Κομισιόν για Τουρκία: Παραμένει η απειλή πολέμου κατά της Ελλάδας – Ανησυχία για «Γαλάζια Πατρίδα» και υπερπτήσεις στο Αιγαίο

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην ετήσια έκθεση προόδου για την Τουρκία που δημοσιοποιήθηκε την Τετάρτη (4/11), καταγράφει ότι παραμένει η τουρκική απειλή πολέμου (casus belli) σε βάρος της Ελλάδας, ενώ έχουν αυξηθεί οι υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά και συνεχίζονται οι αμφισβητήσεις της ελληνικής κυριαρχίας. Η Κομισιόν εκφράζει επίσης ανησυχία για την παρουσία του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα σχολικά βιβλία της Τουρκίας και επαναλαμβάνει πως το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Οι σχέσεις Αθήνας και Άγκυρας έχουν γνωρίσει βελτίωση τα τελευταία χρόνια και οι πολιτικές και διπλωματικές επαφές συνεχίζονται, αναγνωρίζει η έκθεση. Παρά ταύτα, οι διαφωνίες γύρω από την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών (ΑΟΖ) εξακολουθούν να επιβαρύνουν τις διμερείς σχέσεις.

Η Επιτροπή ζητεί από την Τουρκία να δεσμευτεί χωρίς επιφυλάξεις στον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου, στην καλή γειτονία και στην ειρηνική διευθέτηση των διαφορών. Σε αυτή την κατεύθυνση, σημειώνει ότι μπορεί να υπάρξει προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, αν αυτό κριθεί αναγκαίο.

Η απειλή της Τουρκίας για τα 12 ναυτικά μίλια παραμένει σε ισχύ

Η τουρκική Εθνοσυνέλευση είχε αποφασίσει το 1995 ότι μια ενδεχόμενη μονομερής επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο στα 12 ναυτικά μίλια θα θεωρούνταν αιτία πολέμου, σημειώνει ειδικά η έκθεση.

Όπως επισημαίνει η Κομισιόν, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, το casus belli εξακολουθεί να ισχύει, αν και οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν βελτιωθεί.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ακόμη ότι το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει τη δυνατότητα επέκτασης των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια.

Η εκκρεμότητα των 12 ναυτικών μιλίων εξακολουθεί, κατά την έκθεση, να συνιστά σημαντική πηγή έντασης στις σχέσεις της Ελλάδας με την Τουρκία.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» στα τουρκικά σχολεία προκαλεί ανησυχία

Τον προβληματισμό της εκφράζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και για την ενσωμάτωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) στα σχολικά εγχειρίδια της Τουρκίας.

Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ανησυχία, αναφέρει η Επιτροπή, καθώς ενδέχεται να έχει αρνητικές συνέπειες στον διάλογο Ελλάδας και Τουρκίας, αλλά και στην περιφερειακή συνεργασία.

Καταγράφεται επίσης ότι η Άγκυρα συνεχίζει να εκδίδει συστηματικά μη εγκεκριμένες γενικές ναυτιλιακές προειδοποιήσεις και να διεκδικεί την αποστρατιωτικοποίηση νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, τα οποία παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών.

Κατά την εκτίμηση της Επιτροπής, με τις ενέργειες αυτές αμφισβητούνται εμμέσως η ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας και η δικαιοδοσία της.

Περισσότερες υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά

Η έκθεση αφιερώνει ειδική αναφορά στη στρατιωτική δραστηριότητα της Τουρκίας στο Αιγαίο.

Αύξηση στις υπερπτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, μεταξύ των οποίων και κατοικημένα, διαπιστώνει η Κομισιόν. Ανάλογα περιστατικά, σημειώνει, καταγράφηκαν έως και τον Σεπτέμβριο του 2026.

Συνεχίστηκαν, σύμφωνα με την έκθεση, και οι παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων.

Σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς, καταγράφονται περισσότερα περιστατικά παράνομης, αδήλωτης και ανεξέλεγκτης αλιείας από τουρκικά αλιευτικά σκάφη.

Αναφορά γίνεται και στα δύο εθνικά θαλάσσια πάρκα που δημιούργησε η Τουρκία τον Αύγουστο του 2026, στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Όπως αναφέρει η Επιτροπή, το μεγαλύτερο μέρος των πάρκων βρίσκεται πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα.

Την ίδια περίοδο, η Τουρκία συνέχισε να αντιδρά στη δημιουργία τριών ελληνικών θαλάσσιων πάρκων. Οι Βρυξέλλες υπογραμμίζουν ότι τα πάρκα αυτά βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων.

Οι αντιδράσεις της Άγκυρας για τους Patriot και τα F-16 της Ελλάδας στην Κύπρο

Στην έκθεση αποτυπώνονται επίσης οι εντάσεις που σημειώθηκαν στη διάρκεια της κρίσης με το Ιράν.

