Jerusalem Post: Η Αίγυπτος στρέφεται στο κυπριακό αέριο, αλλά παραμένει εξαρτημένη από το Ισραήλ

Η Αίγυπτος αναζητά στην Κύπρο πρόσθετες προμήθειες φυσικού αερίου μέσω αγωγών, καθώς η εγχώρια παραγωγή της μειώνεται και το κόστος των εισαγωγών αυξάνεται. Ωστόσο, όπως αναφέρει η Jerusalem Post, τα χρονοδιαγράμματα και οι εξαγωγικές δεσμεύσεις των κυπριακών έργων δείχνουν ότι το ισραηλινό αέριο θα παραμείνει απαραίτητο για την αιγυπτιακή οικονομία επί χρόνια.

Η αιγυπτιακή κυβέρνηση αύξησε στις 8 Νοεμβρίου τις περικοπές στις προμήθειες φυσικού αερίου προς τους παραγωγούς λιπασμάτων από 20% σε 33%. Η Misr Fertilizers Production Co. (MOPCO) γνωστοποίησε την περικοπή στο αιγυπτιακό χρηματιστήριο την Κυριακή, ενώ η Abu Qir Fertilizers ανακοίνωσε τη Δευτέρα ότι ανακατανέμει το αέριο μεταξύ των μονάδων της, ώστε δύο από τα τρία εργοστάσιά της να λειτουργούν με πλήρη δυναμικότητα.

Οι περιορισμοί απειλούν μια σημαντική πηγή εξαγωγικών εσόδων: οι εξαγωγές χημικών και λιπασμάτων της Αιγύπτου αυξήθηκαν κατά 34% το πρώτο εννεάμηνο του 2026, σε περίπου 9,54 δισ. δολάρια. Η έλλειψη προκαλεί επίσης ανησυχίες για την επισιτιστική ασφάλεια μιας χώρας με περισσότερους από 109 εκατομμύρια κατοίκους, που συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους εισαγωγείς σιταριού παγκοσμίως.

Κρόνος και Αφροδίτη με διαφορετικούς προορισμούς

Το κοίτασμα Κρόνος, το οποίο αναπτύσσουν η ιταλική Eni και η γαλλική TotalEnergies, αναμένεται να αρχίσει να παράγει το πρώτο εξάμηνο του 2028. Οι εταίροι ενέκριναν το έργο τον Ιούλιο και υπέγραψαν βασικές συμβάσεις κατασκευής και γεωτρήσεων στις 26 Οκτωβρίου.

Στη μέγιστη δυναμικότητά του, ο Κρόνος θα μπορούσε να παράγει περίπου 14,2 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ημερησίως. Το αέριο θα περνά από τις αιγυπτιακές εγκαταστάσεις επεξεργασίας του Ζορ και θα υγροποιείται στη Δαμιέτη, κυρίως για εξαγωγή στην Ευρώπη.

Ο Κύπριος ειδικός σε ενεργειακά θέματα και πρώην επικεφαλής της Κυπριακής Εταιρείας Υδρογονανθράκων, Τσαρλς Έλληνας, εκτίμησε ότι περίπου το 80% της παραγωγής θα φεύγει από την Αίγυπτο ως υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) και μόνο το 20% θα μένει για εγχώρια κατανάλωση. Την ίδια εκτίμηση έδωσε και η Ισραηλινή σύμβουλος φυσικού αερίου Τζίνα Κοέν. Αυτό θα άφηνε στην Αίγυπτο περίπου 2,8 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ημερησίως στη μέγιστη παραγωγή, λιγότερο από το 3% της σημερινής εγχώριας παραγωγής της.

Αντίθετα, το κοίτασμα Αφροδίτη προορίζεται κυρίως για την αιγυπτιακή αγορά. Ανακαλύφθηκε το 2011 από τη Noble Energy, την οποία εξαγόρασε αργότερα η Chevron, και εκτιμάται ότι περιέχει περίπου 99 δισ. κυβικά μέτρα αερίου. Ο Αιγύπτιος οικονομολόγος Μοχάμεντ Φουάντ εκτίμησε ότι θα μπορούσε τελικά να προσφέρει περίπου 19,8 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ημερησίως.

Η Chevron διαχειρίζεται το αναξιοποίητο κοίτασμα και κατέχει το 35%, η Shell άλλο 35% και η ισραηλινή NewMed Energy το υπόλοιπο 30%. Η κρατική εταιρεία αερίου της Αιγύπτου κατέληξε τον Απρίλιο σε προκαταρκτική συμφωνία αγοράς της παραγωγής, αλλά, σύμφωνα με την κυπριακή εφημερίδα Πολίτης, δεν έχει συναφθεί δεσμευτικό συμβόλαιο. Ούτε η Chevron και οι εταίροι της έχουν λάβει την τελική επενδυτική απόφαση.

