COP31: Οι πόλεμοι και η ακρίβεια στη Δύση αφήνουν αβοήθητα τα ευάλωτα κράτη – «Βρείτε χρήματα για τη ζωή, όχι για τον θάνατο»

Οι ευάλωτες χώρες ζητούν άμεση οικονομική ενίσχυση στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31), που πραγματοποιείται στην Αττάλεια της Τουρκίας, αλλά οι οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες εμφανίζονται απρόθυμες να ανταποκριθούν.

Η κλιματική χρηματοδότηση χάνει έδαφος στην πολιτική ατζέντα των δυτικών κυβερνήσεων, οι οποίες θέτουν πλέον ως απόλυτη προτεραιότητα την εθνική ασφάλεια, τις αμυντικές δαπάνες και την αντιμετώπιση της ακρίβειας στο εσωτερικό τους. Έτσι, τα μικρά νησιωτικά κράτη μένουν εκτεθειμένα τόσο σε καταστροφές όσο και σε οικονομική ασφυξία.

Ανησυχία για την έλλειψη στήριξης

Στις συνομιλίες της COP31 στην Τουρκία, οι επείγουσες εκκλήσεις για κεφάλαια από φτωχές χώρες ενδέχεται να έχουν νωθρή ανταπόκριση. Οι χώρες αυτές είναι και οι πιο ευάλωτες στις κλιματικές καταστροφές που σημάδεψαν τη φετινή χρονιά, μεταδίδει το Reuters.

Πριν από δύο χρόνια, στις συνομιλίες του ΟΗΕ, οι πλούσιες χώρες συμφώνησαν να τριπλασιάσουν τη χρηματοδότηση για το κλίμα προς τις φτωχότερες, φτάνοντας τα 300 δισεκατομμύρια δολάρια τον χρόνο έως το 2035. Ο προηγούμενος στόχος αφορούσε το 2020.

Παράλληλα, οι δημόσιες και ιδιωτικές πηγές χρηματοδότησης, εφόσον υπολογιστούν από κοινού, θα πρέπει να παρέχουν 1,3 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως έως το 2035.

Όπως υπογραμμίζει το διεθνές πρακτορείο, οι πλούσιες χώρες εκπλήρωσαν τον στόχο για το 2020 δύο χρόνια αργότερα.

Η κλιματική δράση έχει πλέον περιοριστεί στην πολιτική ατζέντα των δυτικών κυβερνήσεων. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ διέκοψε τη διεθνή χρηματοδότηση, ενώ οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή αύξησαν τις πληθωριστικές πιέσεις και τις ανάγκες για δαπάνες ασφάλειας.

Τα ευάλωτα μικρά νησιωτικά κράτη αναφέρουν πως η χρηματοδότηση για την αποκατάσταση των ζημιών και την προστασία από μελλοντικές κλιματικές κρίσεις εξακολουθεί να φτάνει υπερβολικά αργά. Την ίδια στιγμή, οι εθνικοί τους προϋπολογισμοί έχουν συρρικνωθεί.

«Όπως πολλά μικρά αναπτυσσόμενα νησιωτικά κράτη, παραμένουμε σε μια διαρκή κατάσταση ανάκαμψης από κλιματικές καταστροφές», είπε στη διάσκεψη ο πρωθυπουργός των Νήσων Σολομώντα, Μάθιου Γουέιλ.

«Δεν μπορούμε να χτίσουμε ανθεκτικότητα όσο ο δημοσιονομικός μας χώρος διαβρώνεται».

Ακόμη κι όταν εξασφαλίζονται διαθέσιμα κονδύλια, οι τεχνικές απαιτήσεις των δανειστών εξαντλούν τις διοικητικές δυνατότητες των μικρών κρατών.

Οι αμυντικοί προϋπολογισμοί και η ακρίβεια περιορίζουν την κλιματική δράση

Πολλές ανεπτυγμένες χώρες αντιμετωπίζουν διεθνείς και εσωτερικές αναταραχές, την ώρα που οι πολίτες διαδηλώνουν για την άνοδο του κόστους ζωής. Σε αυτές τις συνθήκες, η προσοχή τους στα ζητήματα του κλίματος έχει περιοριστεί.

Τον Ιούλιο, η Βρετανία, που είχε επιδιώξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, ανακοίνωσε ότι τα χρήματα που εξοικονομούνται μετατρέποντας ορισμένες κλιματικές συνεισφορές από επιχορηγήσεις σε δάνεια θα διατεθούν για πλαφόν στα εισιτήρια των εγχώριων λεωφορείων.

Την ίδια περίοδο, οι αμυντικοί προϋπολογισμοί έχουν καταγράψει μεγάλη αύξηση.

Σύμφωνα με εκτίμηση που δημοσίευσε τον Απρίλιο το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI), οι στρατιωτικές δαπάνες παγκοσμίως ανήλθαν το 2025 σε 2,89 τρισεκατομμύρια δολάρια. Το ποσό ήταν αυξημένο κατά 2,9% σε πραγματικούς όρους από το 2024.

Η Χίλντα Χάιν, πρόεδρος των Νήσων Μάρσαλ, επισήμανε ότι η στρατιωτική άμυνα βρίσκεται τελικά χαμηλά στην ιεράρχηση των ανησυχιών.

«Μας λένε ότι δεν υπάρχουν χρήματα, αλλά καθώς οι δαπάνες για τον πόλεμο αυξάνονται, η μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια που αντιμετωπίζουμε παραμένει υποχρηματοδοτούμενη. Σας απευθύνω έκκληση: Βρείτε χρήματα για τη ζωή, όχι για τον θάνατο», είπε την Τετάρτη στην ομιλία της στη διάσκεψη, στην Αττάλεια της Τουρκίας.

