ΗΠΑ: Επιχειρούν οικονομικό «στραγγαλισμό» του Ιράν κλείνοντας τα χερσαία σύνορα – Η «Task Force Iron Gate» και οι αντιδράσεις Τουρκίας, Ιράκ και Πακιστάν

Η οικονομική απομόνωση του Ιράν αποτελεί τον επόμενο στόχο των Ηνωμένων Πολιτειών, που στρέφουν πλέον το ενδιαφέρον τους στα χερσαία σύνορα της χώρας, έπειτα από τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και τις νέες κυρώσεις στις αεροπορικές μεταφορές. Ωστόσο, σε δημοσίευμα των New York Times την Τετάρτη (11/11) αναφέρεται ότι η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ συναντά αντιστάσεις από την Τουρκία, το Ιράκ και το Πακιστάν, καθώς οι γειτονικές χώρες ανησυχούν πως το κλείσιμο των εμπορικών διαδρομών θα επιφέρει σημαντικές οικονομικές απώλειες, κοινωνικές αναταραχές και πιθανή νέα αποσταθεροποίηση στην περιοχή.

Οι New York Times αναφέρουν, επικαλούμενοι τρεις Ιρακινούς αξιωματούχους και έναν Αμερικανό αξιωματούχο που γνωρίζει τις διαβουλεύσεις, ότι η Ουάσιγκτον επιχειρεί εδώ και εβδομάδες να πείσει τα γειτονικά κράτη του Ιράν να περιορίσουν σημαντικά τη λειτουργία των συνοριακών τους περασμάτων.

Οι διπλωματικές κινήσεις δεν έχουν φέρει το αποτέλεσμα που επιδίωκε η Ουάσιγκτον.

Οι κυβερνήσεις των χωρών που συνορεύουν με το Ιράν εκφράζουν όλο και εντονότερη δυσαρέσκεια απέναντι στην πολιτική των ΗΠΑ, καθώς θεωρούν ότι τα μέτρα ενδέχεται να πλήξουν τις δικές τους κοινωνίες εξίσου σοβαρά με το Ιράν.

Η αμερικανική επιχείρηση «Iron Gate»

Όταν οι διπλωματικές πιέσεις δεν απέδωσαν, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέλεξαν να ενεργοποιήσουν σε μεγαλύτερο βαθμό τον στρατιωτικό τους μηχανισμό, με στόχο τον περιορισμό των εμπορικών και λαθρεμπορικών διαδρομών που οδηγούν στο Ιράν.

Το Σάββατο, η Κεντρική Διοίκηση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων (CENTCOM), αρμόδια για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, ανακοίνωσε ότι συγκροτεί ειδική μονάδα με την ονομασία «Task Force Iron Gate».

Η επίσημη ανακοίνωση περιγράφει ως αποστολή της την ανάσχεση της διακίνησης προηγμένων οπλικών συστημάτων, τεχνολογιών διπλής χρήσης, προϊόντων που υπόκεινται σε κυρώσεις, αλλά και παράνομων χρηματοοικονομικών ροών μέσω των χερσαίων συνόρων του Ιράν και της Κασπίας Θάλασσας.

Η ανάθεση αυτού του έργου σε στρατιωτική διοίκηση αποτελεί ασυνήθιστη κίνηση, αφού οι επιχειρήσεις οικονομικής επιτήρησης και εφαρμογής κυρώσεων δεν αναλαμβάνονται συνήθως από δομές όπως η CENTCOM.

Πρώην Αμερικανοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι και αναλυτές συνδέουν την απόφαση με την αξιοποίηση των δυνατοτήτων συλλογής πληροφοριών και των επιχειρησιακών πόρων που έχει ήδη στη διάθεσή της η CENTCOM, λόγω του πολέμου με το Ιράν.

Η νέα μονάδα ενδέχεται να φέρει σε στενότερο συντονισμό τις προσπάθειες που μέχρι σήμερα ήταν κατακερματισμένες μεταξύ διπλωματικών υπηρεσιών, φορέων κατά του ξεπλύματος χρήματος και υπηρεσιών πληροφοριών.

Η νέα ομάδα θα έχει μόλις 20 στελέχη – Ποια θα είναι η αποστολή της

Η «Iron Gate» θα στελεχωθεί από 20 στρατιωτικούς και πολιτικούς υπαλλήλους και θα έχει την έδρα της στη Φλόριντα.

