12 μίλια: Η επέκταση βρίσκεται στο τραπέζι – Δυναμική απάντηση της Αθήνας στην τουρκολιβυκή πρόκληση

Η Αθήνα εξετάζει την επέκταση των χωρικών υδάτων νοτίως της Κρήτης, μετά την απόφαση του Κοινοβουλίου της Βεγγάζης, με κυβερνητικές πηγές να διαμηνύουν ότι «Καμία ολιγωρία μετά την πρόκληση». Σύμφωνα με πηγές του ΥΠΕΞ, στις αρχές Νοεμβρίου αναμένεται η έκδοση NAVTEX για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου. Καθοριστική θεωρείται η συμβολή των αμερικανικών μεθοδεύσεων στη Λιβύη στην κύρωση του παράνομου και ανυπόστατου μνημονίου.

Του ΠΑΝΑΓΗ ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Η Αθήνα απαντά σε όλα τα μέτωπα με δυναμικές κινήσεις στην τουρκολιβυκή πρόκληση που συνδέεται με την απόφαση για το παράνομο μνημόνιο. Σε διπλωματικό επίπεδο καταγράφηκε πρωτοφανής κινητοποίηση, με σκοπό να καταδικαστεί η απόφαση του Κοινοβουλίου της Λιβύης. Η προσπάθεια απέδωσε άμεσα: οι 27 χώρες και τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης συντάχθηκαν σε χρόνο-ρεκόρ, ενώ επίσημες καταδίκες των λιβυκών ενεργειών εξέδωσαν η Αίγυπτος και το Ισραήλ. Παράλληλα, μετά την ενημέρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας, το υπουργείο Εξωτερικών απέστειλε επιστολή στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες.

Την επιστολή υπέγραψε η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, η οποία επαναδιατυπώνει τις ελληνικές θέσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Σε αυτήν τονίζεται ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και ανυπόστατο, παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να έχει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Η πρώτη επί του πεδίου απάντηση της Ελλάδας προς την Τουρκία ήρθε με κοινή ναυτική άσκηση του Πολεμικού Ναυτικού και του ναυτικού του Ισραήλ στο βόρειο Κρητικό Πέλαγος. Το επόμενο μήνυμα, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, αναμένεται στις αρχές Νοεμβρίου, μετά τη λήξη της ελληνικής προεδρίας στο Σ.Α. του ΟΗΕ, με την έκδοση NAVTEX για τις έρευνες βυθού που απαιτούνται για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου. Τις εργασίες θα πραγματοποιήσει το γαλλικό πλοίο «Abeille Marengo». Στελέχη του υπουργείου Εξωτερικών τονίζουν στις ιδιωτικές συνομιλίες τους ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να καθυστερήσει στο συγκεκριμένο ζήτημα, ιδίως μετά την αναμφίβολα αρνητική εξέλιξη με το τουρκολιβυκό μνημόνιο. «Δεν είναι δυνατόν να μην προχωρήσουμε με τη NAVTEX ύστερα από αυτό», επισημαίνουν τα ίδια στελέχη.

Στο Μαξίμου και στα υπουργεία που εμπλέκονται έχει γίνει αντιληπτό ότι οι διαδοχικές αναφορές της Τουρκίας σε δικαιώματα βάσει του τουρκολιβυκού μνημονίου, σε περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας, συνδέονται με τις έρευνες βυθού για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου. Οι πρόσφατες ημέρες σημαδεύτηκαν από τον «πόλεμο» των NAVTEX, ο οποίος, εκτιμούν, αποσκοπεί στην παρεμπόδιση των εργασιών, την αναστολή του έργου και τη δημιουργία τετελεσμένων.

Κατά τα αρμόδια στελέχη, η έκδοση NAVTEX για την αδειοδότηση των ερευνών βυθού αποτελεί μονόδρομο, όποια κι αν είναι η αντίδραση της Τουρκίας. «Σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να δείξουμε ότι κάνουμε πίσω και ότι η απόφαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο από το Κοινοβούλιο της Λιβύης, δημιουργεί νέα δεδομένα», λένε χαρακτηριστικά.

