Κυτταρομεγαλοϊός: Ευθύνεται για 1 στα 4 περιστατικά βαρηκοΐας και 1 στα 10 εγκεφαλικής παράλυσης στα παιδιά – Τι είναι και πώς κολλάει

Ο κυτταρομεγαλοϊός και οι σοβαρές, συχνά «αθόρυβες» επιπτώσεις που μπορεί να επιφέρει στα παιδιά όταν η λοίμωξη είναι συγγενής, αλλά και η ανάγκη για παρακολούθηση επί σειρά ετών, βρίσκονται στο επίκεντρο των επισημάνσεων του Γιώργου Σουρβίνου, καθηγητή Κλινικής Ιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης.

«Το 25% των περιπτώσεων βαρηκοΐας και το 10% των περιπτώσεων εγκεφαλικής παράλυσης στα παιδιά, υπολογίζεται ότι οφείλονται στη συγγενή λοίμωξη από κυτταρομεγαλοϊό. Ωστόσο για ένα νεογνό που επιβεβαιωμένα έχει μολυνθεί, η εμφάνιση αυτών των διαταραχών δεν είναι δεδομένη, καθώς σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, το 80-85% των παιδιών που γεννιούνται με τη λοίμωξη δεν θα εμφανίσουν συμπτώματα. Αυτές οι διαταραχές δεν εμφανίζονται μόνο κατά την ώρα της γέννησης του νεογνού. Χρειάζεται παρακολούθηση για πέντε τουλάχιστον έτη από μια ομάδα ειδικών που περιλαμβάνει παιδιάτρους, λοιμωξιολόγους, νευρολόγους, ωρλ, φυσικοθεραπευτές, αναπτυξιολόγους, εργοθεραπευτές, λογοθεραπευτές. Πρόκειται για μακροχρόνια παρακολούθηση, η οποία είναι επίπονη τόσο ψυχολογικά για τους γονείς, όσο και οικονομικά για τα συστήματα υγείας διεθνώς» αναφέρει ο κ. Σουρβίνος. Είναι επίσης διευθυντής του Εργαστηρίου Κλινικής Ιολογίας στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Κλινικής Ιολογίας.

Ο επιπολασμός φτάνει το 40-60% στις ανεπτυγμένες χώρες και το 90-100% στις αναπτυσσόμενες και υποανάπτυκτες

Σε δηλώσεις του στο Πρακτορείο Fm, με αφορμή το 19ο διεθνές συνέδριο για τον Κυτταρομεγαλοϊό CMV, το οποίο έγινε στην Αθήνα από 1 έως 4 Νοεμβρίου, ο καθηγητής αναφέρθηκε στη μικρή προβολή που έχει ο ιός στη δημόσια συζήτηση. Την Τοπική Οργανωτική Επιτροπή του συνεδρίου συμπροέδρευσαν ο ίδιος και η καθηγήτρια Παιδιατρικής του ΕΚΠΑ Βάνα Παπαευαγγέλου. Ο CMV μπορεί να προκαλέσει πολύ σοβαρές επιπλοκές σε εγκύους, έμβρυα, ανοσοκατεσταλμένους και μεταμοσχευμένους, ενώ στον γενικό πληθυσμό συνήθως δεν οδηγεί σε σοβαρή νόσο. Όπως σημειώνει, η συχνότητα του ιού διαφέρει ανάλογα με το επίπεδο ανάπτυξης κάθε χώρας: «Στις ανεπτυγμένες χώρες από 40 έως 60%, ενώ στις αναπτυσσόμενες και υποανάπτυκτες 90 έως 100%».

Με ποιους τρόπους μεταδίδεται ο κυτταρομεγαλοϊός

Ο κυτταρομεγαλοϊός υπάρχει στα σωματικά υγρά, κυρίως στο σάλιο, γι’ αυτό και αποκαλείται ερωτικός ιός, εξηγεί ο καθηγητής. Η μετάδοση μπορεί να γίνει με φιλί ή με άλλα υγρά του σώματος, ακόμη και με ούρα. «Υπάρχει μία κακή συνήθεια των μαμάδων να φιλάνε τα μωρά τους στο στόμα. Επίσης, χρειάζεται προσοχή κατά την αλλαγή πάνας, καθώς ο κυτταρομεγαλοϊός μπορεί να μεταδοθεί στη μητέρα μέσω της επαφής με τα ούρα του μωρού». Για τη μετάδοση από τη μητέρα στο έμβρυο, ο κ. Σουρβίνος διευκρινίζει ότι ο ιός περνά τον πλακούντα. «Η πρωτοπαθής λοίμωξη συμβαίνει όταν η μητέρα έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με τον ιό. Ενώ αν έχει ήδη μολυνθεί στο παρελθόν, ο ιός μπορεί να επανενεργοποιηθεί και να προκαλέσει δευτεροπαθή λοίμωξη. Όπως και οι άλλοι ερπητοϊοί, ο κυτταρομεγαλοϊός παραμένει στον οργανισμό σε λανθάνουσα κατάσταση και μπορεί να επανενεργοποιηθεί. Άρα, καθημερινές συνήθειες όπως ένα φιλί, ένα κοινό ποτήρι, αλλαγή πάνας ενός παιδιού μπορούν να αποτελέσουν τους κρίκους αυτής της αλυσίδας μετάδοσης».

