Politico: Η νίκη της αντιπολίτευσης στη Σερβία εκθέτει το στοίχημα της ΕΕ στον Βούτσιτς

Η σαρωτική νίκη της αντιπολιτευόμενης «Φοιτητικής Λίστας» στη Σερβία τερματίζει τα 12 χρόνια κατά τα οποία ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς ήταν ο βασικός συνομιλητής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Βελιγράδι, εκθέτοντας το κόστος της επιλογής των Βρυξελλών να περνούν οι σχέσεις με τη χώρα κυρίως μέσα από εκείνον, όπως γράφει το Politico Europe.

Η παράταξη εξασφάλισε την απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία στις εκλογές της Κυριακής, σε μια εντυπωσιακή επικράτηση για ένα κίνημα χωρίς ηγέτη, που γεννήθηκε από τις διαδηλώσεις. Η νέα πλειοψηφία αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από καθηγητές, γιατρούς και άλλους ανθρώπους χωρίς προηγούμενη πολιτική εμπειρία.

«Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς συμπεριφερόταν σαν ο άνθρωπος στον οποίο έπρεπε να απευθύνεται κανείς για τα πάντα, αγνοώντας όλους τους νόμους της χώρας, ακόμη και το Σύνταγμα», δήλωσε στο Politico ο Γιουγκοσλάβ Γκάσιτς, επίκουρος καθηγητής Ιατρικής σε διάφορα πανεπιστήμια και νέος βουλευτής.

Πρώτη προτεραιότητα της νέας πλειοψηφίας θα είναι να ανατρέψει μεγάλο μέρος της κληρονομιάς του Βούτσιτς και του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS), ξεκινώντας από την αποκατάσταση του κράτους δικαίου. Παράλληλα, η «Φοιτητική Λίστα» επιδιώκει να αλλάξει τη σχέση της Σερβίας με τις Βρυξέλλες, υποστηρίζοντας ότι ο πρώην ηγέτης αντιμετώπιζε την ευρωπαϊκή προοπτική περισσότερο ως μέσο συναλλαγής παρά ως πραγματική πορεία προς την ένταξη.

«Τελικά, [ο Βούτσιτς] εκπροσωπούσε πάντα τα δικά του συμφέροντα και όχι τα συμφέροντα της Σερβίας», είπε ο Γκάσιτς. Εκπρόσωποι του SNS δεν απάντησαν αμέσως σε αίτημα για σχόλιο.

Οι επικρίσεις για τη στάση των Βρυξελλών

Ακόμη και μεταξύ των πιο ένθερμων φιλοευρωπαίων στη Σερβία, η επιλογή των Βρυξελλών να συνδέουν την πρόοδο με τον ίδιο τον Βούτσιτς έχει αφήσει πικρία. «Το βασικό δίδαγμα από την περίπτωση της Σερβίας είναι ότι η ΕΕ μπορεί πολύ εύκολα να χάσει την αξιοπιστία και την ακεραιότητά της, αν αγνοεί τις αιτίες της δημοκρατικής οπισθοδρόμησης σε μια χώρα», δήλωσε ο Σρντζαν Μαϊστόροβιτς, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του Κέντρου Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEP), δεξαμενής σκέψης.

Σύμφωνα με στοιχεία του CEP που δημοσιεύθηκαν νωρίτερα φέτος, το 41,6% των πολιτών πιστεύει ότι η ΕΕ ενδιαφέρεται περισσότερο να προωθήσει τα δικά της πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα στην περιοχή παρά να βελτιώσει τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου στη Σερβία.

Για χρόνια, όταν μη κυβερνητικές οργανώσεις, δημοσιογράφοι ή ακτιβιστές ζητούσαν από τις Βρυξέλλες να συμπεριλάβουν και άλλες φωνές στις διαπραγματεύσεις της ΕΕ, η απάντηση ήταν «ότι δεν υπήρχε εναλλακτική στο καθεστώς της Σερβίας», ανέφερε ο Μαϊστόροβιτς.

Το εκλογικό πρόγραμμα της «Φοιτητικής Λίστας» χαρακτηρίζει την ΕΕ τον σημαντικότερο οικονομικό εταίρο της Σερβίας και δεσμεύεται να ενισχύσει τις υφιστάμενες στρατηγικές συνεργασίες με κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ουγγαρία και η Γαλλία, καθώς και να αναπτύξει στενότερες διμερείς σχέσεις με άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ωστόσο, δεν ορίζει ρητά την ένταξη στην ΕΕ ως άμεσο στόχο.