Στην COP31 προτεραιότητα η εφαρμογή των δεσμεύσεων, όχι νέοι στόχοι

Η διοργανώτρια Τουρκία και η Αυστραλία, που έχει την ευθύνη της διαπραγμάτευσης, προσαρμόζονται στις σημερινές συνθήκες και προτάσσουν την εφαρμογή των δεσμεύσεων που έχουν ήδη αναληφθεί. Δεν εστιάζουν στην επίτευξη ενός νέου φιλόδοξου στόχου στη διάσκεψη, η οποία θα συνεχιστεί μέχρι το τέλος της επόμενης εβδομάδας.

«Η COP31 πρέπει να ανταποκριθεί στην παγκόσμια συγκυρία και να στείλει ένα σαφές μήνυμα για την επιτάχυνση της εφαρμογής», δήλωσε ο επικεφαλής των διαπραγματεύσεων της Αυστραλίας για την COP31, Κρις Μπόουεν. Πρόσθεσε ότι η χρηματοδότηση πρέπει να γίνει «ταχύτερη, απλούστερη και δικαιότερη».

Σύμφωνα με ανάλυση της Βραζιλίας, η οποία φιλοξένησε την προηγούμενη COP και δημοσιεύτηκε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, το 2024 κινητοποιήθηκαν 137 δισεκατομμύρια δολάρια, παρουσιάζοντας μικρή άνοδο σε σχέση με το 2023. Ωστόσο, μειώθηκαν τόσο η άμεση βοήθεια όσο και οι μελλοντικές δεσμεύσεις προς τα πολυμερή ταμεία.

Με βάση τις σημερινές τάσεις, η χρηματοδότηση αναμένεται να είναι 840 δισεκατομμύρια δολάρια χαμηλότερη από τον στόχο των 1,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η έκθεση επισημαίνει ως εμπόδια «Οι γεωπολιτικές εντάσεις, ο περιορισμένος δημοσιονομικός χώρος σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες και το υψηλό κόστος κεφαλαίου εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη συγκαταλέγονται στα εμπόδια» και εισηγείται μέτρα όπως ο επιμερισμός του κινδύνου και η σαφέστερη σύνδεση των εθνικών σχεδίων με τους προϋπολογισμούς.

Ορισμένα μικρότερα κράτη επιχείρησαν καινοτόμα βήματα, τόσο για την εξεύρεση πόρων όσο και για να ενθαρρύνουν τα πλουσιότερα έθνη να κινηθούν αντίστοιχα.

Την Πέμπτη, οι Νήσοι Σολομώντα ανακοίνωσαν ότι θα διαθέσουν 400.000 δολάρια από δικούς τους πόρους. Είπαν πως θέλουν να δώσουν το παράδειγμα και κάλεσαν τις πλούσιες χώρες να ακολουθήσουν.

Ποσό 75 εκατομμυρίων δολαρίων δεσμεύτηκαν να διαθέσουν οι Μπαχάμες για την προστασία και την αποκατάσταση των υποθαλάσσιων λιβαδιών ποσειδωνίας, που αποθηκεύουν άνθρακα, επιδιώκοντας παράλληλα να προσελκύσουν επενδυτές σε πιστοποιημένα έργα άνθρακα.

Τράπεζες και ιδιωτικός τομέας: ο ρόλος τους στη χρηματοδότηση

Μέσω δημόσιων και ιδιωτικών πηγών διατίθενται επιχορηγήσεις, δάνεια, βοήθεια και επενδύσεις για δράσεις που περιλαμβάνουν από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μέχρι αντιπλημμυρικά έργα.

Ως δίαυλοι χρηματοδότησης, οι πολυμερείς αναπτυξιακές τράπεζες αξιοποιούν τα κεφάλαια των χωρών-μετόχων τους ώστε να ενισχύσουν τη δανειοδοτική τους δυνατότητα, υποστηρίζοντας ότι αποδίδουν.

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων αναφέρει πως ο δανεισμός τους έφτασε σε επίπεδα-ρεκόρ το 2025.

Παρότι υπάρχει περιθώριο να κάνουν περισσότερα, σύμφωνα με το εδρεύον στην Ουάσινγκτον Center for Global Development, οι αποδέκτες χρηματοδότησης ζητούν από τις αναπτυξιακές τράπεζες να καταστήσουν ευκολότερη την πρόσβαση.

Στο πλαίσιο αυτό, ομάδα πολυμερών ταμείων ανακοίνωσε στις συνομιλίες της COP31 ότι, για δράσεις με συγχρηματοδότηση, θα αξιοποιεί περισσότερο τις αξιολογήσεις των υπόλοιπων ταμείων και δεν θα ζητά επαναλαμβανόμενες, επικαλυπτόμενες διαδικασίες.

Για τους ιδιώτες επενδυτές, βασική ανησυχία αποτελεί ο κίνδυνος επένδυσης σε ένα χρηματοδοτικό εργαλείο που δεν εγγυάται αποδόσεις.

Καθώς οι πλουσιότερες κυβερνήσεις του κόσμου εμφανίζονται απρόθυμες, η σημασία του ιδιωτικού τομέα γίνεται ολοένα μεγαλύτερη.

Ο επικεφαλής βιωσιμότητας της HSBC, Τζούλιαν Γουέντζελ, δήλωσε: «Οι πελάτες μας βλέπουν ευκαιρίες στην ενεργειακή μετάβαση, αλλά χρειάζονται αξιόπιστη ενέργεια, προβλέψιμο κόστος και εμπιστοσύνη στη ζήτηση των πελατών προτού επενδύσουν».

«Η COP31 πρέπει να βοηθήσει στη δημιουργία αυτής της εμπιστοσύνης».