Στρατιωτικός αξιωματούχος των ΗΠΑ δήλωσε στους New York Times, μιλώντας ανώνυμα, ότι δεν προβλέπεται τα μέλη της ομάδας να διεξάγουν οι ίδιοι στρατιωτικές επιχειρήσεις στα σύνορα του Ιράν.

Αντ’ αυτού, είναι πιθανό να πιέζουν τα γειτονικά κράτη να αξιοποιήσουν τις δικές τους ένοπλες δυνάμεις, ώστε να αντιμετωπίσουν το λαθρεμπόριο και τις εμπορικές συναλλαγές που παραβιάζουν τις κυρώσεις.

Την αμερικανική επιλογή περιέγραψε ως στρατηγική αξιοποίησης κάθε διαθέσιμου μέσου η Ντάνα Στρουλ, που είχε διατελέσει ανώτατη αξιωματούχος του Πενταγώνου για τη Μέση Ανατολή επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν.

Όπως ανέφερε, επιδιώκεται να περιοριστούν όλες οι εναλλακτικές οδοί που χρησιμοποιεί το ιρανικό καθεστώς για να παρακάμπτει τις κυρώσεις και τον ναυτικό αποκλεισμό.

Ιράκ: Ανησυχία για εξεγέρσεις κατά μήκος των συνόρων των 1.600 χιλιομέτρων

Το Ιράκ αντιμετωπίζει ιδιαίτερα περίπλοκη κατάσταση, καθώς συγκαταλέγεται στους βασικούς εμπορικούς εταίρους του Ιράν.

Περίπου 1.600 χιλιόμετρα χερσαίων συνόρων χωρίζουν τις δύο χώρες, περνώντας μέσα από ορεινές και αγροτικές περιοχές με δύσκολη πρόσβαση.

Όπως μεταδίδουν οι New York Times, οι ιρακινές αρχές φοβούνται ότι το κλείσιμο των συνοριακών περασμάτων μπορεί να προκαλέσει αναταραχές σε εμπόρους, κυκλώματα λαθρεμπορίου και ένοπλες οργανώσεις που δραστηριοποιούνται εκεί.

Εδώ και χρόνια η Ουάσιγκτον γνωρίζει ότι το Ιράν χρησιμοποιεί τα σχετικά πορώδη σύνορα για τη διακίνηση όπλων και χρημάτων προς πολιτοφυλακές που είναι σύμμαχοί του στο Ιράκ.

Παράλληλα, όμως, από τις ίδιες εμπορικές οδούς εξαρτώνται επιχειρήσεις και κάτοικοι της περιοχής, που στηρίζονται στις διασυνοριακές συναλλαγές.

Αμερικανός αξιωματούχος που γνωρίζει τις συνομιλίες είπε ότι αρκετές χώρες φοβούνται ακόμη και το ενδεχόμενο «εσωτερικής εξέγερσης», αν επιχειρήσουν να σταματήσουν ξαφνικά οικονομικές δραστηριότητες από τις οποίες εξαρτώνται ολόκληρες περιοχές.

Η Ουάσιγκτον ζήτησε να μείνουν ανοιχτά μόνο δύο συνοριακά περάσματα

Δύο Ιρακινοί αξιωματούχοι δήλωσαν στους New York Times ότι η κυβέρνηση της Βαγδάτης έχει κάθε εβδομάδα συνομιλίες με Αμερικανούς διπλωμάτες, ανάμεσά τους και τον περιφερειακό απεσταλμένο Τόμας Μπάρακ.

Στο πλαίσιο των συνομιλιών, οι Ηνωμένες Πολιτείες κάλεσαν το Ιράκ να διατηρήσει ανοιχτά μόνο δύο από τα συνοριακά περάσματα με το Ιράν.

Αξιωματούχοι του Ιράκ σημείωσαν ότι η κυβέρνηση της χώρας δεν έχει δεχθεί μέχρι τώρα το αίτημα.

Παρά την απόρριψη, το Ιράκ έχει κατά καιρούς κλείσει προσωρινά ένα ή δύο περάσματα, σε μια κίνηση μερικής ανταπόκρισης στις πιέσεις των ΗΠΑ.

Οι συγκεκριμένες κινήσεις πυροδότησαν ισχυρές αντιδράσεις μεταξύ των κατοίκων της περιοχής.

Η Βαγδάτη δηλώνει επισήμως πως τα προσωρινά κλεισίματα έχουν στόχο τη βελτίωση των μηχανισμών επιτήρησης και ασφάλειας, αλλά και την αντιμετώπιση του ξεπλύματος χρήματος και της παράνομης διακίνησης όπλων.

