«Μέχρι τις τελευταίες του ημέρες, ο Εντγκάρ Μορέν παρέμεινε προσηλωμένος στον κόσμο, στους ανθρώπους και στα μεγάλα θέματα του ανθρώπου που τροφοδότησαν την σκέψη του», δηλώνει σε ανακοίνωση προς το AFP η Σαμπάχ Αμπουσαλάμ Μορέν, σύζυγος του Εντγκάρ Μορέν που πέθανε σήμερα σε ηλικία 104 ετών.
«Το κενό που αφήνει είναι τεράστιο. Όμως το θάρρος του, η αφοσίωσή του στα όντα και στις ιδέες, το ηθικό του πρόσταγμα και η ελπίδα που ενσάρκωνε εξακολουθούν να μας συνοδεύουν», προσθέτει.
La disparition d’Edgar Morin marque la perte d’un penseur majeur. Ses idées sur la complexité et l’éducation centrée sur l’humain continueront d’alimenter les débats intellectuels pendant des années. #EdgarMorin #Philosophie #Héritagepic.twitter.com/0LvpUcbiMC
— Élodie Marchand 🇫🇷 (@jcav8607) May 30, 2026
«Το οικουμενικό πνεύμα του Εντγκάρ Μορέν, αγωνιστή της Αντίστασης, μαχητικού και ελεύθερου, συγγραφέα και στοχαστή του αιώνα, υπερασπιστή της φύσης και των λαών, που υπήρξε η προσωποποίηση του ουμανισμού. Με την ευμένεια, την περιέργειά του, δεν σταματούσε να μας φωτίζει», έγραψε ο πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Εμανουέλ Μακρόν για την εμβληματική προσωπικότητα της γαλλικής και της παγκόσμιας πνευματικής ζωής.
Soldat de la Résistance, militant et affranchi, écrivain et penseur du siècle, défenseur de la nature et des peuples, Edgar Morin était l’humanisme fait personne. Avec sa bienveillance, sa curiosité, il ne cessait de nous éclairer. Pensée complexe, vie féconde, esprit universel.… pic.twitter.com/3VuBBIzY9y
— Emmanuel Macron (@EmmanuelMacron) May 30, 2026
«Διάβηκε τον αιώνα και του έδωσε φως», δήλωσε ο πρώην πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ. Μαζί του, ο Εντγκάρ Μορέν συνυπέγραψε το 2012 το βιβλίο-συνέντευξη «Dialogue sur la politique, la gauche et la crise» (Διάλογος για την πολιτική, η αριστερά και η κρίση).
«Αγαπούσε να αντιπαραθέτει τις ιδέες του με ό,τι ήταν διαφορετικό», δήλωσε ο πρώην υπουργός Παδείας Ζαν-Μισέλ Μπλανκέ, μαζί με τον οποίο ο Εντγκάρ Μορέν συνέγραψε το βιβλίο «Quelle école voulons-nous?» (Ποιο σχολείο θέλουμε, 2020).
«Μας κληροδοτεί την ελπίδα μίας πολιτικής του πολιτισμού ικανής να ανοικοδομήσει έναν γκρεμισμένο κόσμο», είπε ο πρώην πρωθυπουργός Ντομινίκ ντε Βιλπέν.
Η υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας Κατρίν Πεγκάρ τον χαρακτήρισε «ακούραστο μαχητή της ελευθερίας, φιλόσοφο της “σύνθετης σκέψης”, την οποία θεωρούσε ζωτική ανάγκη για τα πρόσωπα, τους πολιτισμούς και τις κοινωνίες μας».
Επίτιμος διδάκτορας 38 ξένων πανεπιστημίων, ο Εντγκάρ Μορέν έγραψε περίπου σαράντα, πολυμεταφρασμένα, βιβλία.
Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν το Autocritique (1959), όπου αφηγείται τη διαγραφή του από το Κομμουνιστικό Κόμμα Γαλλίας και στοχάζεται την δική του τύφλωση απέναντι στον σταλινισμό, το La Rumeur d’Orléans (1969), σχετικά με μια αντισημιτική φήμη, το μνημειώδες εξάτομο έργο του La Méthode (1977–2004), καθώς και πολλά βιβλία αφιερωμένα στο προσφιλές του θέμα, την οικολογία.
Το τελευταίο του βιβλίο, Y a-t-il des leçons de l’Histoire?, κυκλοφόρησε το 2025.
Αντίσταση
Ο Εντγκάρ Μορέν αρνήθηκε τον κατακερματισμό της γνώσης, υιοθετώντας μια διεπιστημονική πολιτισμική και επιστημονική προσέγγιση. Ως ιστορικός, φιλόσοφος και επιστήμονας ταυτόχρονα, επιχείρησε να διαρρήξει τα σύνορα ανάμεσα στις επιστημονικές ειδικότητες.
Το πραγματικό του όνομα ήταν Εντγκάρ Ναούμ. Γεννήθηκε στις 8 Ιουλίου 1921 στο Παρίσι και ήταν το μοναχοπαίδι εβραϊκής οικογένειας καταγόμενης από την Θεσσαλονίκη.
Το 1941 προσχώρησε στο Κομμουνιστικό Κόμμα και εντάχθηκε στη Γαλλική Αντίσταση, υιοθετώντας το ψευδώνυμο «Morin». Αργότερα, η δημοσίευση του βιβλίου «Autocritique» άφησε βαθύ αποτύπωμα στον δημόσιο διάλογο. Την ίδια περίοδο υπήρξε επίσης ένας από τους ιδρυτές της επιτροπής διανοουμένων κατά του πολέμου της Αλγερίας.
Εξήντα χρόνια αργότερα, ο Εντγκάρ Μορέν βρέθηκε αντιμέτωπος με δίωξη περί αντισημιτισμού από δύο οργανώσεις. Οι κατηγορίες αφορούσαν άρθρο γνώμης του 2002, το οποίο συνυπέγραφε, όπου αναφερόταν ότι οι Εβραίοι, που υπήρξαν θύματα ενός ανηλεούς διωγμού επιβάλλουν τoν δικό τους ανηλεή διωγμό στους Παλαιστινίους. Δικαιώθηκε από το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο.
