Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου: Κρίσιμη ώρα για το καλώδιο και 3 σενάρια όταν το Abeille Marengo φτάσει στην Κάσο

Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου περνά σε κρίσιμη φάση, καθώς οι διπλωματικές διαβεβαιώσεις και τα τεχνικά σχέδια θα κριθούν στην πράξη στη θάλασσα. Έχει εκδοθεί η ελληνική NAVTEX, η Κύπρος έχει ανακοινώσει το δικό της τμήμα των ερευνών και η Τουρκία έχει απαντήσει με αντι-NAVTEX. Έτσι, το ενδιαφέρον στρέφεται στην αναχώρηση του γαλλικού Abeille Marengo και, κυρίως, στην πορεία του προς τη θαλάσσια περιοχή νοτιοανατολικά της Κάσου.

Το βασικό ερώτημα είναι αν η Άγκυρα θα μείνει στην καταγραφή των αξιώσεών της ή θα επιχειρήσει να τις επιβάλει στην πράξη. Στο επίκεντρο βρίσκονται ενδεχόμενες προειδοποιήσεις μέσω ασυρμάτου, η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων ή ακόμη και μια απόπειρα παρεμπόδισης των ερευνών.

Ως τώρα, η αντι-NAVTEX καταγράφει την τουρκική θέση, χωρίς να αποδεικνύει ότι έχει ληφθεί απόφαση για συγκεκριμένη επιχειρησιακή κίνηση. Ωστόσο, η απάντηση φαίνεται να ξεπερνά την αναμενόμενη αντίδραση, αφού η Τουρκία ξεκαθαρίζει ότι δεν έχει δώσει συγκατάθεση για έρευνες στην περιοχή, την οποία θεωρεί τμήμα της τουρκικής υφαλοκρηπίδας.

Η Αθήνα επιδιώκει να προχωρήσει ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο χωρίς να εξελιχθεί σε στρατιωτική κρίση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Παρακολουθεί τις κινήσεις και σκοπεύει να διαμορφώσει την αντίδρασή της ανάλογα με τη στάση της Άγκυρας. Στόχος είναι, σε περίπτωση κλιμάκωσης, να χρεωθεί την ευθύνη όποιος επιχειρήσει να σταματήσει τις εργασίες.

Η αντι-NAVTEX εντείνει την πίεση

Με την τουρκική αναγγελία 1105/26 γίνεται άμεση αναφορά στην ελληνική 1411/26. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι τμήμα της περιοχής των ερευνών εμπίπτει στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, όπως αυτή δηλώθηκε στον ΟΗΕ με το έγγραφο A/74/757, στις 18 Μαρτίου 2020.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η επισήμανση ότι οι τουρκικές αρχές δεν έχουν εγκρίνει τη συγκεκριμένη ερευνητική δραστηριότητα. Επιπλέον, η Άγκυρα ζητεί οι έρευνες σε περιοχές που θεωρεί ότι υπάγονται στη θαλάσσια δικαιοδοσία της να γίνονται σε συνεννόηση με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές.

Η συγκεκριμένη διατύπωση μπορεί να εκληφθεί ως ενισχυμένη πολιτική πίεση, καθώς παρουσιάζει τη συναίνεση της Τουρκίας ως όρο για την πραγματοποίηση των εργασιών. Η διαφωνία δεν περιορίζεται στο ποιος έχει αρμοδιότητα να εκδώσει μια ναυτική αναγγελία, αλλά αφορά την αξίωση να ελέγχεται η ίδια η δραστηριότητα.

Με αυτόν τον τρόπο, η Άγκυρα επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από την ενημέρωση των πλοίων στην αποδοχή των δικών της διεκδικήσεων. Το ζητούμενο είναι αν θα επιχειρήσει να εφαρμόσει στην πράξη την απαίτησή της, όταν το ερευνητικό πλοίο πλησιάσει την επίμαχη θαλάσσια ζώνη.

Οι NAVTEX της Αθήνας και της Λευκωσίας

Στις 6 Νοεμβρίου, ο σταθμός Ηρακλείου εξέδωσε την ελληνική NAVTEX 1411/26, η οποία αφορά έρευνες από το Abeille Marengo για την τοποθέτηση υποθαλάσσιου καλωδίου, από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027. Η πορεία ξεκινά από την Κρήτη και κατευθύνεται προς την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ τα διερχόμενα πλοία καλούνται να κρατούν απόσταση δύο ναυτικών μιλίων.

Η ελληνική αδειοδότηση είχε προηγουμένως ολοκληρωθεί, έπειτα από αίτημα της Nexans εκ μέρους της εταιρείας GSI και τη θετική γνώμη της αρμόδιας διυπουργικής επιτροπής. Στη συνέχεια εκδόθηκε από τον σταθμό Λάρνακας η κυπριακή NAVTEX 345/26, που αφορά το τμήμα των ερευνών εντός της κυπριακής ΑΟΖ.