Η Τουρκία δεν προτίθεται να αναθεωρήσει την πολιτική της

Η Τουρκία αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα για την επιτυχία ή την αποτυχία των σχεδίων των ΗΠΑ.

Οι New York Times, επικαλούμενοι διπλωμάτες και αναλυτές, αναφέρουν ότι η Άγκυρα δεν έχει δεχθεί σε μεγάλο βαθμό να μεταβάλει την πολιτική που εφαρμόζει στα χερσαία σύνορα με το Ιράν.

Η στάση της Τουρκίας φανερώνει μέχρι πού μπορεί να φτάσει η αμερικανική πίεση: οι γείτονες του Ιράν θέλουν να προστατεύσουν τις οικονομικές συναλλαγές τους και να μην επιδεινωθεί η περιφερειακή αστάθεια.

Αρκετές κυβερνήσεις στην περιοχή είχαν, άλλωστε, ταχθεί εξαρχής κατά του πολέμου που ξεκίνησαν τον Φεβρουάριο οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν.

Κατά το αμερικανικό δημοσίευμα, οι χώρες αυτές εκτιμούν πως η Ουάσιγκτον δεν έλαβε υπόψη τις προειδοποιήσεις τους, ενώ πλέον υφίστανται οικονομικές ζημιές και υλικές καταστροφές εξαιτίας της σύγκρουσης.

Πακιστάν: Εμπόριο 3 δισ. δολαρίων με το Ιράν και επαναλαμβανόμενα κλεισίματα περασμάτων

Το Πακιστάν βρίσκεται αντιμέτωπο με ανάλογες πιέσεις, παρότι οι επίσημες εμπορικές συναλλαγές του με το Ιράν φτάνουν περίπου τα 3 δισεκατομμύρια δολάρια τον χρόνο.

Κατά τις τελευταίες εβδομάδες, οι πακιστανικές αρχές προχώρησαν σε επανειλημμένα ανοίγματα και κλεισίματα ορισμένων συνοριακών περασμάτων.

Οι επίσημες αιτιολογίες για τα μέτρα αφορούν ζητήματα ασφαλείας, καθώς και την εισαγωγή νέων ηλεκτρονικών διαδικασιών στις εισαγωγές.

Από την πλευρά τους, Ιρανοί αξιωματούχοι αποδίδουν τις μεταβολές στις αμερικανικές κυρώσεις.

Μιλώντας στο ιρανικό πρακτορείο Mehr, ο Πεϊμάν Σαναντάτζι, που ηγείται της Επιτροπής Μεταφορών στο Εμπορικό Επιμελητήριο της Τεχεράνης, είπε ότι οι τραπεζικοί περιορισμοί που σχετίζονται με το Ιράν απειλούν να διακόψουν ουσιαστικά τις ιρανικές εξαγωγές προς το Πακιστάν.

Η διασυνοριακή συνεργασία έχει σημασία και πέρα από τη διακίνηση εμπορευμάτων.

Οι επιφυλάξεις του Πακιστάν απέναντι σε ενδεχόμενο πλήρες κλείσιμο των συνόρων ενισχύονται από την εξάρτησή του σε μεγάλο βαθμό από ιρανικά καύσιμα, κυρίως υγραέριο.

Οι επιπτώσεις του ναυτικού αποκλεισμού στην οικονομία του Ιράν

Η νέα αμερικανική στρατηγική έρχεται έπειτα από μήνες αυστηρών οικονομικών μέτρων σε βάρος της Τεχεράνης.

Όπως γράφουν οι New York Times, ο ναυτικός αποκλεισμός των Ηνωμένων Πολιτειών έχει μειώσει δραστικά τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν, βασικό στήριγμα της οικονομίας του.

Το καλοκαίρι, ορισμένοι Ιρανοί αξιωματούχοι είχαν ανακοινώσει δημόσια ότι οι εξαγωγές πετρελαίου είχαν φτάσει σχεδόν στο μηδέν.

Καθώς περίπου το 90% του συνολικού εμπορίου του Ιράν γινόταν μέσω θαλάσσιων μεταφορών, γίνεται κατανοητή η σοβαρότητα των επιπτώσεων του αποκλεισμού.

Παράλληλα, οι νέες κυρώσεις των ΗΠΑ έχουν επιφέρει σημαντικό περιορισμό και στις αεροπορικές μεταφορές της χώρας.