Οι συνομιλίες με την κυβέρνηση της Τρίπολης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών πρόκειται να διακοπούν. Παρά την πρόσφατη δήλωση του επικεφαλής της λιβυκής διαπραγματευτικής ομάδας, Μοχάμεντ αλ Χαράρι, ο οποίος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης των διαπραγματεύσεων, η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή την προοπτική.

Η κυβέρνηση θεωρεί δεδομένη την ένταση με τη Λιβύη αλλά και την Τουρκία και έχει αποφασίσει να χρησιμοποιήσει όλα τα διαθέσιμα μέσα, ώστε να καταστήσει σαφές ότι η απόφαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο θα έχει συνέπειες. «Μέσα από την Ελλάδα περνούν όλα τα χρηματοδοτικά πρωτόκολλα της Λιβύης, περνά η ειρηνευτική αποστολή η οποία βρίσκεται στη Λιβύη, μέσα από την Ελλάδα περνά η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας προς την Ευρωπαϊκή Ενωση. Η Ελλάδα είναι η πόρτα η οποία αυτή τη στιγμή στα διεθνή φόρα ανοίγει την εγκατάσταση για οποιονδήποτε», δήλωσε το πρωί της Τετάρτης ο Γιώργος Γεραπετρίτης. Πηγές του υπουργείου Εξωτερικών αναφέρουν ότι η Ελλάδα εξετάζει πώς θα μπορούσε να εμποδίσει τη λιβυκή ή την τουρκική πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία της Ε.Ε. και θα διαμορφώσει την αντίδρασή της στην πορεία.

Η απόφαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο που έλαβε το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης αποτέλεσε το δεύτερο πλήγμα από τη Λιβύη προς την Αθήνα, μετά τη ρηματική διακοίνωση της κυβέρνησης της Τρίπολης τον Αύγουστο. Η εξέλιξη δείχνει ότι δεν υπάρχει πλέον νόημα στον διάλογο με τη συγκεκριμένη χώρα και δεν πρόκειται να γίνει πρόσκληση για τον επόμενο γύρο στην Αθήνα. Μέσα σε αυτό το κλίμα, το υπουργείο Εξωτερικών και το Μαξίμου, εξετάζουν το ενδεχόμενο επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια, νοτίως της Κρήτης.

Διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι μια τέτοια ενέργεια έχει ουσιαστικά πλεονεκτήματα: αμφισβητεί έμπρακτα τις αξιώσεις της Λιβύης και της Τουρκίας ενώ κατοχυρώνει πέραν κάθε αμφιβολίας τα ελληνικά οικόπεδα στην περιοχή και τις εκεί έρευνες. Το ζήτημα έχει τεθεί τόσο στο υπουργείο Εξωτερικών όσο και στο Μαξίμου και, κατά κυβερνητικές πηγές, παραμένει υπό εξέταση, με πιθανή ανακοίνωση ακόμη και σύντομα. Για το ίδιο θέμα, ο Γ. Γεραπετρίτης, δήλωσε ότι «η Ελλάδα θα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα», προσθέτοντας ότι «θα το κάνει με τον τρόπο και στον χρόνο που η ίδια η ελληνική πολιτεία θα επιλέξει».

Στο πεδίο των πιθανών απαντήσεων περιλαμβάνεται και η επέκταση της συμφωνίας Ελλάδας-Αιγύπτου για την ΑΟΖ του 2020, πέρα από την υφιστάμενη μερική οριοθέτηση, και προς τις δύο κατευθύνσεις: προς την Κρήτη και προς την Κύπρο. Την Πέμπτη, ο υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης, επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Αιγύπτιο ομόλογό του Μπαντρ Αμπντελάτι. Οι δύο υπουργοί συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συνομιλίες για διεύρυνση της οριοθέτησης του 2020, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της θάλασσας.

Τα ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά

Η έναρξη των σχετικών διαβουλεύσεων έγινε με ιδιαίτερα αργό ρυθμό, στο πλαίσιο του πολιτικού διαλόγου μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, μετά τη ρηματική διακοίνωση του Καΐρου τον Ιούλιο του 2025, η οποία αμφισβητούσε τα απώτατα όρια της ελληνικής ΑΟΖ, όπως είχαν αποτυπωθεί στον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό.

