Σοφία Βέμπο: Μεταμφιέστηκε σε καλόγρια για να αποδράσει από την Κατοχή

Ο Οκτώβριος του 1942 βρίσκει την Ελλάδα υπό γερμανική και ιταλική κατοχή. Στην Αθήνα, μπλόκα και έλεγχοι έχουν γεμίσει τους δρόμους, και μια απερίσκεπτη κίνηση μπορεί να αποδειχθεί μοιραία για οποιονδήποτε.

Σε αυτή την ατμόσφαιρα φόβου, ένα φορτηγό με φορτίο από σακιά αλεύρι αναχωρεί με προορισμό την Εύβοια. Ανάμεσα σε όσους ταξιδεύουν βρίσκεται μια γυναίκα με απλά ρούχα, καλυμμένο κεφάλι και στοιχεία ταυτότητας που δεν είναι τα πραγματικά της.

Είναι η Σοφία Βέμπο, η τραγουδίστρια που είχε γίνει σύμβολο του αγώνα κατά του φασισμού. Τώρα, για να σωθεί από τους κατακτητές, πρέπει να εξαφανιστεί από τα μάτια τους.

Από εθνικό σύμβολο σε τραγουδίστρια που καταζητείται

Τον Οκτώβριο του 1940, όταν η Ιταλία επιτέθηκε στην Ελλάδα, η Σοφία Βέμπο ήταν ήδη εξαιρετικά δημοφιλής. Τα τραγούδια «Παιδιά της Ελλάδος παιδιά» και «Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του» έδιναν κουράγιο στους Έλληνες και σατίριζαν τον Μουσολίνι.

Η συμβολή της στον αγώνα δεν περιορίστηκε στα τραγούδια: πρόσφερε και οικονομική ενίσχυση στην πολεμική προσπάθεια. Παράλληλα, η φωνή της συνδέθηκε με την εθνική υπερηφάνεια.

Η κατάληψη της Αθήνας άλλαξε τα δεδομένα και η παρουσία της άρχισε να ενοχλεί τις αρχές κατοχής. Το 1941 οι Ιταλοί απαγόρευσαν τις θεατρικές εμφανίσεις της, ενώ η ίδια δέχτηκε πιέσεις, ανακρίθηκε και φυλακίστηκε.

Κάθε μέρα που περνούσε έκανε την παραμονή της στην Ελλάδα πιο επικίνδυνη. Η Βέμπο έπρεπε να διαφύγει.

Το φορτηγό με το αλεύρι και το σχέδιο μεταμφίεσης

Η επιχείρηση διαφυγής οργανώθηκε με τη βοήθεια ανθρώπων που συμμετείχαν σε αντιστασιακά δίκτυα. Στην ιστορία της φυγάδευσής της συνδέονται ο αξιωματικός Ιωάννης Τσιγάντες, ο Άγγελος Έβερτ και πρόσωπα που διευκόλυναν μυστικές μετακινήσεις.

Για να ξεφύγει, η Βέμπο χρησιμοποίησε το όνομα Σοφία Βαμβέτσου. Η πιο γνωστή εκδοχή θέλει την τραγουδίστρια μεταμφιεσμένη σε καλόγρια· σύμφωνα με άλλες περιγραφές, είχε απλά ρούχα και μαντήλι, ώστε να περνά για μια συνηθισμένη γυναίκα.

Το φορτηγό στο οποίο μπήκε μετέφερε αλεύρι με προορισμό ένα μοναστήρι στην Κύμη και ένα ορφανοτροφείο. Οι ταξιδιώτες, κατευθυνόμενοι προς την Εύβοια, έπρεπε να περάσουν από ιταλικά μπλόκα και ελέγχους χωρίς να γίνει γνωστό ότι ανάμεσά τους ήταν η διάσημη τραγουδίστρια.

Η διαδρομή ολοκληρώθηκε με την άφιξη του φορτηγού στην Κύμη. Εκεί η Βέμπο βρήκε προσωρινό καταφύγιο στο μοναστήρι, όμως οι δυσκολίες δεν είχαν τελειώσει.

Η δύσκολη νύχτα της διαφυγής στα βουνά

Το βράδυ της 8ης Οκτωβρίου 1942 ξεκίνησε το πιο δύσκολο μέρος της αποστολής. Η Βέμπο και οι συνοδοί της έπρεπε να διασχίσουν πεζή δύσβατες περιοχές, ακολουθώντας έναν ηλικιωμένο βοσκό που γνώριζε τα μονοπάτια.