Ο κυτταρομεγαλοϊός είναι η δεύτερη αιτία νευρολογικής αναπηρίας μετά το σύνδρομο Down

Γιατί σε ορισμένους ανθρώπους ο ιός δεν γίνεται αντιληπτός, ενώ σε άλλους μπορεί να απειλήσει σοβαρά την υγεία; Καθοριστικό ρόλο παίζει η κατάσταση του ανοσοποιητικού. «Είναι ένας ιός που κοιμάται και ξυπνάει. Γι’ αυτό μιλάμε για επανενεργοποίηση, όπως συμβαίνει με όλους τους ερπητοϊούς. Το αν η λοίμωξη θα έχει σοβαρές συνέπειες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την κατάσταση του ανοσοποιητικού συστήματος». Ο κ. Σουρβίνος επισημαίνει πως η συγγενής λοίμωξη από κυτταρομεγαλοϊό μπορεί να προκαλέσει σοβαρές νευρολογικές αναπηρίες στα παιδιά και αποτελεί τη δεύτερη αιτία μετά το σύνδρομο Down. «Η συγγενής λοίμωξη συνδέεται με το 1 στα 4 περιστατικά βαρηκοΐας και το 1 στα 10 περιστατικά εγκεφαλικής παράλυσης».

Οι επιπτώσεις του CMV σε μεταμοσχευμένους και ανοσοκατεσταλμένους

Στους μεταμοσχευμένους και στους ανθρώπους με ανοσοκαταστολή, η κυριότερη βλάβη που μπορεί να προκαλέσει ο ιός αφορά τα όργανα, σύμφωνα με τον ειδικό. «Ο κυτταρομεγαλοϊός μπορεί να προκαλέσει πνευμονίτιδα, γαστρεντερίτιδα, κολίτιδα, ηπατίτιδα, αμφιβληστροειδίτιδα, σε κάποιες σπάνιες περιπτώσεις, προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, αιματολογικές διαταραχές, όπως λευκοπενία, θρομβοπενία, αναιμία. Και επίσης, μπορεί να προκαλέσει στους μεταμοσχευμένους, επιβάρυνση της λειτουργίας του μοσχεύματος, ή ακόμα και την απόρριψή του».

Τι δείχνουν τα θετικά αντισώματα κατά την εγκυμοσύνη

Πώς ερμηνεύονται τα αντισώματα σε μια έγκυο και σε ποια περίπτωση απειλείται το έμβρυο; «Γίνεται ένας συνδυασμός ορολογικών εξετάσεων, οι οποίες δείχνουν αν η λοίμωξη είναι πρόσφατη ή παλαιότερη. Οι εξετάσεις αυτές, εφόσον βρεθούν θετικές, επαναλαμβάνονται διαδοχικά και αν εξακολουθούν και δείχνουν θετικές, μπορεί να γίνει αμνιοπαρακέντηση, ώστε να αναζητηθεί με μοριακή εξέταση το DNA του ιού στο αμνιακό υγρό. Αυτό γίνεται μετά την 21η εβδομάδα. Επίσης, γίνονται απεικονιστικές προσπελάσεις στο έμβρυο, μπορεί να γίνει αξονική τομογραφία, μαγνητική τομογραφία και να απεικονιστούν διαστάσεις του εγκεφάλου που αξιολογούν οι γυναικολόγοι εμβρυομητρικής ιατρικής. Στη συνέχεια γίνεται εκτίμηση με έναν αλγόριθμο, και με βάση το σύνολο των ευρημάτων, οι ειδικοί εξηγούν στο ζευγάρι τι γνωρίζουν για την πρόγνωση και ποιες αβεβαιότητες παραμένουν, ώστε να αποφασίσει για τη συνέχιση ή τη διακοπή της κύησης».

Διεθνής συζήτηση για την καθολική εξέταση νεογνών

Παρότι οι σοβαρές επιπλοκές του κυτταρομεγαλοϊού δεν εμφανίζονται συχνά, τίθεται το ερώτημα ποια πρόληψη εφαρμόζεται και αν αυτή καλύπτει το σύνολο του πληθυσμού. Ο κ. Σουρβίνος επισημαίνει ότι στην Ελλάδα λειτουργούν λίγα εξειδικευμένα κέντρα για τη συγκεκριμένη συμβουλευτική. Στο συνέδριο εξετάστηκαν επίσης αλγόριθμοι για την καλύτερη και έγκαιρη ανίχνευση και παρακολούθηση μητέρας και εμβρύου, καθώς και η χρήση αντιικών φαρμάκων. Όπως εξηγεί, τα αντιικά είναι πολύ αποτελεσματικά στα πρώτα στάδια, αλλά η επιμονή του ιού ενδέχεται να οδηγήσει σε ανθεκτικότητα του ασθενούς. «Κάθε έναρξη κύησης συνοδεύεται από ορολογικό έλεγχο εναντίον του κυτταρομεγαλοϊού, άρα υπάρχει ένα τέτοιο εθνικό πρόγραμμα. Ένα από τα βασικά ερωτήματα που απασχολούν τη διεθνή επιστημονική κοινότητα, είναι αν πρέπει να υπάρχει ένα πρόγραμμα screening και να ελέγχονται όλα τα νεογνά για συγγενή λοίμωξη από κυτταρομεγαλοϊό. Στην Ολλανδία και σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ, έχουν εφαρμοστεί προγράμματα νεογνικού ελέγχου, αλλά δεν ακολουθείται παντού η ίδια πρακτική. Οι απόψεις των επιστημόνων για τον καθολικό έλεγχο εξακολουθούν να διίστανται». Για τις εγκύους που έχουν ήδη μικρό παιδί, ο κ. Σουρβίνος προτείνει τρία απλά μέτρα: καλό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό ύστερα από κάθε αλλαγή πάνας, αποφυγή κοινής χρήσης κουταλιού ή ποτηριού με το παιδί και να μην παίρνουν την πιπίλα του στο στόμα. Όπως χαρακτηριστικά λέει, «όχι φιλί στο στόμα».