Ειδική μνεία γίνεται στην έντονη αντίδραση της Άγκυρας όταν συστοιχίες Patriot μεταφέρθηκαν σε ελληνικό νησί του Αιγαίου, εν μέσω της πυραυλικής απειλής από το Ιράν.

Η Τουρκία αντιμετώπισε την κίνηση ως ενέργεια εναντίον της, παρότι η ανάπτυξη των συστημάτων είχε συντονιστεί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Αντιδράσεις της Τουρκίας προκάλεσε και η αποστολή ελληνικών μαχητικών F-16 στην Κύπρο. Η μετακίνηση εντάχθηκε στα μέτρα προστασίας του νησιού μετά την επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος κατά των βρετανικών βάσεων.

Η ανάπτυξη των ελληνικών μαχητικών έγινε ταυτόχρονα με την αποστολή ναυτικών δυνάμεων από κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και από το Ηνωμένο Βασίλειο.

Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Χωρίς έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, που αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο, αποτελεί σημαντικό θέμα της έκθεσης.

Η Επιτροπή αναφέρει ότι τον Οκτώβριο του 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα τη Βεγγάζη, επικύρωσε τη συμφωνία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει εκ νέου ότι το μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών και είναι ασύμβατο με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Παράλληλα, η Κομισιόν παραπέμπει στην κοινή δήλωση των προέδρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, όπου επιβεβαιώθηκε η θέση της ΕΕ ότι η συμφωνία είναι άκυρη και ανυπόστατη, χωρίς να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Η πρόσφατη επικύρωση, σύμφωνα με την αξιολόγηση, λειτουργεί αρνητικά για τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Κυπριακό: Η Άγκυρα καλείται να αποκαταστήσει τις σχέσεις με τη Λευκωσία

Στην έκθεση γίνεται επίσης σαφής αναφορά στις σχέσεις της Τουρκίας με την Κυπριακή Δημοκρατία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά από την Άγκυρα να εξομαλύνει τις σχέσεις της με τη Λευκωσία, να σέβεται την κυριαρχία όλων των κρατών-μελών και να μην προβαίνει σε απειλές ή ενέργειες που πλήττουν τις σχέσεις καλής γειτονίας.

Όπως τονίζει η Κομισιόν, ο σεβασμός στην κυριαρχία των κρατών-μελών καλύπτει τα χωρικά ύδατα και τον εναέριο χώρο τους, αλλά και τα κυριαρχικά δικαιώματα που κατοχυρώνει το Διεθνές Δίκαιο.

Στα δικαιώματα αυτά συγκαταλέγεται η έρευνα και η αξιοποίηση φυσικών πόρων, βάσει του ευρωπαϊκού και του διεθνούς νομικού πλαισίου.

Ο διάλογος Αθήνας – Άγκυρας προχωρά, χωρίς να έχει παγιωθεί η αποκλιμάκωση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, παρά τις συνεχιζόμενες εντάσεις που επισημαίνει, η προσέγγιση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας συνεχίστηκε την περίοδο που εξετάζει η έκθεση.

Στην καταγραφή περιλαμβάνονται πολιτικές συναντήσεις, επαφές για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, καθώς και η διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας.

Θετική θεωρείται επίσης η απόφαση να παραταθεί έως τον Απρίλιο του 2027 το πρόγραμμα σύντομων τουριστικών επισκέψεων Τούρκων πολιτών σε 12 ελληνικά νησιά.

Η Επιτροπή σημειώνει, ωστόσο, ότι η βελτίωση του κλίματος δεν έφερε λύση στις θεμελιώδεις διαφωνίες για την υφαλοκρηπίδα και τις ΑΟΖ.

Αναφερόμενη στην περιφερειακή συνεργασία, η Κομισιόν σημειώνει πως η ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο αποκλιμακώθηκε σημαντικά μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του Φεβρουαρίου 2023.

Παρόλα αυτά, χαρακτηρίζει εύθραυστη την κατάσταση και τονίζει πως δεν έχει επιτευχθεί διαρκής αποκλιμάκωση· ως χαρακτηριστική περίπτωση αναφέρει την πρόσφατη επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναφέρει την υποχρέωση της Τουρκίας να σέβεται έμπρακτα το Διεθνές Δίκαιο, να αποφεύγει μονομερείς ενέργειες και απειλές και να επιδιώκει ειρηνική επίλυση των διαφορών με τα γειτονικά κράτη.

Ταυτόχρονα, διαμηνύει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να υπερασπίζεται τα δικά της συμφέροντα και εκείνα των κρατών-μελών της, ενώ παραμένει προσηλωμένη στη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.