Το πρώτο πρωινό του πολέμου στην Αθήνα, στις 28 Οκτωβρίου 1940

Το ξημέρωμα της 28ης Οκτωβρίου 1940, η Αθήνα βρέθηκε μπροστά σε μια εντελώς διαφορετική ημέρα.

Στις 03:00, λίγες ώρες πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών, ο Ιταλός πρεσβευτής Εμανουέλε Γκράτσι είχε επιδώσει στον Ιωάννη Μεταξά το τελεσίγραφο της κυβέρνησης Μουσολίνι. Στις 05:30, οι ιταλικές δυνάμεις είχαν ήδη εξαπολύσει επίθεση στα ελληνοαλβανικά σύνορα.

Ύστερα από λίγο, οι σειρήνες ήχησαν στην Αθήνα.

Στους δρόμους κατέβηκαν οι κάτοικοι, αναζητώντας πληροφορίες για όσα είχαν γίνει. Από νωρίς διακινήθηκαν έκτακτες εκδόσεις των εφημερίδων, που στα πρώτα φύλλα τους γνωστοποιούσαν την έναρξη του πολέμου και την κήρυξη γενικής επιστράτευσης.

Μέσα σε λίγες ώρες, η όψη της πόλης είχε αρχίσει να μεταβάλλεται.

Έφεδροι κατέκλυσαν τα τραμ και τα λεωφορεία, πηγαίνοντας στα κέντρα επιστράτευσης. Στον Σταθμό Λαρίσης άρχισαν να μαζεύονται οικογένειες, για να αποχαιρετήσουν τους άνδρες που αναχωρούσαν για τις μονάδες τους και, στη συνέχεια, για το μέτωπο.

Από τον Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών μεταδόθηκε το πρώτο πολεμικό ανακοινωθέν:

«Αι ιταλικαί στρατιωτικαί δυνάμεις προσβάλλουν από της 5:30 πρωινής σήμερον τα ημέτερα τμήματα προκαλύψεως της ελληνοαλβανικής μεθορίου».

Για πρώτη φορά, οι Αθηναίοι πληροφορούνταν επίσημα ότι η Ελλάδα είχε εισέλθει στον πόλεμο.

Παρότι υπήρχε φόβος, οι μαρτυρίες εκείνης της περιόδου καταγράφουν και μια αξιοσημείωτη κινητοποίηση. Οι έφεδροι πήγαιναν στις μονάδες τους, ενώ στους δρόμους συγκεντρώνονταν άνθρωποι που τραγουδούσαν και αποχαιρετούσαν τους στρατιώτες.

Παράλληλα, οι Αθηναίοι προσαρμόζονταν στη νέα συνθήκη. Οι αρχές έδιναν οδηγίες για την παθητική αεράμυνα, τα καταφύγια αποκτούσαν ξαφνικά καθοριστικό ρόλο και οι πολίτες ενημερώνονταν για τα μέτρα που έπρεπε να λάβουν σε περίπτωση αεροπορικού συναγερμού.

Ωστόσο, ούτε μέσα στην αβεβαιότητα εκείνων των ωρών χάθηκε το γνώριμο αθηναϊκό χιούμορ.

Τις ημέρες που ακολούθησαν, κυκλοφόρησαν ακόμη και λεωφορεία με πρόχειρες πινακίδες που ανέγραφαν «Αθήνα – Ρώμη». Την ίδια περίοδο, οι εφημερίδες φιλοξενούσαν σατιρικά σχόλια και γελοιογραφίες με στόχο τον Μουσολίνι.

Στη συλλογική μνήμη, η 28η Οκτωβρίου καθιερώθηκε ως η ημέρα του «Όχι».

Για όσους, όμως, έζησαν εκείνες τις ώρες, η σημασία της ήταν πολύ πιο άμεση.

Ήταν η μέρα που τους ξύπνησαν οι σειρήνες, βγήκαν βιαστικά για να αγοράσουν εφημερίδα, αντίκρισαν τα τραμ γεμάτα στρατιώτες και ξεκίνησαν να αποχαιρετούν τους γιους, τους συζύγους και τους αδελφούς τους.

Σε λίγες μόνο ώρες, η καθημερινή ζωή ολόκληρης της πόλης είχε πια τελειώσει.

Την ίδια στιγμή, άρχιζε μια νέα πραγματικότητα, ορισμένη από τον πόλεμο.