Ο Γκάσιτς απέφυγε να αναφερθεί σε συγκεκριμένους στόχους για τις σχέσεις Σερβίας-ΕΕ, λέγοντας: «Δεν θέλουμε να αποκοπούμε από την Ευρώπη. Δεν θέλουμε να είμαστε ένα απομονωμένο νησί».

«Σέβομαι το πόσο καλά οργανωμένοι είναι, το κράτος δικαίου και τις δημοκρατικές αρχές», πρόσθεσε. «Ωστόσο, πιστεύω ότι πρέπει να επανακαθορίσουμε τις προτεραιότητές μας στην ΕΕ, βάζοντας πρώτα τα συμφέροντα της Σερβίας. Μια μονόπλευρη προσέγγιση δεν ευνοεί τη μακροπρόθεσμη συνεργασία».

Από τις διαδηλώσεις στη σαρωτική εκλογική νίκη

Η «Φοιτητική Λίστα» προέκυψε από ένα μαζικό κίνημα διαμαρτυρίας που πυροδότησε η κατάρρευση στέγης σε σιδηροδρομικό σταθμό το 2024, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 16 άνθρωποι. Οι φοιτητές απέδωσαν τους θανάτους στη διαφθορά στις κρατικές συμβάσεις κατασκευής και άρχισαν να αποκλείουν πανεπιστήμια. Μέσα σε λίγους μήνες, οι διαδηλώσεις είχαν εξελιχθεί στις μεγαλύτερες που είχε δει η Σερβία εδώ και δεκαετίες.

Η αντίδραση των Βρυξελλών ήταν συγκρατημένη, καθώς οι φοιτητές διαδήλωναν σε όλη τη χώρα. Αξιωματούχοι της ΕΕ απέφευγαν σε μεγάλο βαθμό να επικρίνουν ευθέως τον Βούτσιτς, ενώ οι σημαίες της ΕΕ απουσίαζαν εμφανώς από τις κινητοποιήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν απάντησε σε αίτημα του Politico για σχόλιο.

«Η Επιτροπή πρέπει πρώτα να αποκαταστήσει την αξιοπιστία που έχει από καιρό χάσει, ύστερα από χρόνια στήριξης στον Βούτσιτς», δήλωσε ο Τζόρτζε Μπόγιοβιτς, σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής των Πρασίνων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Ο ίδιος είπε ότι η Σερβία έχει από καιρό δαιμονοποιηθεί και δυσκολεύεται να αλλάξει την εικόνα της από τη δεκαετία του 1990, μια εικόνα που, όπως υποστήριξε, «εδραιώθηκε ακόμη περισσότερο από τον κατασταλτικό αυταρχισμό του Βούτσιτς».

Οι οικονομικοί δεσμοί και η νέα σχέση με την ΕΕ

Παρά τις ανησυχίες για τη δημοκρατική πορεία της χώρας, οι οικονομικοί δεσμοί της Σερβίας με την Ευρώπη ενισχύθηκαν κατά την περίοδο διακυβέρνησης Βούτσιτς, με τη χώρα να γίνεται ένας από τους σημαντικότερους προορισμούς ξένων επενδύσεων στην περιοχή.

Οι άμεσες ξένες επενδύσεις στη Σερβία αυξήθηκαν από περίπου 750 εκατομμύρια ευρώ το 2012 σε περισσότερα από 30 δισεκατομμύρια ευρώ την επόμενη δεκαετία — περισσότερα από όσα συγκέντρωσαν συνολικά οι υπόλοιπες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.

Ο Μπόγιοβιτς και εκπρόσωποι κομμάτων της αντιπολίτευσης προσπαθούσαν επί χρόνια να πείσουν θεσμούς όπως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συναντηθούν μαζί τους ή να λάβουν σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες τους. «Ο Βούτσιτς τους είχε πείσει όλους ότι δεν άξιζε να μιλούν με την αντιπολίτευση και ότι δεν ήταν αξιόπιστη», είπε.

Με το SNS πλέον στα έδρανα της αντιπολίτευσης, οι Βρυξέλλες θα χρειαστεί να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο συνεργάζονται με τη Σερβία. Όπως σημειώνει το Politico, πολλοί Σέρβοι θεωρούν ότι η ΕΕ πρέπει πρώτα να λογοδοτήσει για τα 12 χρόνια κατά τα οποία έκανε τα στραβά μάτια.