«Ο Ελέφαντας της Βαστίλης»: Το γιγαντιαίο μνημείο του Ναπολέοντα στο Παρίσι κατάντησε λημέρι αρουραίων

Μετά την κατεδάφιση του διαβόητου φρουρίου της Βαστίλλης στη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, η πλατεία που πήρε το όνομά της στην πρωτεύουσα της Γαλλίας έμεινε για καιρό ένα ανοιχτό και άδειο εργοτάξιο.

Το 1808, ο Ναπολέων Βοναπάρτης έλαβε την απόφαση να δημιουργήσει εκεί ένα αυτοκρατορικό μνημείο που θα τιμούσε τον θρίαμβο, με μορφή έναν επιβλητικό, γιγαντιαίο ελέφαντα. Στη διεθνή ιστοριογραφία το έργο είναι γνωστό ως Elephant of the Bastille.

Το σχέδιο έκανε λόγο για ένα μνημείο τεράστιων διαστάσεων, ύψους 24 μέτρων, κατασκευασμένο ολόκληρο από τον ορείχαλκο των κανονιών που είχαν περιέλθει στα χέρια των Γάλλων μετά τις νίκες τους στην Ισπανία και την Αυστρία. Στην πλάτη του ελέφαντα θα υπήρχε πύργος παρατήρησης, ενώ από την προβοσκίδα θα έτρεχε το νερό του συντριβανιού, ως σύμβολο της αυτοκρατορικής δύναμης της Γαλλίας.

Ο αρχιτέκτονας Jean-Antoine Alavoine έφτιαξε ένα ομοίωμα σε φυσικό μέγεθος από γύψο, με ξύλινο σκελετό, ώστε να δοθεί εικόνα του έργου. Τοποθετήθηκε στην πλατεία το 1814, όμως η ήττα του Ναπολέοντα στο Βατερλώ και οι πολιτικές αλλαγές οδήγησαν στην οριστική διακοπή της χρηματοδότησης για το χάλκινο μνημείο. Έτσι, το γύψινο πρόπλασμα αφέθηκε στην τύχη του επί δεκαετίες.

Με τα χρόνια, η βροχή και η υγρασία προκάλεσαν τη φθορά και την κατάρρευση του γύψινου αγάλματος, που εξελίχθηκε σε εστία μόλυνσης. Στην κοιλότητα της κοιλιάς του συγκεντρώθηκαν αρουραίοι, δημιουργώντας το μεγαλύτερο λημέρι τρωκτικών στο Παρίσι. Οι κάτοικοι των γύρω συνοικιών τρομοκρατούνταν και διαμαρτύρονταν διαρκώς για τη δυσοσμία και για τα ποντίκια που έμπαιναν στα σπίτια τους.

Η εικόνα του ερειπωμένου μνημείου αποτυπώθηκε στην παγκόσμια λογοτεχνία μέσα από τους «Άθλιους» του Βίκτωρος Ουγκώ. Ο μικρός άστεγος Γαβριάς βρίσκει καταφύγιο στην κούφια κοιλιά του γύψινου ελέφαντα και την κάνει σπίτι του, ενώ το μυθιστόρημα περιγράφει τη σκοτεινή, απόκοσμη ατμόσφαιρα γύρω από τον εγκαταλειμμένο γίγαντα.

Το 1846, οι παρισινές αρχές έκριναν ότι ο επικίνδυνος γύψινος σκελετός έπρεπε να κατεδαφιστεί και απομάκρυναν τα συντρίμμια του. Αργότερα, στο σημείο όπου προοριζόταν να στηθεί ο ελέφαντας από ορείχαλκο, κατασκευάστηκε η Στήλη της Ιουλίου, η οποία βρίσκεται μέχρι σήμερα στην πλατεία της Βαστίλλης.

Ωστόσο, πριν ο Ναπολέων στραφεί στην ιδέα του γύψινου ελέφαντα για τη Βαστίλλη, είχε προταθεί στο Παρίσι ένα ακόμη πιο παράδοξο σχέδιο. Το 1758, ο Γάλλος αρχιτέκτονας Charles François Ribart παρουσίασε το «Triumphal Elephant» (Ελέφαντας του Θριάμβου), ένα κολοσσιαίο μνημείο που σχεδιαζόταν για το άκρο των Ηλυσίων Πεδίων, εκεί όπου βρίσκεται σήμερα η περίφημη Αψίδα του Θριάμβου.

Η πρόταση του Ribart αφορούσε κάτι πολύ περισσότερο από ένα άγαλμα: ένα τριώροφο κτίριο, σχεδιασμένο σαν τεράστιος ελέφαντας. Προβλέπονταν στο εσωτερικό πολυτελείς αίθουσες χορού, χώροι για δεξιώσεις και διακοσμητικά σιντριβάνια. Μια κυκλική σκάλα, που θα περνούσε μέσα από την κοιλιά του ζώου, θα οδηγούσε στους ορόφους.

Ξεχωριστό στοιχείο του σχεδίου ήταν η χρήση της προβοσκίδας και των αυτιών του ελέφαντα: η πρώτη θα αποτελούσε έναν τεράστιο σωλήνα, απ’ όπου θα έβγαινε νερό για το κεντρικό σιντριβάνι, ενώ τα αυτιά θα μετέφεραν προς τα έξω τη μουσική μιας ορχήστρας που θα έπαιζε στο εσωτερικό.
Παρά την πρωτοτυπία της πρότασης, η γαλλική κυβέρνηση απέρριψε τελικά το αίτημα του Ribart, κρίνοντας ότι το έργο ήταν υπερβολικά αλλόκοτο και δαπανηρό για την αισθητική της πόλης.

Αρκετές δεκαετίες μετά, ο Ναπολέων υιοθέτησε την κεντρική ιδέα του ελέφαντα για την πλατεία της Βαστίλλης. Στην τοποθεσία που είχε αρχικά προτείνει ο Ribart χτίστηκε τελικά η κλασική Αψίδα του Θριάμβου, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.

Φωτογραφίες του ελέφαντα της Βαστίλης: ΕΔΩ ΕΔΩ και ΕΔΩ . Φωτογραφία του Ελέφαντα του Θριάμβου: ΕΔΩ

photo AI: pixabay