Κυκλώπεια τείχη: Γιατί οι Μυκήνες και η Τίρυνθα έμοιαζαν έργο γιγάντων;

Τα κυκλώπεια τείχη στις Μυκήνες και την Τίρυνθα ξεχωρίζουν αμέσως για τις τεράστιες πέτρες τους. Οι αρχαίοι θεωρούσαν ότι ήταν τόσο εντυπωσιακά, ώστε μόνο οι μυθικοί Κύκλωπες θα μπορούσαν να τα έχουν χτίσει.

Η παράδοση συνδέθηκε με δύο πραγματικές οχυρώσεις, που ακολουθούν το φυσικό ανάγλυφο και κρύβουν εντυπωσιακές κατασκευαστικές λεπτομέρειες. Ο μύθος έδωσε μια υπερφυσική απάντηση σε κάτι που έμοιαζε να ξεπερνά τις ανθρώπινες δυνάμεις· η αρχαιολογική εικόνα, όμως, δείχνει πώς οργανώθηκαν τα τείχη και οι ακροπόλεις.

Γιατί αποδόθηκαν τα κυκλώπεια τείχη στους γίγαντες;

Οι τεράστιοι, ακανόνιστοι λίθοι και το πάχος της οχύρωσης έκαναν τα τείχη να φαίνονται έργο που ξεπερνούσε τις συνηθισμένες ανθρώπινες δυνατότητες. Έτσι, η αρχαία παράδοση τα συνέδεσε με τους Κύκλωπες.

Για την Τίρυνθα, ο Παυσανίας παραθέτει μια εικόνα του δέους που προκαλούσαν οι πέτρες: σύμφωνα με την αρχαία αφήγηση, ακόμη και μια ομάδα μουλαριών δεν θα μπορούσε να μετακινήσει τις μικρότερες. Η ίδια παράδοση ήθελε τους Κύκλωπες να έχουν χτίσει το τείχος της Τίρυνθας για τον Προίτο.

Η εντύπωση αυτή δεν εξηγεί την κατασκευή. Περιγράφει, όμως, πόσο δυσανάλογοι έμοιαζαν οι ογκόλιθοι σε σχέση με όσα μπορούσε να φανταστεί κανείς για ένα ανθρώπινο έργο.

Τι βλέπουμε ανάμεσα στους ογκόλιθους;

Η κυκλώπεια τοιχοδομία αποτελείται από τεράστιους, αδούλευτους ασβεστόλιθους, τοποθετημένους με σχετικά αδρή εφαρμογή. Μικρότερες πέτρες γεμίζουν τα κενά ανάμεσά τους.

Στις Μυκήνες χρησιμοποιήθηκε κυρίως τοπικός ασβεστόλιθος. Κοντά στις πύλες και στους προμαχώνες συναντάμε και διαφορετική επεξεργασία: καλοδουλεμένους, τετραγωνισμένους ογκόλιθους από κροκαλοπαγές πέτρωμα.

Δεν πρόκειται, λοιπόν, μόνο για μεμονωμένους λίθους. Οι πέτρες αποτελούσαν τμήμα μιας συνεχούς οχύρωσης, που ακολουθούσε το έδαφος και περιέβαλλε την ακρόπολη.

Πόσο μεγάλα ήταν τα τείχη των Μυκηνών;

Η ακρόπολη των Μυκηνών βρίσκεται σε φυσικά οχυρό λόφο, με χαράδρες στα βόρεια και στα νότια και πρόσβαση από τα δυτικά. Τα τείχη ακολουθούσαν το ανάγλυφο, είχαν συνολικό μήκος 900 μέτρα και περιέκλειαν έκταση 30.000 τετραγωνικών μέτρων.

Το μέσο πλάτος τους ήταν 6 μέτρα, ενώ σε ορισμένα σημεία έφτανε τα 8 έως 10 μέτρα. Μέσα στο πάχος τους ενσωματώνονταν και κτιριακοί χώροι, κυρίως αποθηκευτικοί.

Το αρχικό ύψος, αντίθετα, δεν είναι γνωστό: κανένα σωζόμενο τμήμα δεν διατηρεί το αρχικό τελείωμά του. Η σημερινή εικόνα δείχνει την έκταση της οχύρωσης, χωρίς να επιτρέπει ασφαλή μέτρηση του ύψους που είχε όταν ολοκληρώθηκε.

Η πρώτη οχύρωση τοποθετείται στο 1350 π.Χ. και περιέλαβε το ανώτερο τμήμα του λόφου. Γύρω στο 1250 π.Χ. η δυτική επέκταση ενέταξε στην οχύρωση τον Ταφικό Κύκλο Α και τη νοτιοδυτική πλαγιά, μαζί με την Πύλη των Λεόντων.

Στην τελική φάση, το 1230/1220 π.Χ., το τείχος επεκτάθηκε προς τα βορειοανατολικά. Ένα ειδικό πέρασμα επέτρεπε την προστατευμένη πρόσβαση στην υπόγεια δεξαμενή από το εσωτερικό της ακρόπολης. Η πηγή που την τροφοδοτούσε βρισκόταν 360 μέτρα ανατολικά.

Και η Πύλη των Λεόντων;

Η Πύλη των Λεόντων χτίστηκε από τέσσερις μεγάλους ογκόλιθους κροκαλοπαγούς πετρώματος. Το κατώφλι και το υπέρθυρο ζυγίζουν περίπου 20 τόνους το καθένα, ένα συγκεκριμένο μέτρο της κλίμακας αυτής της κατασκευής.

Τι έκανε την Τίρυνθα τόσο εντυπωσιακή;

Στην Τίρυνθα, οι πέτρες των τειχών είναι ακόμη μεγαλύτερες από εκείνες των Μυκηνών. Η οχύρωση έχει περίμετρο περίπου 750 μέτρα, ενώ τα τείχη φτάνουν έως 8 μέτρα σε πάχος και 13 μέτρα σε ύψος.

Η ακρόπολη χωρίζεται σε Άνω, Μέση και Κάτω Ακρόπολη. Η οχύρωσή της επεκτάθηκε σταδιακά από το υψηλότερο νότιο προς το χαμηλότερο βόρειο τμήμα, σε τρεις οικοδομικές φάσεις, από τις αρχές του 14ου έως τα μέσα του 13ου αιώνα π.Χ.

Η κύρια είσοδος βρισκόταν στα ανατολικά και μια ράμπα μήκους 47 μέτρων οδηγούσε προς την Άνω Ακρόπολη. Κρυφές σήραγγες, οι Σύριγγες, οδηγούσαν με ασφάλεια σε υπόγειες δεξαμενές νερού.

Στις Μυκήνες, ένα πέρασμα μέσα στο τείχος συνέδεε την ακρόπολη με την υπόγεια δεξαμενή· στην Τίρυνθα, οι Σύριγγες οδηγούσαν στις δεξαμενές. Αυτές οι διαφορετικές λύσεις, δίπλα στους γιγάντιους λίθους, κάνουν τις δύο οχυρώσεις να ξεχωρίζουν. Οι πέτρες μπορεί να γέννησαν έναν μύθο, αλλά η ίδια η οχύρωση αποκαλύπτει ανθρώπινη επινοητικότητα.