Η ρήτρα του Πιερρακάκη και η ανακούφιση που έμεινε στα πρωτοσέλιδα

Η απόσταση ανάμεσα σε μια επενδυτική ρήτρα διαφυγής και στη μείωση του φόρου στα καύσιμα δεν καλύπτεται με μεγαλύτερα γράμματα στο πρωτοσέλιδο. Κι όμως, η παρουσίαση της έγκρισης που συνδέεται με τον Κυριάκο Πιερρακάκη ως «ελληνικής νίκης», αποκλειστικής ευρωπαϊκής παραχώρησης και ανοίγματος για φορολογική ανακούφιση επιχειρεί ακριβώς αυτό: να εμφανίσει μια διαφορετική απόφαση ως δικαίωση του αρχικού αιτήματος. Η αιχμηρή κριτική βάζει το δάχτυλο στην ουσιώδη διαφορά: άλλο επενδύσεις με δημοσιονομική ευελιξία, άλλο άμεση ελάφρυνση στην αντλία.

Ο φόρος δεν μειώθηκε

Στον πυρήνα της κριτικής βρίσκεται η απόρριψη του αιτήματος του Κυριάκου Μητσοτάκη να εξαιρεθούν από τους δημοσιονομικούς περιορισμούς προσωρινές μειώσεις του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα ή του ΦΠΑ. Η έγκριση για επενδυτικές δαπάνες δεν ισοδυναμεί με έγκριση αυτού του αιτήματος. Επομένως, το συμπέρασμα ότι «ανοίγει ο δρόμος» για μείωση του φόρου χρειάζεται τεκμηρίωση, όχι ενθουσιασμό.

Η ίδια κριτική αντιπαραβάλλει τις φορολογικές παρεμβάσεις που έχουν πραγματοποιήσει 11 χώρες της ΕΕ χωρίς αντίστοιχα αιτήματα στην Κομισιόν. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι κάθε χώρα διαθέτει τα ίδια περιθώρια. Υπογραμμίζει, όμως, ότι η φορολογική επιλογή και η εξαίρεσή της από έναν δημοσιονομικό κανόνα είναι διαφορετικά πράγματα. Η επικοινωνιακή συγκόλλησή τους βολεύει την κυβέρνηση, όχι την κατανόηση της απόφασης.

Η αποκλειστικότητα είχε αστερίσκο

Το δεύτερο σημείο αφορά την περίφημη εξαίρεση «μόνο για την Ελλάδα». Το πλαίσιο της ανακοίνωσης της Κομισιόν της 18ης Αυγούστου 2026, C/2026/4514, προβλέπει δυνατότητα εξαίρεσης επιλέξιμων δαπανών έως 0,6% του ΑΕΠ σωρευτικά στη διετία για τις χώρες που υποβάλλουν αίτημα. Πρόκειται, δηλαδή, για κοινό πλαίσιο, όχι για ελληνικό προνόμιο.

Με την αναφερόμενη εκτίμηση ΑΕΠ 260 δισ. ευρώ, το όριο αντιστοιχεί σε 1,56 δισ. ευρώ. Το ελληνικό πρόγραμμα του περίπου 1 δισ. αντιστοιχεί σε περίπου 0,38%. Για την Ιταλία αναμένεται έγκριση αιτήματος 14 δισ. ευρώ, στο 0,6% του ΑΕΠ. Η αναμενόμενη εξέλιξη δεν είναι ακόμη τετελεσμένη· το κοινό πλαίσιο, ωστόσο, αφαιρεί από τον πανηγυρισμό το περιτύλιγμα της αποκλειστικότητας. Και η εξαίρεση δεν αποτελεί δώρο χρημάτων από την Ευρώπη: αφορά τον δημοσιονομικό χειρισμό δαπανών.

Έργα, όχι γενική ανακούφιση

Η κατανομή είναι συγκεκριμένη: 200 εκατ. ευρώ για μπαταρίες αποθήκευσης από ΑΠΕ, 320 εκατ. για σιδηροδρομική ασφάλεια και επέκταση, 200 εκατ. για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες 100.000 δικαιούχων. Προβλέπονται επίσης 117 εκατ. για ενεργειακή αναβάθμιση 109 δημόσιων κτιρίων και πανεπιστημίων, 50 εκατ. για φωτοβολταϊκά, μπαταρίες και θέρμανση 10.000 δικαιούχων, 50 εκατ. για δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα στη βιομηχανία και 45 εκατ. για 246 σχολικές μονάδες.

Ο σοβαρός αντίλογος είναι ότι τέτοιες επενδύσεις μπορούν να έχουν δημόσιο όφελος. Δεν είναι αδιάφορες επειδή δεν μειώνουν αμέσως τον λογαριασμό όλων, ούτε οι άμεσα ωφελούμενοι περιορίζονται στους 100.000, αφού υπάρχει και η κατηγορία των 10.000 δικαιούχων. Η αξία τους θα εξαρτηθεί από την υλοποίηση, τη διαφάνεια και τον έλεγχο.

Αλλά η χρησιμότητα ενός έργου δεν νομιμοποιεί την παραπλανητική παρουσίασή του. Όταν η επένδυση βαφτίζεται φοροελάφρυνση και ένας κοινός κανόνας προσωπικός θρίαμβος, η ενημέρωση δεν εξηγεί την κυβερνητική απόφαση. Της φτιάχνει καλύτερη συσκευασία.