Ακόμη και στα νοσοκομεία επιτρεπόταν το κάπνισμα μια εποχή που μπορούσε κανείς να καπνίζει παντού

Σήμερα φαντάζει αδιανόητο να καπνίζει γιατρός δίπλα σε ασθενείς ή να ανάβει τσιγάρο επιβάτης μέσα σε αεροπλάνο. Κάποτε, όμως, το κάπνισμα ήταν τόσο διαδεδομένο ώστε επιτρεπόταν σχεδόν παντού: από νοσοκομεία και αεροπλάνα μέχρι σχολεία, γραφεία και κινηματογράφους, ακόμη και σε τηλεοπτικές εκπομπές.

Κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, το τσιγάρο είχε συνδεθεί με την κομψότητα, την κοινωνική θέση και την ατομική ελευθερία. Οι διαφημίσεις το εμφάνιζαν ως βασικό στοιχείο της σύγχρονης καθημερινότητας, ενώ γιατροί συμμετείχαν ακόμη και σε καμπάνιες των καπνοβιομηχανιών.

Τσιγάρα προς πώληση στα νοσοκομεία

Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελούν τα αμερικανικά νοσοκομεία. Στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Μίσιγκαν, τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, ασθενείς, επισκέπτες και εργαζόμενοι μπορούσαν να αγοράσουν κανονικά τσιγάρα.

Καρότσια με προϊόντα περνούσαν μάλιστα από τους θαλάμους, με εθελοντές να εξυπηρετούν ασθενείς που δεν ήταν σε θέση να μετακινηθούν. Στα διαθέσιμα είδη περιλαμβάνονταν και τσιγάρα.

Δεν ήταν ασυνήθιστο να επισκέπτονται οι γιατροί τους ασθενείς κρατώντας αναμμένο τσιγάρο, ενώ σε αρκετά νοσοκομεία υπήρχαν σταχτοδοχεία δίπλα ακόμη και στα κρεβάτια.

Οι πρώτοι κανόνες που περιόρισαν το κάπνισμα θεσπίστηκαν κυρίως για να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος πυρκαγιάς, όχι για την προστασία της υγείας.

Οι γιατροί στις διαφημίσεις των τσιγάρων

Κατά τη δεκαετία του 1940, η Camel προωθούσε στις Ηνωμένες Πολιτείες διαφημίσεις με τον ισχυρισμό ότι περισσότεροι γιατροί επέλεγαν τη δική της μάρκα.

Και άλλες εταιρείες ακολουθούσαν παρόμοια τακτική, προσπαθώντας να συνδέσουν τα τσιγάρα τους με την αξιοπιστία της ιατρικής.

Σημαντική αλλαγή καταγράφηκε στις 11 Ιανουαρίου 1964, με τη δημοσίευση της ιστορικής έκθεσης του Λούθερ Τέρι, γενικού αρχιάτρου των Ηνωμένων Πολιτειών.

Βασισμένη σε περισσότερες από 7.000 επιστημονικές δημοσιεύσεις, η έκθεση κατέληγε πως το κάπνισμα προκαλούσε καρκίνο του πνεύμονα στους άνδρες και σχετιζόταν με σοβαρές παθήσεις του αναπνευστικού.

Η έκδοση της έκθεσης αποτέλεσε σημείο καμπής στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπιζόταν το κάπνισμα.

Το κάπνισμα επιτρεπόταν και στις πτήσεις

Για πολλές δεκαετίες, το κάπνισμα ήταν επιτρεπτό στις πτήσεις. Στα καθίσματα των αεροπλάνων υπήρχαν σταχτοδοχεία και, σε μεταγενέστερο στάδιο, διαμορφώθηκαν ξεχωριστά τμήματα για καπνιστές και μη καπνιστές.

Παρά τον διαχωρισμό των θέσεων, ο καπνός συχνά διαχεόταν σε ολόκληρη την καμπίνα.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι απαγορεύσεις άρχισαν να επεκτείνονται σταδιακά από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Το 1990, το κάπνισμα απαγορεύτηκε στις περισσότερες εμπορικές πτήσεις εσωτερικού.

Οι περιορισμοί για το κάπνισμα στην Ελλάδα

Η Ελλάδα είχε προχωρήσει σε περιορισμούς από νωρίς. Βασιλικό διάταγμα του 1856 απαγόρευε το κάπνισμα σε δημόσια κτίρια, με στόχο την πρόληψη πυρκαγιών.

Το 1979 θεσπίστηκε απαγόρευση του καπνίσματος σε νοσοκομεία και ιδιωτικές κλινικές, ενώ έναν χρόνο αργότερα, το 1980, οι περιορισμοί επεκτάθηκαν στους κλειστούς δημόσιους χώρους.

Η τήρηση των μέτρων, ωστόσο, παρέμεινε δύσκολη. Ακόμη και κατά τη δεκαετία του 2000, συνέχιζε κανείς να συναντά καπνιστές σε νοσοκομεία, δημόσιες υπηρεσίες και επαγγελματικούς χώρους.

Η αντικαπνιστική νομοθεσία έγινε σταδιακά αυστηρότερη και τελικά μετέβαλε την καθημερινότητα.

Μέσα σε μερικές δεκαετίες, το κάπνισμα από μια πρακτική που θεωρούνταν φυσιολογική σχεδόν σε όλους τους δημόσιους χώρους έγινε δραστηριότητα με σημαντικούς περιορισμούς. Βασικός σκοπός τους είναι η προστασία της υγείας τόσο των καπνιστών όσο και των μη καπνιστών.