Ο Μασάντ Μπούλος και οι ύποπτες μεθοδεύσεις του

Η ουδέτερη στάση του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών απέναντι στην απόφαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο φαίνεται πως έχει πίσω της τον δισεκατομμυριούχο συγγενή του Προέδρου Τραμπ.

Του ΠΑΝΑΓΗ ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Όταν δημοσιογράφος ρώτησε για την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης σχετικά με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επέλεξε να κρατήσει αποστάσεις. «Ενθαρρύνουμε τους εταίρους μας στην ανατολική Μεσόγειο να επιλύουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω καλόπιστων διαπραγματεύσεων», απάντησε, προκαλώντας πιθανότατα έκπληξη στους ανταποκριτές, καθώς η θέση αυτή διαφέρει από εκείνη που είχε εκφράσει το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών για το ζήτημα το 2020. Για όσους παρακολουθούν τις εξελίξεις στη Λιβύη, ωστόσο, η απάντηση δεν ήταν απρόσμενη. Η απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου για το τουρκολιβυκό μνημόνιο συνδέεται άμεσα με τις αμερικανικές κινήσεις στη χώρα και αποτελεί σε μεγάλο βαθμό παράπλευρη συνέπειά τους.

Κεντρικό πρόσωπο αυτών των κινήσεων είναι ο αμφιλεγόμενος Αμερικανολιβανέζος Μασάντ Μπούλος, επιχειρηματίας που αυτοχαρακτηρίζεται δισεκατομμυριούχος και συμπέθερος του Ντόναλντ Τραμπ. Ο γιος του, Μάικλ, παντρεύτηκε το 2022 την Τίφανι, κόρη του Αμερικανού Προέδρου.

Το 2024 ο Μπούλος ανέλαβε καθήκοντα συμβούλου του Τραμπ για τις αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις. Στην περιοχή ξεχώρισε χάρη στις διπλωματικές επαφές του με τη Λιβύη, την Τουρκία, την Αίγυπτο και την Ελλάδα, με αντικείμενο την επίλυση διαφορών για τις θαλάσσιες ζώνες στην ανατολική Μεσόγειο. Βασική προτεραιότητά του, πάντως, είναι η Λιβύη. Η διοίκηση Τραμπ θεωρεί τη χώρα την πιο σημαντική στη Μεσόγειο, καθώς εκεί βρίσκονται τα μεγαλύτερα αποθέματα υδρογονανθράκων στην Αφρική, τα οποία επιδιώκει να ελέγξει. Παράλληλα, επιδιώκει να αποτρέψει τη διείσδυση της Κίνας και να περιορίσει την επιρροή της Ρωσίας.

Ισορροπίες εξουσίας στη Λιβύη

Πριν από την ανάληψη ρόλου από τον Μπούλος, στη Λιβύη είχε εγκαθιδρυθεί μια ισορροπία ανάμεσα στα κέντρα εξουσίας, μετά τον αιματηρό εμφύλιο του 2020. Στην Τρίπολη και τη δυτική Λιβύη βρίσκεται στην εξουσία ο διεθνώς αναγνωρισμένος πρωθυπουργός Αμπντουλχαμίντ Ντμπεϊμπά, ενώ στην ίδια περιοχή έχουν την έδρα τους δύο ισχυροί κρατικοί θεσμοί. Ο ένας είναι το Προεδρικό Συμβούλιο, που προεδρεύεται από τον Μοχάμεντ αλ Μένφι, και ο άλλος το Ανώτατο Κρατικό Συμβούλιο, το οποίο το 2020 έλαβε την απόφαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο και έχει πρόεδρο τον Μοχάμεντ Τακάλα. Στην ανατολική Λιβύη, στο Τομπρούκ, είχε την έδρα του το Κοινοβούλιο, υπό τον Αγκίλα Σαλέχ.

Το Κοινοβούλιο είχε διορίσει τον Χαλίφα Χαφτάρ αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων και, από το 2022 έως σήμερα, έχει ορίσει δύο πρωθυπουργούς ως αντίπαλους του Ντμπεϊμπά: αρχικά τον Φάτι Μπασάγκα και στη συνέχεια τον Οσάμα Χαμάντ. Παρά τις κινήσεις αυτές, δεν μπόρεσε να απομακρύνει από τη θέση του τον ισχυρό άνδρα της δυτικής Λιβύης. Ο Χαφτάρ, όμως, με τα χρόνια εδραίωσε την εξουσία του και εξελίχθηκε σε de facto δικτάτορα της ανατολικής Λιβύης. Από το 2011 βρισκόταν επίσης σε εξέλιξη ειρηνευτική προσπάθεια του ΟΗΕ σε τρία στάδια: την υιοθέτηση ολοκληρωμένης εκλογικής νομοθεσίας και την εκλογή Προέδρου από τον λαό, την ενοποίηση των θεσμών και έναν οργανωμένο διάλογο. Στόχος ήταν η επανένωση της χώρας, αλλά χωρίς αποτέλεσμα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι πολιτικές δυνάμεις της ανατολικής Λιβύης αξιοποιούσαν την απόφαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο στις διαπραγματεύσεις, διεκδικώντας ανταλλάγματα. Την τακτική εγκαινίασε ο Σαλέχ, ο οποίος το καλοκαίρι του 2022 συναντήθηκε στην Αγκυρα με τον Ερντογάν και του ζήτησε να σταματήσει να στηρίζει τον Ντμπεϊμπά και να προωθήσει στη θέση του τον Μπασάγκα, με αντάλλαγμα «ό,τι εκείνος θα του ζητούσε». Το 2025, ενώ η Τουρκία είχε αναπτύξει επαφές και με την ανατολική Λιβύη, η οικογένεια Χαφτάρ ακολούθησε την ίδια συνταγή. Το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς προώθησε στη Βουλή το τουρκολιβυκό μνημόνιο, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει χρήματα, όπλα και επενδύσεις τόσο από την Τουρκία όσο και από την Ελλάδα. Οι Χαφτάρ, πάντως, αντιμετώπιζαν το μνημόνιο όπως και το μεταναστευτικό: ως μέσο πίεσης για εκβιασμούς και διεκδίκηση ανταλλαγμάτων.

