Έκθεση Κομισιόν για Τουρκία: «Αγκάθια» το casus belli, η Κύπρος και το καλώδιο GSI – Σύσταση για προσφυγή στη Χάγη

Στην αξιολόγηση του 2026 για τις προοπτικές ένταξης τρίτων χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Κομισιόν επικρίνει έντονα την Τουρκία για τις σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά και για τη «δημοκρατική οπισθοδρόμηση».

Στην κατάταξη της φετινής έκθεσης της Κομισιόν, η Τουρκία βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο αξιολόγησης, μαζί με τη Σερβία και τη Γεωργία.

Καθοριστικό εμπόδιο στις σχέσεις με τις Βρυξέλλες και στην επανεκκίνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων εξακολουθεί να είναι το Κυπριακό. Η έκθεση του 2026 αναφέρεται επιπλέον στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, που επικυρώθηκε πρόσφατα από το Κοινοβούλιο της Λιβύης και παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στα εμπόδια για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας συγκαταλέγονται η παρεμπόδιση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου (GSI), τα θαλάσσια πάρκα και οι παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου.

Παράλληλα, η εκτελεστική επιτροπή της ΕΕ καταγράφει ενισχυμένη συνεργασία της Άγκυρας με την Ένωση σε πεδία αμοιβαίων συμφερόντων, όπως το εμπόριο, η μετανάστευση, η περιφερειακή ασφάλεια και η συνδεσιμότητα. Σημαντικό ζήτημα, ωστόσο, εξακολουθεί να αποτελεί η καταστρατήγηση των ευρωπαϊκών κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας.

Οι σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας: Casus belli, παραβιάσεις και «Γαλάζια Πατρίδα»

Ο διάλογος συνεχίζεται, ωστόσο οι διαφωνίες για την υφαλοκρηπίδα και τις
αποκλειστικές οικονομικές ζώνες εξακολουθούν να επιβαρύνουν τις διμερείς σχέσεις. Η Τουρκία εξακολούθησε να εκδίδει συστηματικά γενικές, μη εξουσιοδοτημένες προειδοποιήσεις ναυσιπλοΐας και να εγείρει αξιώσεις για αποστρατιωτικοποίηση νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, τα οποία έχουν παραχωρηθεί στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών. Με τις κινήσεις αυτές αμφισβητεί σιωπηρά την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία.

Ανησυχία προκαλεί η ενσωμάτωση της δογματικής έννοιας της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα σχολικά βιβλία της Τουρκίας, καθώς ενδέχεται να επηρεάσει τον διάλογο που βρίσκεται σε εξέλιξη και τις περιφερειακές
σχέσεις.

Με αφορμή την ιρανική πυραυλική επίθεση, η Τουρκία αντέδρασε έντονα στην ανάπτυξη συστημάτων Patriot σε ελληνικό νησί του Αιγαίου. Η ανάπτυξη έγινε σε συντονισμό με το ΝΑΤΟ, αλλά εκτιμήθηκε ότι στρεφόταν εναντίον της Τουρκίας. Η Άγκυρα αντέδρασε επίσης στην αποστολή ελληνικών F-16 στην Κύπρο, στο πλαίσιο της ανάπτυξης ναυτικών δυνάμεων από κράτη-μέλη της ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο για την προστασία του νησιού, μετά την επίθεση με drone στις βρετανικές βάσεις. Παράγοντας έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις παρέμεινε και το ενδεχόμενο επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο έως τα 12 ναυτικά μίλια, με βάση το Άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Σε ισχύ εξακολουθεί να βρίσκεται η δήλωση της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας του 1995, ότι
κάθε μονομερής ελληνική κίνηση επέκτασης των χωρικών υδάτων θα εκλαμβανόταν ως απειλή casus belli.

Τον Αύγουστο του 2026, η Τουρκία ανακοίνωσε δύο εθνικά θαλάσσια πάρκα στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο. Οι περιοχές τους βρίσκονται κατά κύριο λόγο πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα, προς την ανοικτή θάλασσα.

Κατά τη διάρκεια του 2026, η Τουρκία συνέχισε να αντιδρά στη δημιουργία τριών ελληνικών θαλάσσιων πάρκων, τα οποία βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των χωρικών υδάτων της Ελλάδας. Πολύ πρόσφατα εξέφρασε αντίθεση και στα πλαίσια χωροταξικού σχεδιασμού για τον τουρισμό, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα.

Καταγράφηκε αύξηση στις πτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, μεταξύ άλλων τον Σεπτέμβριο του 2026. Παράλληλα, εξακολούθησαν οι αναφορές για παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων και για παράνομη, αδήλωτη και μη κανονική (IUU) αλιεία από τουρκικά σκάφη, με τα περιστατικά να παρουσιάζουν αξιοσημείωτη άνοδο σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς.