Για να περιορίσουν τον κίνδυνο, οι φυγάδες κινούνταν σε σειρά, ο ένας πίσω από τον άλλον, αφήνοντας απόσταση μεταξύ τους. Το σκοτάδι έκανε κάθε ήχο αιτία ανησυχίας.

Η πορεία ήταν εξαντλητική για την τραγουδίστρια: σκόνταφτε στις πέτρες, τραυματιζόταν και κουραζόταν, χωρίς να έχει τη δυνατότητα να σταματήσει. Την απασχολούσε όχι μόνο η δική της ζωή, αλλά και η τύχη του αδελφού της, Γιώργου, ο οποίος ακολουθούσε άλλη διαδρομή.

Ύστερα από μια πολύωρη και κοπιαστική διαδρομή, η ομάδα των φυγάδων έφτασε στην απομονωμένη παραλία Τσίλαρος, κοντά στην Κύμη. Εκεί έμειναν να περιμένουν το καΐκι που θα τους περνούσε απέναντι, έξω από την κατεχόμενη Ελλάδα.

Η επιχείρηση διαφυγής στέφθηκε με επιτυχία. Από τα μικρασιατικά παράλια, η Βέμπο συνέχισε μέσω Συρίας και Παλαιστίνης και έφτασε στο Κάιρο τον Δεκέμβριο του 1942.

Η φήμη στην Ελλάδα ότι η Βέμπο είχε πεθάνει

Την ώρα που η ίδια έψαχνε ασφαλές μέρος για να μείνει, στην Ελλάδα είχε διαδοθεί μια συγκλονιστική είδηση: κυκλοφορούσε η φήμη ότι η Σοφία Βέμπο είχε σκοτωθεί.

Σύμφωνα με όσα λέγονταν, το πλοίο της απόδρασής της είχε δεχτεί βομβαρδισμό και όλοι όσοι επέβαιναν είχαν πνιγεί. Η ιστορία εξαπλώθηκε τόσο πολύ, ώστε κάποιοι πίστευαν ακόμη και ότι είχε γίνει η κηδεία της.

Ωστόσο, τα πράγματα είχαν εξελιχθεί διαφορετικά: η Βέμπο είχε σωθεί και πλέον βρισκόταν στη Μέση Ανατολή.

Στη Σμύρνη συνέβη ένα περιστατικό που αποκάλυψε ότι ήταν ζωντανή. Ένας βιολιστής έπαιξε ένα από τα αγαπημένα της τραγούδια και εκείνη σηκώθηκε να το ερμηνεύσει· ο μουσικός έμεινε έκπληκτος, καθώς μπροστά του στεκόταν η γυναίκα που πολλοί περνούσαν για νεκρή.

Σε μεταγενέστερο χρόνο, προσπάθησε να μεταδώσει ξανά τη φωνή της από ραδιοφωνικό σταθμό, ώστε να πληροφορηθεί η Ελλάδα ότι ζούσε.

Η φωνή της συνέχισε να ακούγεται

Η διαφυγή της δεν έβαλε τέλος στην προσφορά της. Στη Μέση Ανατολή εμφανιζόταν για Έλληνες στρατιώτες σε στρατόπεδα, νοσοκομεία και πολεμικά πλοία. Συχνά τραγουδούσε χωρίς μικρόφωνο, σε αυτοσχέδιες παραστάσεις, προσφέροντας κουράγιο σε όσους πολεμούσαν μακριά από την πατρίδα.

Τον Φεβρουάριο του 1946 επέστρεψε στην Ελλάδα επιβαίνοντας στο αντιτορπιλικό «Κρήτη». Στον Πειραιά την περίμενε πλήθος κόσμου, που την υποδέχτηκε με συγκίνηση και χειροκροτήματα.

Είχε φύγει αναγκασμένη να κρύψει το όνομα και το πρόσωπό της· τώρα επέστρεφε ως το εθνικό σύμβολο που είχε αγαπήσει ο ελληνικός λαός.

Η απόδραση της Βέμπο παραμένει μία από τις πιο συναρπαστικές στιγμές της ζωής της. Για να σωθεί, χρειάστηκε να μεταμφιεστεί, να περάσει από μπλόκα και να διασχίσει τα βουνά μέσα στη νύχτα, πριν κρυφτεί σε σπηλιά και περιμένει το καΐκι που θα την οδηγούσε στην ελευθερία.

Για να ξεφύγει από τους κατακτητές, έκρυψε το πρόσωπό της. Η φωνή της, όμως, δεν μπόρεσε ποτέ να φιμωθεί.