Από τον Σεπτέμβριο του 2025, όμως, η πορεία άλλαξε: ο Μπούλος, ο Σαντάμ, γιος και «διάδοχος» του Χαφτάρ, και ο Ιμπραήμ, ανιψιός του Ντμπεϊμπά, συναντήθηκαν κρυφά στη Ρώμη. Η συνάντηση άνοιξε τον δρόμο για συνεννόηση ανάμεσα στις δύο ισχυρές οικογένειες και σηματοδότησε την παράκαμψη της διαδικασίας του ΟΗΕ. Η Τουρκία πρέπει να γνώριζε εξαρχής τα σχέδια του Μπούλος – ο συμπέθερος του Τραμπ είχε άλλωστε μεταβεί στην Αγκυρα και συναντηθεί με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, λίγες ημέρες νωρίτερα, τον Αύγουστο του 2025.

Τον Φεβρουάριο του 2026, ο Μπούλος εμφανίστηκε αυτοπροσώπως στο Συμβούλιο Ασφαλείας και πήρε τον λόγο, αφήνοντας στο περιθώριο τους παραδοσιακούς διπλωμάτες. Εκεί δήλωσε επισήμως ότι οι ΗΠΑ εργάζονται για συγκεκριμένα μέτρα οικονομικής και στρατιωτικής ενοποίησης, καθώς και για κοινές στρατιωτικές ασκήσεις της AFRICOM με δυνάμεις από την Τρίπολη και τη Βεγγάζη.

Τον Ιούνιο του 2026, δημοσιεύματα του Reuters και των «Financial Times» έφεραν στο φως τις λεπτομέρειες του σχεδίου. Προβλεπόταν η συγκρότηση ενιαίας κυβέρνησης, με τον Σαντάμ Χαφτάρ πρόεδρο του Προεδρικού Συμβουλίου και τον Ντμπεϊμπά να διατηρεί τη θέση του πρωθυπουργού. Η συνεννόηση ανάμεσα στις δύο οικογένειες και η ενοποίηση της χώρας θα απομάκρυναν τα εμπόδια στην αμερικανική δραστηριοποίηση στους λιβυκούς υδρογονάνθρακες. Εκλογές δεν περιλαμβάνονταν στο σχέδιο, ούτε προβλεπόταν ρόλος για τα υπόλοιπα κέντρα εξουσίας.

Κατοχύρωση

Για τον 81χρονο στρατάρχη Χαφτάρ, η πρόταση διασφάλιζε τη θέση της οικογένειάς του στις λιβυκές υποθέσεις, μέσω του Σαντάμ, και, κυρίως, του εξασφάλιζε τη διεθνή αναγνώριση που δεν είχε αποκτήσει ποτέ, παρότι διέθετε δύναμη και πλούτη από το πλιάτσικο. Την αποδέχθηκε με προθυμία, όπως με την ίδια προθυμία επιχείρησαν να την μποϊκοτάρουν και να την ακυρώσουν οι θιγόμενοι Μένφι, Τακάλα και Σαλέχ. Ωστόσο, έγινε σαφές ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν καθοριστική επιρροή στη Λιβύη και δεν ανέχονται αντιρρήσεις. Οι εξελίξεις άλλαξαν τις ισορροπίες και η «απομάκρυνση» άρχισε με τον Σαλέχ. Λιβυκές πηγές αναφέρουν πως επόμενος είναι ο Μένφι.

Στο πλαίσιο των εξελίξεων, ο Χ. Φιντάν βρήκε την ευκαιρία να εξασφαλίσει την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Βεγγάζης. Είχε ήδη συναντηθεί άλλες τρεις φορές με τον Μπούλος κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, με την τελευταία συνάντηση να γίνεται τον Σεπτέμβριο, λίγο πριν απομακρυνθεί ο Σαλέχ. Πρέπει να είχαν συζητήσει την απόφαση που επρόκειτο να ληφθεί.

Ο Αμερικανός γνωρίζει ζητήματα θαλάσσιων ζωνών, αλλά για τα σχέδιά του είχε μεγαλύτερη σημασία η υποστήριξη της Άγκυρας, η οποία είχε επίσης σημαντική συμβολή στην πρώτη κοινή άσκηση των ενόπλων δυνάμεων της ανατολικής και της δυτικής Λιβύης, τον Απρίλιο του 2026. Η υφαλοκρηπίδα της Κρήτης ήταν απλώς παράπλευρη απώλεια…