Η Τουρκία καλείται να δεσμευτεί σαφώς υπέρ της καλής γειτονίας, της τήρησης των διεθνών συμφωνιών και της ειρηνικής διευθέτησης των διαφορών, προσφεύγοντας, αν χρειαστεί, στο Διεθνές Δικαστήριο. Οφείλει: (i) να μην προβαίνει σε απειλές ή ενέργειες που υπονομεύουν τις σχέσεις καλής γειτονίας· (ii) να εξομαλύνει τις σχέσεις της με τη Δημοκρατία της Κύπρου· και (iii) να σέβεται την κυριαρχία κάθε κράτους-μέλους της ΕΕ στα χωρικά ύδατα και στον εναέριο χώρο του, καθώς και τα κυριαρχικά του δικαιώματα. Σε αυτά περιλαμβάνεται η δυνατότητα εξερεύνησης και εκμετάλλευσης φυσικών πόρων, σύμφωνα με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο και ειδικότερα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Οι καλές σχέσεις γειτονίας αποτελούν σημαντικό σκέλος της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας. Στην περίοδο αναφοράς, η Άγκυρα διατήρησε καλές διμερείς σχέσεις με τις άλλες χώρες που συμμετέχουν στη διαδικασία διεύρυνσης. Εξακολούθησαν, ωστόσο, οι δυσκολίες με ορισμένα γειτονικά κράτη-μέλη της ΕΕ, κυρίως με την Ελλάδα
και την Κύπρο. Μετά τους
σεισμούς του Φεβρουαρίου 2023, οι εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο υποχώρησαν αισθητά, χωρίς όμως να πάψει η αστάθεια, μεταξύ άλλων εξαιτίας του
γεωπολιτικού και περιφερειακού περιβάλλοντος. Η αποκλιμάκωση δεν έχει ακόμη εδραιωθεί, κάτι που φάνηκε και με την επικύρωση, τον Οκτώβριο του 2026, του λεγόμενου Μνημονίου
Συνεργασίας Τουρκίας-Λιβύης του 2019 για την οριοθέτηση περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο.

Τον Οκτώβριο του 2026, η Βουλή των Αντιπροσώπων, με έδρα τη Βεγγάζη, επικύρωσε το λεγόμενο Μνημόνιο Συνεργασίας Τουρκίας-Λιβύης του 2019, το οποίο παρέμενε επί μακρόν σε εκκρεμότητα και αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο. Η λεγόμενη συμφωνία του 2019
για τον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας μεταξύ της Τουρκίας και της Λιβυκής
Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας (GNU) παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και
είναι ασύμβατη με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Με κοινή δήλωσή τους, οι Πρόεδροι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επανέλαβαν την πάγια θέση της ΕΕ: η συγκεκριμένη συμφωνία είναι άκυρη και δεν δημιουργεί νομικές συνέπειες για τρίτα κράτη.

Η Τουρκία οφείλει να μην προχωρά σε κινήσεις που ενδέχεται να πλήξουν την περιφερειακή σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, περιοχή με στρατηγικό ρόλο για την ασφάλεια και τη σταθερότητα της ΕΕ. Η Ένωση παραμένει προσηλωμένη στην προάσπιση των δικών της συμφερόντων και εκείνων των κρατών-μελών της, καθώς και στη διαφύλαξη της σταθερότητας στην περιοχή.

Κύπρος

Η Άγκυρα εξακολούθησε να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία ούτε να συνεργάζεται μαζί της, ακόμη και σε ζητήματα ασφάλειας. Παράλληλα, συνέχισε να ασκεί βέτο στην υποψηφιότητά της για ένταξη ή ανάληψη προεδρίας σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς.

Παρά τις επανειλημμένες παραινέσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Επιτροπής, η Τουρκία εξακολουθεί να μην τηρεί τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τη Δήλωση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών-μελών της, της 21ης Σεπτεμβρίου 2005, καθώς και από αποφάσεις και συμπεράσματα του Συμβουλίου. Στις σχετικές αποφάσεις περιλαμβάνονται τα συμπεράσματα του Δεκεμβρίου 2006 και του Δεκεμβρίου 2015.

Επιπλέον, η Τουρκία δεν έχει εκπληρώσει την υποχρέωση για πλήρη και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας Σύνδεσης. Δεν έχει επίσης καταργήσει όλους τους φραγμούς στην ελεύθερη διακίνηση εμπορευμάτων, μεταξύ των οποίων είναι οι περιορισμοί στις απευθείας μεταφορικές συνδέσεις με την Κυπριακή Δημοκρατία.

Οι τουρκικές στρατιωτικές ασκήσεις στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου εξακολούθησαν, όπως και οι πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών της Τουρκίας στην περιοχή πληροφοριών πτήσεων και στον εθνικό εναέριο χώρο της Κύπρου. Επιπλέον, η Τουρκία ενίσχυσε περαιτέρω τη βάση στρατιωτικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο Λευκόνοικο και τη ναυτική εγκατάσταση στο Μπογάζι, σε περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο.

Στο πλαίσιο του πολέμου με το Ιράν, η Τουρκία ενίσχυσε προσωρινά και τη στρατιωτική της παρουσία, αναπτύσσοντας, μεταξύ άλλων, μαχητικά F-16 και συστήματα αεράμυνας. Εξακολούθησαν να καταγράφονται αναφορές για παρενόχληση κυπριακών αλιευτικών σκαφών, καθώς και για τουρκικές αλιευτικές δραστηριότητες που είναι παράνομες, αδήλωτες και ανεξέλεγκτες.