Το κουμπί της επιτάχυνσης δουλεύει μόνο για τους αδύναμους

Η κυβέρνηση ανακάλυψε ξαφνικά την αγωνία για την ταχύτητα της Δικαιοσύνης. Ευλογία θα ήταν, αν δεν εξαρτιόταν από το ποιος κάθεται στην απέναντι πλευρά του εδώλιου. Για χιλιάδες δανειολήπτες με εκκρεμείς υποθέσεις του νόμου Κατσέλη, η εντολή που φτάνει είναι κάτι σαν «πατήστε γκάζι, δεν έχετε χρόνο». Υποθέσεις που είχαν προσδιοριστεί για πολύ αργότερα επισπεύδονται, οι προθεσμίες στενεύουν, και άνθρωποι που παλεύουν να μη χάσουν το σπίτι τους καλούνται να οργανώσουν άμυνα με το χρονόμετρο να τρέχει.

Η επιτάχυνση παρουσιάζεται σαν αυτονόητη μεταρρύθμιση, σχεδόν τεχνική λεπτομέρεια διαχείρισης φόρτου. Στην πραγματικότητα είναι επιλογή πολιτικής: το κόστος της θεραπείας για τη χρόνια βραδύτητα του συστήματος μεταφέρεται στον ήδη αδύναμο πολίτη.

Άλλη ταχύτητα για άλλους

Γιατί η ίδια Δικαιοσύνη δεν δείχνει την ίδια βιασύνη όταν απέναντί της δεν στέκεται ο πολίτης με την πλάτη στον τοίχο. Σοβαρές ποινικές υποθέσεις περιμένουν χρόνια να φτάσουν σε ακροατήριο. Έρευνες για οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα, με συλλήψεις και ογκώδεις δικογραφίες από την Αστυνομία, μπορούν να βαλτώσουν άνετα στους αργούς ρυθμούς της διαδικασίας. Εκεί, το «κουμπί της επιτάχυνσης» δεν φαίνεται να το βρίσκει κανείς.

Προκύπτει έτσι ένα παράδοξο που καμία στατιστική για «ταχύτερη απονομή Δικαιοσύνης» δεν μπορεί να καλύψει: το κράτος εμφανίζεται πανίσχυρο όταν απαιτεί ταχύτητα από τον πολίτη, και εξαιρετικά αδύναμο όταν οφείλει το ίδιο να την εξασφαλίσει για την κοινωνία. Στην πρώτη περίπτωση, προθεσμίες, διαδικασίες, επείγον. Στη δεύτερη, αναβολές, καθυστερήσεις, η γνωστή ελληνική δικαστική ακινησία. Γιατί το κράτος ξέρει να πατάει το κουμπί όταν πρόκειται για τον δανειολήπτη αλλά αδυνατεί να το βρει σε βαριές ποινικές υποθέσεις; Ρητορικό το ερώτημα.

Η καθυστέρηση δεν είναι ουδέτερη

Η Δικαιοσύνη οφείλει βεβαίως να επιταχυνθεί, αλλά για όλους — όχι να γίνεται μηχανισμός πίεσης εκεί όπου ο πολίτης είναι ήδη αποδυναμωμένος, ενώ αλλού η βραδύτητα λειτουργεί αντικειμενικά ως ασπίδα για κατηγορουμένους σοβαρών υποθέσεων. Η καθυστέρηση δεν είναι ποτέ ουδέτερη: κάποιον βλάπτει, κάποιον ευνοεί. Όταν μια ποινική υπόθεση σέρνεται επί χρόνια, ξεθωριάζει η κοινωνική μνήμη, δυσκολεύει η αποδεικτική διαδικασία και ενισχύεται η αίσθηση ότι στο τέλος όλα χάνονται μέσα στον χρόνο.

Αυτό δεν είναι απλώς το γνωστό πρόβλημα της βραδείας απονομής δικαιοσύνης. Είναι δικαιοσύνη δύο ταχυτήτων, με τον πολίτη να τρέχει και το σύστημα να κοιμάται όποτε βολεύει. Πόσο ακόμη θα λέγεται μεταρρύθμιση αυτή η επιλεκτική βιασύνη;