Hachioji Kuruma Ningyo: Το άγνωστο ιαπωνικό κουκλοθέατρο σε ρόδες και η μυστική του παράδοση

Στην πόλη Χατσιότζι, στα δυτικά προάστια του Τόκιο, διατηρείται μέχρι σήμερα το Hachioji Kuruma Ningyo, μια από τις πιο ξεχωριστές και εντυπωσιακές θεατρικές τέχνες παγκοσμίως.

Η φράση Kuruma Ningyo αποδίδεται κυριολεκτικά ως «κούκλες πάνω σε καρότσι». Η παράδοση πίσω από την ονομασία συνδυάζει ευρηματικές λύσεις, αυστηρούς κανόνες και εξαιρετικά μεγάλες σωματικές απαιτήσεις.

Η τέχνη εμφανίστηκε γύρω στο 1872, προς το τέλος της περιόδου Έντο. Την επινόησε ο Koryu Nishikawa ο Πρώτος, αναζητώντας τρόπο να περιορίσει το υπέρογκο κόστος που είχαν οι παραδοσιακές παραστάσεις εκείνης της εποχής.

Στο Kuruma Ningyo, η σκηνική κατασκευή είναι από μόνη της ασυνήθιστη: ο καλλιτέχνης δεν κρύβεται πίσω από παραβάν ούτε χειρίζεται τις κούκλες με νήματα από ψηλά, αλλά βρίσκεται ολόκληρος μπροστά στους θεατές, φορώντας μαύρα ρούχα από την κορυφή ως τα νύχια. Κάθεται σε ένα χαμηλό ξύλινο κουτί με τρεις τροχούς —έναν μεγάλο και δύο μικρούς— που λέγεται rokuro-guruma. Χάρη σε αυτό το αυτοσχέδιο τροχήλατο κάθισμα κινείται αθόρυβα και με αστραπιαία ταχύτητα πάνω στο ξύλινο πάτωμα, δημιουργώντας την εντύπωση ότι η κούκλα αιωρείται ή κινείται μόνη της στον χώρο.

Η κούκλα και ο χειριστής συνδέονται με έναν ιδιαίτερο τρόπο που κάνει το ανθρώπινο σώμα να μοιάζει ενιαίο με το ξύλινο ομοίωμα. Στο παραδοσιακό ιαπωνικό θέατρο Μπουνράκου, τρεις έμπειροι χειριστές απαιτούνται για να ζωντανέψουν μία κούκλα· στο Kuruma Ningyo, αντίθετα, ένας καλλιτέχνης αναλαμβάνει όλες τις κινήσεις. Τα δάχτυλα των ποδιών του γαντζώνονται σε ειδικές ξύλινες προεξοχές στο πίσω μέρος των ποδιών της κούκλας, ώστε κάθε δικό του βήμα να περνά αυτούσιο στη φιγούρα. Έτσι, το Kuruma Ningyo αποτελεί το μοναδικό κουκλοθέατρο στον κόσμο όπου οι κούκλες πατούν κανονικά στη σκηνή και περπατούν.

Παράλληλα, ο καλλιτέχνης συντονίζει με ακρίβεια τα χέρια του: με το δεξί κινεί το δεξί χέρι της κούκλας, ενώ με το αριστερό στηρίζει το κεφάλι της και χειρίζεται το αριστερό της άκρο μέσω ενός ειδικού δαχτυλιδιού και ενός σπάγκου. Τα δάχτυλα του ίδιου χεριού τού επιτρέπουν επίσης να ανοιγοκλείνει τα μάτια και το στόμα της φιγούρας και να κινεί τα φρύδια της, δημιουργώντας εντυπωσιακά εκφραστικό πρόσωπο.

Παρά τη σημερινή απήχηση της τέχνης σε σχολεία, δεν δημιουργήθηκε εξαρχής για παιδιά. Η καταγωγή της είναι θρησκευτική και όλες οι παραστάσεις αρχίζουν υποχρεωτικά με τον τελετουργικό χορό Sanbaso, που αποσκοπεί στον εξαγνισμό της σκηνής από την κακή ενέργεια και στην προσέλκυση καλοτυχίας για τον θίασο. Παλαιότερα, το ρεπερτόριο περιλάμβανε σκληρά δράματα με σαμουράι και κλασικά ιαπωνικά μυθιστορήματα, με συνοδεία της υποβλητικής μουσικής του τρίχορδου σαμισέν.

Τη συγκεκριμένη παράδοση συνεχίζει σήμερα ο Koryu Nishikawa ο Πέμπτος, μέλος της ίδιας οικογένειας, στην οποία πέρασαν τόσο το όνομα όσο και η ευθύνη του θιάσου. Οι οικογενειακοί κανόνες δεν επέτρεπαν στα παιδιά να αγγίζουν τις ιερές κούκλες πριν μεγαλώσουν, μπορούσαν όμως να χρησιμοποιούν το τροχήλατο σκαμπό και έτσι να εξασκούνται στην ισορροπία από βρεφική ηλικία. Η ιαπωνική κυβέρνηση έχει αναγνωρίσει επίσημα την τέχνη ως Σημαντική Άυλη Λαϊκή Πολιτιστική Κληρονομιά. Η διεθνής της απήχηση έφτασε ως το Μπρόντγουεϊ: η σκηνοθετική ομάδα του διάσημου μιούζικαλ Ο Βασιλιάς των Λιονταριών ταξίδεψε στο Χατσιότζι για να παρακολουθήσει από κοντά το Kuruma Ningyo και αξιοποίησε στοιχεία των ιδιαίτερων κινήσεών του στις παραστάσεις.

Δείτε βίντεο ΕΔΩ, ΕΔΩ, ΕΔΩ και ΕΔΩ