«Το νωρίτερο χρονοδιάγραμμα είναι το 2031», δήλωσε η Κοέν στο The Media Line. Ο Αιγύπτιος υπουργός Πετρελαίου Καρίμ Μπαντάουι έχει επανειλημμένα πιέσει τη Chevron να επιταχύνει το έργο. Μιλώντας στην Αθήνα στις 7 Οκτωβρίου, δήλωσε ότι η Αίγυπτος «ολοκληρώνει τις αναγκαίες διευθετήσεις για να ληφθεί τελική επενδυτική απόφαση για το κοίτασμα Αφροδίτη».

Οι δύο εκκρεμότητες για την Αφροδίτη

Ένα από τα βασικά εμπόδια είναι η διαφωνία Κύπρου και Ισραήλ για τον επιμερισμό των οικονομικών οφελών από το κοίτασμα. Περίπου το 90% βρίσκεται σε κυπριακά ύδατα, αλλά μέρος του εκτείνεται στο ισραηλινό τεμάχιο Ισάι. Οι δύο χώρες έχουν χάσει αρκετές προθεσμίες για την επίλυση του ζητήματος.

Τον Σεπτέμβριο, ο Κύπριος υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός δήλωσε ότι οι κυβερνήσεις ήλπιζαν να ολοκληρώσουν τις διαπραγματεύσεις πριν από το τέλος Οκτωβρίου. Έως τις 10 Νοεμβρίου δεν είχε ανακοινωθεί συμφωνία. Σύμφωνα με τον Έλληνα, η Chevron έχει δείξει ότι επιθυμεί να λυθεί πρώτα η διαφορά, ενώ η Κοέν απέδωσε εν μέρει την παράταση των συνομιλιών σε διαφωνίες για την αποζημίωση που ζητούν οι ισραηλινές εταιρείες με δικαιώματα στο Ισάι.

Η κυπριακή κυβέρνηση εμφανίζεται πιο αισιόδοξη. Σε συνέντευξή του στην ενεργειακή έκδοση MEES τον Αύγουστο, ο Δαμιανός χαρακτήρισε τις συνομιλίες προχωρημένες και εποικοδομητικές, υποστηρίζοντας ότι η διμερής διαφορά αντιμετωπίζεται χωριστά από την ανάπτυξη της Αφροδίτης και δεν θα πρέπει να καθυστερήσει την επενδυτική απόφαση.

Το δεύτερο εμπόδιο αφορά το κόστος μεταφοράς του αερίου στην Αίγυπτο. Σύμφωνα με το MEES, οι εταίροι της Αφροδίτης θέλουν να χρεώνουν περίπου 3 δολάρια ανά εκατομμύριο βρετανικές θερμικές μονάδες για τη χρήση του αιγυπτιακού τμήματος του προτεινόμενου αγωγού, έναντι περίπου 1 δολαρίου στο αρχικό σχέδιο.

Ο Έλληνας χαρακτήρισε υπέρογκη την αύξηση και εκτίμησε ότι η Αίγυπτος δύσκολα θα δεχθεί υψηλότερη τιμή αγοράς, με αποτέλεσμα η Κύπρος να απορροφήσει μεγάλο μέρος του πρόσθετου κόστους μέσω μειωμένων εσόδων. Όπως είπε, η κυπριακή κυβέρνηση έχει ζητήσει από τη Chevron να επανεξετάσει την προτεινόμενη χρέωση. «Αν η Chevron επανέλθει και πει όχι, η Κύπρος δεν μπορεί να κάνει πολλά. Είτε το αποδέχεται είτε το έργο καθυστερεί», δήλωσε.

Η Chevron ανέφερε τον Οκτώβριο στο MEES ότι η ανάπτυξη της Αφροδίτης σημειώνει «σταθερή πρόοδο», με τις τεχνικές και εμπορικές διαπραγματεύσεις να συνεχίζονται, χωρίς να συζητήσει συγκεκριμένους εμπορικούς όρους. Ο Έλληνας εκτίμησε ότι η εταιρεία έχει περιορισμένο εμπορικό κίνητρο να επιταχύνει την Αφροδίτη, ιδίως όσο επεκτείνει το Λεβιάθαν με χαμηλότερο κόστος ανάπτυξης ανά μονάδα αερίου.

Η αιγυπτιακή κρίση και οι ισραηλινές προμήθειες

Η εγχώρια παραγωγή φυσικού αερίου της Αιγύπτου μειώθηκε σχεδόν κατά 30% μεταξύ 2021 και 2024, κυρίως λόγω της πτώσης της παραγωγής από το μεγάλο κοίτασμα Ζορ, σύμφωνα με την αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών. Το 2024 η χώρα έγινε καθαρός εισαγωγέας LNG, εγκαταλείποντας τις προηγούμενες φιλοδοξίες της να εξελιχθεί σε σημαντικό περιφερειακό εξαγωγέα.

Η οικονομική επιβάρυνση αυξήθηκε μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Αιγυπτιακά εμπορικά στοιχεία που δημοσίευσε η Al-Ahram τοποθετούν τις εισαγωγές LNG στα περίπου 2,3 δισ. δολάρια το πρώτο τρίμηνο του 2026, έναντι σχεδόν 2 δισ. έναν χρόνο νωρίτερα. Τον Μάρτιο, ο πρωθυπουργός Μοστάφα Μαντμπούλι δήλωσε ότι το μηνιαίο κόστος αγοράς αντίστοιχων ποσοτήτων εισαγόμενου αερίου είχε σχεδόν τριπλασιαστεί, από περίπου 560 εκατ. σε 1,65 δισ. δολάρια.