Αν και οι δύο πλευρές είχαν συμφωνήσει τότε να ξανασυζητήσουν τα επίμαχα ζητήματα, οι Έλληνες διπλωμάτες δεν θεωρούσαν πιθανό να οδηγήσει κάπου ο διάλογος. Η Αίγυπτος δεν είχε μέχρι τότε εκδηλώσει πρόθεση να συζητήσει οριοθέτηση πέρα από τον 28ο μεσημβρινό ή να εμπλακεί στη διαμάχη Ελλάδας και Τουρκίας για την ΑΟΖ του Καστελλόριζου.

Για την Αθήνα αποτέλεσε ευχάριστη έκπληξη η αλλαγή στάσης της Αιγύπτου, τη στιγμή μάλιστα που οι δεσμοί ανάμεσα σε Άγκυρα και Κάιρο ενισχύονται σε κάθε επίπεδο. Διπλωματικές πηγές συνδέουν τη μεταβολή με την παραβίαση από το τουρκολιβυκό μνημόνιο κυριαρχικών δικαιωμάτων και της ΑΟΖ της Αιγύπτου, καθώς και με το ότι η Τουρκία φάνηκε ικανή να θέσει υπό την καθοδήγησή της την οικογένεια Χαφτάρ και να περάσει στον έλεγχό της η ανατολική Λιβύη. Η περιοχή αυτή θεωρείται από την Αίγυπτο, δική της ζώνη επιρροής.

Η εξέλιξη προκάλεσε οργή στο Κάιρο και, όπως σημειώνει έμπειρος διπλωμάτης, «η δράση γεννά αντίδραση». Αξίζει να σημειωθεί πως ο υπουργός Εξωτερικών Μπ. Αμπντελάτι δεν έμεινε μόνο στην κοινή δήλωση με τον Γ. Γεραπετρίτη για τη συνέχιση των διαβουλεύσεων. Την Παρασκευή ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη για τη συνάντηση εκπροσώπων οκτώ κρατών σχετικά με την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών. Στη συνομιλία του με τον Χακάν Φιντάν δήλωσε με σαφήνεια ότι η Αίγυπτος απορρίπτει κατηγορηματικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

«Συναντήθηκα με τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, και επανέλαβα την κατηγορηματική απόρριψη της Αιγύπτου όσον αφορά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης για το μνημόνιο κατανόησης του 2019 μεταξύ του Φαγιέζ αλ Σάρατζ και της Τουρκίας», έγραψε σε ανάρτησή του ο Αμπντελάτι. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών περιορίστηκε να πει κάτι για την ανάγκη να συνεχιστούν οι διαβουλεύσεις για να παύσουν οι ανησυχίες της Αιγύπτου.

Τριμερής συνάντηση

Οι επόμενες εβδομάδες θα δείξουν πού θα καταλήξουν οι συζητήσεις μεταξύ Αθήνας και Καΐρου. Παράλληλα, παραμένει πιθανό να πραγματοποιηθεί έως το τέλος του χρόνου νέα τριμερής σύνοδος κορυφής με τη συμμετοχή της Ελλάδας, της Κύπρου και της Αιγύπτου. Η Τουρκία, αν και αιφνιδίασε με την απόφαση του Κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης, φάνηκε στη συνέχεια να μην αναμένει την ένταση των αντιδράσεων από την Ε.Ε. και την Αίγυπτο.

Μετά τις δηλώσεις καταδίκης του τουρκολιβυκού μνημονίου από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον Αντόνιο Κόστα, καθώς και από την ύπατη εκπρόσωπο για την Εξωτερική Πολιτική και Άμυνα, Κάγια Κάλας, η τουρκική προεδρία εξέδωσε ανακοίνωση. Σε αυτήν ισχυρίζεται πως στο διαδίκτυο διακινείται παραπληροφόρηση γύρω από το μνημόνιο, με στόχο να στρέψει την κοινή γνώμη κατά της Τουρκίας. Προφανώς οι Τούρκοι θεωρούσαν, έχοντας εξασφαλίσει ίσες αποστάσεις από τις ΗΠΑ για το ζήτημα, ότι ανάλογη στάση θα τηρούσε και η Ε.Ε. χωρίς να αντιδράσει.