Η Τεχεράνη έχει, ωστόσο, πολυετή πείρα στη διαχείριση οικονομικών περιορισμών.

Για δεκαετίες, το ιρανικό καθεστώς κατασκευάζει εναλλακτικά δίκτυα εμπορίου και συστήματα λαθρεμπορίου, ώστε προϊόντα και χρήματα να εξακολουθούν να διακινούνται παρά τις διεθνείς κυρώσεις.

Ο Άλεξ Βατάνκα, ανώτερος ερευνητής στο Middle East Institute της Ουάσιγκτον, εκτίμησε ότι η δημιουργία της ομάδας «Iron Gate» αναγνωρίζει πως το Ιράν προσαρμόστηκε γρήγορα στις απώλειες του ναυτικού αποκλεισμού, αξιοποιώντας πλέον τις χερσαίες οδούς.

Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, ο Τραμπ στρέφεται σε λύσεις πέρα από τα στρατιωτικά πλήγματα

Οι πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες συνδέονται επίσης με τη νέα εκστρατεία οικονομικής πίεσης.

Οι New York Times αναφέρουν ότι, ύστερα από μήνες αδιεξόδου στον πόλεμο με το Ιράν, η κυβέρνηση Τραμπ αναμενόταν να εξετάσει το ενδεχόμενο πραγματοποίησης νέων στρατιωτικών πληγμάτων μετά τις ενδιάμεσες εκλογές.

Η σαρωτική νίκη των Δημοκρατικών, ωστόσο, περιόρισε τις πιθανότητες να προχωρήσουν τα σχέδια αυτά.

Στελέχη της κυβέρνησης, ανάμεσά τους και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, συνέδεσαν το αποτέλεσμα των εκλογών με την αντίθεση μεγάλου μέρους των Αμερικανών ψηφοφόρων στον πόλεμο με το Ιράν.

Πλέον, η Ουάσιγκτον αναζητά άλλες επιλογές για να πιέσει την Τεχεράνη να συμφωνήσει σε μια συμφωνία με ευνοϊκότερους όρους για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το πυρηνικό ζήτημα εξακολουθεί να μην έχει λυθεί και τα Στενά του Ορμούζ έχουν γίνει πεδίο επικίνδυνης αντιπαράθεσης ανάμεσα στα ναυτικά των ΗΠΑ και του Ιράν. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες διαδρομές μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου παγκοσμίως.

Ρούμπιο: «Δεν χρειάζονται στρατιωτικά πλήγματα αν πετυχαίνουμε τον ίδιο στόχο οικονομικά»

Μετά τη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της G7 στο Παρίσι την Τρίτη, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υπεραμύνθηκε της επιλογής να ασκηθεί οικονομική πίεση.

«Ο οικονομικός πόνος που επιβάλλεται αυτή τη στιγμή στο Ιράν είναι τεράστιος», είπε στους δημοσιογράφους.

Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Δεν χρειάζεται να πραγματοποιήσουμε στρατιωτικά πλήγματα εάν επιτυγχάνουμε τον ίδιο στόχο με οικονομικά μέσα».

Ο Άλεξ Βατάνκα ανέφερε ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ προσδοκά πως η περαιτέρω εξασθένηση της ιρανικής οικονομίας ενδέχεται να επιφέρει εσωτερική κατάρρευση του συστήματος.

Η στρατηγική, σύμφωνα με την εξήγησή του, στηρίζεται στην προσδοκία ότι η κλιμάκωση της οικονομικής πίεσης και οι κοινωνικές αναταραχές είτε θα κάνουν την ηγεσία του Ιράν να αποδεχθεί τους όρους της Ουάσιγκτον είτε θα οδηγήσουν στην κατάρρευση της κυβέρνησης.

Η Τεχεράνη καλεί τις γειτονικές χώρες να αντισταθούν στις πιέσεις

Το Ιράν δεν μένει αμέτοχο μπροστά στις κινήσεις των ΗΠΑ.

Οι New York Times αναφέρουν ότι η Τεχεράνη έχει πυκνώσει τις διπλωματικές επαφές της με γειτονικά κράτη, με αίτημα να μην ενδώσουν στις πιέσεις της Ουάσιγκτον.

Τον προηγούμενο μήνα, ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν είχε μιλήσει για τις προσπάθειες να διατηρηθούν οι εμπορικοί δεσμοί με τις χώρες της περιοχής.