«Αν η εγχώρια παραγωγή μας συνεχίσει να μειώνεται, το μεγαλύτερο μέρος των νέων εισαγωγών θα μπορούσε να διατεθεί για να αναπληρώσει αυτή τη μείωση, αφήνοντας την εξάρτησή μας από το Ισραήλ σε μεγάλο βαθμό άθικτη», δήλωσε στο The Media Line ο Φουάντ, επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του Κόμματος Δικαιοσύνης στην αιγυπτιακή Βουλή. Τον Ιανουάριο είχε καταθέσει επίσημη κοινοβουλευτική ερώτηση προς τον υπουργό Πετρελαίου για την κρίση αερίου.

Το εμπόριο αερίου μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ ξεκίνησε το 2008 προς την αντίθετη κατεύθυνση, με αιγυπτιακές εξαγωγές μέσω υποθαλάσσιου αγωγού από το Ελ Αρίς στο Ασκελόν. Η ροή αντιστράφηκε τον Ιανουάριο του 2020. Σήμερα μεγάλο μέρος του αερίου που εισάγει η Αίγυπτος μέσω αγωγών προέρχεται από το ισραηλινό Λεβιάθαν, το οποίο διαχειρίζεται η Chevron.

Τον Αύγουστο του 2025 οι εταίροι του κοιτάσματος υπέγραψαν συμφωνία 35 δισ. δολαρίων για προμήθειες στην Αίγυπτο έως το 2040, τη μεγαλύτερη συμφωνία εξαγωγής αερίου στην ιστορία του Ισραήλ. Η ισραηλινή κυβέρνηση έδωσε την τελική έγκριση τον Δεκέμβριο του 2025, με τον υπουργό Ενέργειας Έλι Κοέν να επικαλείται την ανάγκη προστασίας των εγχώριων προμηθειών και εξασφάλισης ευνοϊκών τιμών για τους καταναλωτές.

Η Κοέν δήλωσε στο The Media Line ότι οι σχέσεις Ισραήλ και Αιγύπτου έχουν επιδεινωθεί από την έναρξη του πολέμου στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023, αποδίδοντας μεγάλο μέρος της επιδείνωσης στο ολοένα αρνητικότερο κλίμα της αιγυπτιακής κοινής γνώμης απέναντι στο Ισραήλ. Παρά τις εντάσεις, είπε, το εμπόριο αερίου δίνει στις δύο χώρες ισχυρό λόγο να διατηρήσουν την οικονομική τους σχέση: «Βοηθά, επειδή το Ισραήλ παίρνει χρήματα και η Αίγυπτος παίρνει αέριο».

Η σχέση αυτή δημιουργεί και ευπάθειες. Με την έναρξη του πολέμου με το Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, οι ισραηλινές αρχές διέταξαν το κλείσιμο του Λεβιάθαν για λόγους ασφαλείας. Η παραγωγή σταμάτησε για 33 ημέρες και οι αιγυπτιακές εισαγωγές ισραηλινού αερίου μειώθηκαν τον Μάρτιο κατά περισσότερο από 80%, σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο, σύμφωνα με την αραβόφωνη ενεργειακή πλατφόρμα Attaqa.

«Ο πόλεμος έδειξε ότι η τιμή του αερίου λέει μόνο ένα μέρος της ιστορίας», δήλωσε ο Φουάντ. «Όταν σταμάτησαν οι ισραηλινές προμήθειες, αναγκαστήκαμε να αναζητήσουμε εναλλακτικές σε μια αγορά όπου οι τιμές ανέβαιναν και ο ανταγωνισμός για φορτία ήταν σκληρός».

Παρά ταύτα, η Αίγυπτος ετοιμάζεται να αυξήσει τις αγορές από το Ισραήλ. Το Al Arabiya Business μετέδωσε τον Οκτώβριο ότι το Κάιρο σχεδίαζε αύξηση των εισαγωγών κατά περίπου 25% τον Νοέμβριο, σε περίπου 35,4 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ημερησίως. Σε αυτό το επίπεδο, το ισραηλινό αέριο θα κάλυπτε περίπου το 17% της ημερήσιας κατανάλωσης της Αιγύπτου, έναντι περίπου 13,8% προηγουμένως.

Τον Ιανουάριο, η Chevron και οι εταίροι της στο Λεβιάθαν ενέκριναν επέκταση ύψους 2,36 δισ. δολαρίων, η οποία αναμένεται να αυξήσει την παραγωγή από το 2029. Σύμφωνα με τη NewMed Energy, η δεύτερη φάση της συμφωνίας εξαγωγών προς την Αίγυπτο, που αφορά περίπου 110 δισ. κυβικά μέτρα, εξαρτάται από την επέκταση αυτή και την κατασκευή πρόσθετου αγωγού μέσω της Νιτσάνα.