Erdstall: Η 3D χαρτογράφηση φωτίζει τη χρήση των μεσαιωνικών σηράγγων ως καταφυγίων – Δείτε βίντεο

Τα Erdstall συγκαταλέγονται στα πιο μυστηριώδη υπόγεια δίκτυα σηράγγων της μεσαιωνικής Ευρώπης. Χιλιάδες περάσματα εξακολουθούν να μην έχουν αποκαλύψει τα μυστικά τους.

Αυτές οι υπόγειες κατασκευές απαντώνται κυρίως στην Αυστρία, τη Γερμανία και τη Γαλλία, ενώ ανάλογα δίκτυα έχουν εντοπιστεί και στο Ηνωμένο Βασίλειο και το Ισραήλ. Η ονομασία τους σχηματίζεται από τις παλιές γερμανικές λέξεις erde, δηλαδή γη, και stelle, δηλαδή τόπος. Στο εσωτερικό τους, στενοί και δαιδαλώδεις διάδρομοι οδηγούν σε μικρούς θαλάμους με χαμηλή οροφή, οι οποίοι βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα.

Για δεκαετίες, η έλλειψη γραπτών μαρτυριών στα μεσαιωνικά αρχεία και η σχεδόν παντελής απουσία αρχαιολογικών αντικειμένων από τις σήραγγες τροφοδότησαν πολλές θεωρίες. Άλλες υποθέσεις μιλούν για μυστικιστικές τελετές ή πνευματικά καταφύγια και άλλες φτάνουν έως τον ισχυρισμό ότι πρόκειται για κατασκευές εξωγήινων.

Νέες απαντήσεις προκύπτουν από την ερευνητική εργασία του Πανεπιστημίου Εφαρμοσμένων Επιστημών της Άνω Αυστρίας. Οι καθηγητές Kurt Niel και Raimund Edlinger δημιούργησαν ψηφιακή τρισδιάστατη χαρτογράφηση ενός συμπλέγματος στην Unterstetten, στο Τόλετ της Αυστρίας. Η υπόγεια κατασκευή έχει μήκος περίπου 35 μέτρα και φτάνει στα 7 μέτρα κάτω από την επιφάνεια, με επτά θαλάμους κατανεμημένους σε τρία επίπεδα.

Μόνο από τα λεγόμενα schlupf, δηλαδή «γλιστρήματα» στα γερμανικά, μπορεί κανείς να κινηθεί ανάμεσα στα επίπεδα. Αυτά τα ανοίγματα έχουν διάμετρο λίγο μεγαλύτερη από 30 εκατοστά, γι’ αυτό και η διέλευση είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Για να περάσει από τον έναν θάλαμο στον επόμενο, ένας ενήλικας αναγκάζεται να συρθεί μέσα από στενά ανοίγματα με λείες πλευρές.

Το μικρό μέγεθος των χώρων απέκλειε τη χρήση συνηθισμένων ρομπότ και μεγάλων σαρωτών λέιζερ. Ως λύση, η ομάδα δημιούργησε μια ειδικά σχεδιασμένη φορητή συσκευή χαρτογράφησης. Διαθέτει κάμερα RGB, αισθητήρες βάθους υψηλής ανάλυσης, γυροσκόπιο και επιταχυνσιόμετρο, ώστε να καταγράφει κάθε λεπτομέρεια σε πραγματικό χρόνο, ακόμη και στα σημεία όπου η πρόσβαση είναι εξαιρετικά δύσκολη.

Από το τρισδιάστατο ψηφιακό μοντέλο προέκυψαν σημαντικές πληροφορίες για την κατασκευή και τη χρήση του συμπλέγματος. Οι ερευνητές βρήκαν στους τοίχους ειδικές εσοχές, όπου μπορούσε να στερεωθεί ξύλινη πόρτα, αλλά και οπές στην απέναντι πλευρά για οριζόντιες δοκούς. Με αυτόν τον μηχανισμό, όσοι βρίσκονταν μέσα μπορούσαν να σφραγίσουν ερμητικά το δωμάτιο από την εσωτερική πλευρά και να το χρησιμοποιήσουν ως προστατευμένο οχυρό απέναντι σε εισβολείς.

Η μέθοδος κατασκευής των Erdstall επέτρεπε στους εργάτες να σκάβουν γρήγορα και να εξαφανίζουν τα ίχνη των εργασιών. Πρώτα άνοιγαν από την επιφάνεια μια ευρύχωρη οπή, παρόμοια με φρεάτιο ή πηγάδι. Μέσα από αυτήν είχαν πρόσβαση στον υπόγειο χώρο, ενώ εξασφάλιζαν φωτισμό, αέρα και άνετη είσοδο και έξοδο. Στη συνέχεια, ξεκινούσαν από το κεντρικό άνοιγμα και έσκαβαν οριζόντια προς διαφορετικές κατευθύνσεις, διαμορφώνοντας θαλάμους και στενούς διαδρόμους. Το χώμα το ανέβαζαν στην επιφάνεια από το ίδιο σημείο. Όταν ολοκλήρωναν τους υπόγειους χώρους, γέμιζαν και κάλυπταν οριστικά την αρχική οπή. Έτσι δεν έμενε ορατό ίχνος της κατασκευής από έξω, ενώ η πρόσβαση γινόταν από ένα πολύ μικρό, κρυφό πέρασμα, συχνά μέσα από σπίτι, αχυρώνα ή άλλο απομονωμένο σημείο της περιοχής.

Την πρακτική ερμηνεία των κατασκευών υποστηρίζει και ο Γάλλος ερευνητής Luc Stevens, μέλος της Γαλλικής Εταιρείας Μελέτης Υπογείων Σηράγγων. Στη Γαλλία τα δίκτυα αυτά είναι γνωστά ως souterrains. Όπως εξηγεί, οι χωρικοί τα αξιοποιούσαν για την αποθήκευση σιτηρών, ως προσωρινό καταφύγιο σε περιόδους λεηλασιών ή ακόμη και ως τόπο διαμονής στους ιδιαίτερα σκληρούς χειμώνες. Την ανθρώπινη χρήση μαρτυρούν δομές που μοιάζουν με τζάκια, αεραγωγοί και ίχνη από λυχνάρια λαδιού.

Η δημιουργία τέτοιων υπόγειων χώρων μπορούσε να γίνει χωρίς μεγάλο κόστος. Δοκιμές με εργαλεία της μεσαιωνικής εποχής έδειξαν πως μια ομάδα τριών έως πέντε ανθρώπων ήταν σε θέση να κατασκευάσει ένα συνηθισμένο δίκτυο μέσα σε λίγους μήνες. Ωστόσο, ορισμένα αρχιτεκτονικά στοιχεία εξακολουθούν να προβληματίζουν τους επιστήμονες, ανάμεσά τους και οι κυκλικοί διάδρομοι που καταλήγουν στο σημείο από όπου ξεκινούν.

Οι ερευνητές σκοπεύουν να συνεχίσουν την καταγραφή περισσότερων δικτύων στην Ευρώπη και να δημιουργήσουν ένα πιστό ολόγραμμα ή φυσικό αντίγραφο στην επιφάνεια. Με αυτόν τον τρόπο, οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα να δοκιμάσουν τα στενά περάσματα, χωρίς να απειληθεί η ακεραιότητα των ευαίσθητων μνημείων.

Δείτε ΕΔΩ κι ΕΔΩ