«Κι εμείς συνεχίζουμε τις προσπάθειές μας με τις γειτονικές χώρες και διατηρούμε τις συνομιλίες μαζί τους», είπε.

«Ελπίζουμε ότι θα τα καταφέρουμε», συμπλήρωσε.

Ταυτόχρονα, η Τεχεράνη επιδιώκει την υποστήριξη σημαντικών διεθνών εταίρων, ανάμεσά τους η Ρωσία και η Κίνα.

Την Τρίτη, ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν γνωστοποίησε ότι είχε συνάντηση στην Τεχεράνη με τον Ρώσο πρεσβευτή. Στο επίκεντρο βρέθηκαν τρόποι αντιμετώπισης των μονομερών ενεργειών των ΗΠΑ και του σχεδίου «Iron Gate».

Η εξάρτηση του Ιράκ από την ιρανική ενέργεια

Η οικονομική αλληλεξάρτηση ανάμεσα στα γειτονικά κράτη συνιστά σοβαρό εμπόδιο για τα σχέδια των Ηνωμένων Πολιτειών.

Πάνω από το ένα τρίτο του φυσικού αερίου που χρειάζεται το Ιράκ για να παράγει ηλεκτρική ενέργεια προέρχεται από το Ιράν.

Όταν στο παρελθόν η Τεχεράνη περιόρισε ή σταμάτησε τις προμήθειες, σε κάποιες περιπτώσεις εξαιτίας προβλημάτων στις πληρωμές που σχετίζονταν με τις αμερικανικές κυρώσεις, ακολούθησαν εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης και κοινωνικές διαμαρτυρίες.

Έτσι, η Βαγδάτη αντιλαμβάνεται πως περαιτέρω επιδείνωση των οικονομικών δεσμών με το Ιράν μπορεί να επηρεάσει άμεσα την καθημερινή ζωή των πολιτών της.

Παρόμοια ενεργειακή εξάρτηση από το Ιράν έχει και το Πακιστάν, όσον αφορά ορισμένες προμήθειες.

Αυτά τα δεδομένα δίνουν στην Τεχεράνη σημαντικά διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα στις σχέσεις της με τις γειτονικές χώρες.

Το Ιράν θα είναι για πάντα γείτονάς τους

Η Έλι Γκερανμαγιέ, ειδική για το Ιράν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), θεωρεί ότι οι εξελίξεις στις ΗΠΑ μπορεί να αυξήσουν την απροθυμία των κυβερνήσεων της περιοχής να συμμορφωθούν με τις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον.

Μιλώντας στους New York Times, εξήγησε πως η εκλογική καταδίκη του πολέμου με το Ιράν στις ενδιάμεσες εκλογές ενδέχεται να κάνει ορισμένες χώρες της περιοχής να θεωρήσουν ότι δεν είναι υποχρεωμένες να ικανοποιούν κάθε απαίτηση των ΗΠΑ.

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι αυτή τη στιγμή ένας απρόβλεπτος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναξιόπιστος σύμμαχος», δήλωσε.

Η Γκερανμαγιέ υπογράμμισε επίσης ότι οι γεωγραφικές και οικονομικές συνθήκες στην περιοχή θα παραμείνουν ίδιες, όποια κι αν είναι η κατεύθυνση της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ.

«Το Ιράν θα συνεχίσει να είναι γείτονά τους. Γνωρίζουν ότι θα έχουν το Ιράν δίπλα τους για πάντα», είπε χαρακτηριστικά.

Η επισήμανση αυτή αναδεικνύει το βασικό δίλημμα για τη στρατηγική των ΗΠΑ: την ώρα που η Ουάσιγκτον επιδιώκει τον οικονομικό αποκλεισμό της Τεχεράνης, οι γειτονικές χώρες καλούνται να διαλέξουν ανάμεσα στις αμερικανικές απαιτήσεις και στη διατήρηση των εμπορικών και ενεργειακών δεσμών που στηρίζουν τις οικονομίες και τις κοινωνίες τους.

Κατά συνέπεια, η προσπάθεια των ΗΠΑ να αποκλείσουν την τελευταία μεγάλη οικονομική δίοδο του Ιράν εξαρτάται τόσο από τη δυνατότητα της Τεχεράνης να παρακάμπτει τις κυρώσεις όσο και από το αν οι γείτονές της θα δεχθούν να αναλάβουν το κόστος ενός ολοκληρωτικού αποκλεισμού.