Οι ναυτικές αναγγελίες ορίζουν το πλαίσιο των εργασιών και παρέχουν ενημέρωση στη ναυσιπλοΐα. Δεν υποδηλώνουν ότι το πλοίο έχει ήδη προσεγγίσει όλα τα σημεία της διαδρομής ή ότι ξεκινά αμέσως η πόντιση του καλωδίου. Πριν από αυτήν προηγείται η ερευνητική αποστολή, με σκοπό την ακριβή χαρτογράφηση του βυθού και την οριστικοποίηση της όδευσης.

Τα τρία ενδεχόμενα με την άφιξη του ερευνητικού στην Κάσο

Στο πρώτο σενάριο, η Τουρκία περιορίζεται σε ανακοινώσεις και ναυτικές αναγγελίες, επιμένοντας στις αξιώσεις της αλλά χωρίς να παρεμποδίζει τις έρευνες. Τότε, η αντιπαράθεση θα εξακολουθήσει να διεξάγεται κυρίως σε διπλωματικό επίπεδο.

Το δεύτερο ενδεχόμενο προβλέπει την εμφάνιση τουρκικού πλοίου και προειδοποιήσεις προς το ερευνητικό μέσω ασυρμάτου. Με αυτόν τον τρόπο, η Άγκυρα ενδέχεται να καταγράψει επιχειρησιακά την αμφισβήτησή της, ζητώντας είτε να σταματήσουν είτε να συντονιστούν οι εργασίες, χωρίς να φτάσει σε φυσική παρεμπόδιση.

Στο τρίτο σενάριο, πολεμικά πλοία αναπτύσσονται στην περιοχή για επίδειξη ισχύος. Μια τέτοια παρουσία θα ενίσχυε την πίεση προς το πλήρωμα, την ανάδοχο εταιρεία και τις κυβερνήσεις, ακόμη κι αν το ερευνητικό συνέχιζε κανονικά την αποστολή του.

Το πιο σοβαρό σενάριο αφορά μια προσπάθεια πραγματικής παρεμπόδισης, με ενέργειες που θα δυσκόλευαν ή θα έθεταν σε κίνδυνο τη συνέχιση των ερευνών. Σε αυτή την περίπτωση, η κατάσταση θα περνούσε σε νέα φάση και θα αυξανόταν ο κίνδυνος θερμού επεισοδίου. Το αν θα πρόκειται για απλή παρακολούθηση, παρενόχληση ή παρεμπόδιση θα καθορίσει και την έκταση της ελληνικής αντίδρασης.

Ετοιμότητα χωρίς στόχο μια στρατιωτική κρίση

Η Αθήνα πρέπει να προστατεύσει τις δραστηριότητες, αποφεύγοντας παράλληλα μια αντιπαράθεση που θα μπορούσε να ξεφύγει από τον έλεγχο. Η επιτήρηση των κινήσεων στην περιοχή και η δυνατότητα αντίδρασης εξυπηρετούν αυτόν τον σκοπό, χωρίς να υποδηλώνουν επιλογή στρατιωτικοποίησης.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι το έργο δεν χρειάζεται τουρκική άδεια. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος έχει διευκρινίσει ότι η Αθήνα δεν ζήτησε σχετική έγκριση από την Άγκυρα. Σε πολιτικό επίπεδο, επιδιώκεται να αναδειχθεί ο ευρωπαϊκός χαρακτήρας της διασύνδεσης, καθώς και η ευθύνη εκείνου που θα επιχειρούσε να τη σταματήσει. Ο επιχειρησιακός κίνδυνος, ωστόσο, παραμένει. Η Ελλάδα θέλει να κινηθεί μέσα σε αυτό το πλαίσιο: να προχωρήσουν οι έρευνες, να αποτραπούν τετελεσμένα και να μην καταστεί αυτοσκοπός η ναυτική παρουσία.

Η αφετηρία του EuroAsia το 2012

Η σημερινή δοκιμασία αποτελεί τον τελευταίο σταθμό μιας πορείας που άρχισε το 2012, με την πρωτοβουλία EuroAsia Interconnector. Το αρχικό σχέδιο αφορούσε τη σύνδεση Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας, με στόχο τη δημιουργία μιας νέας ενεργειακής οδού από την Ανατολική Μεσόγειο προς την ευρωπαϊκή αγορά.

Το έργο συμπεριλήφθηκε το 2013 στον πρώτο ευρωπαϊκό κατάλογο Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος, και στη συνέχεια ακολούθησαν μελέτες, αδειοδοτήσεις και ρυθμιστικές διαδικασίες. Το 2016 εξασφαλίστηκε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την προετοιμασία, ενώ το 2017 οι ρυθμιστικές αρχές Ελλάδας και Κύπρου κατέληξαν σε συμφωνία για τον διασυνοριακό επιμερισμό του κόστους.

Στη συνέχεια, ο αρχικός σχεδιασμός άλλαξε. Το σκέλος Κρήτης – Αττικής εξελίχθηκε σε ανεξάρτητο έργο του ΑΔΜΗΕ, ενώ η διασύνδεση Κρήτης – Κύπρου παρέμεινε το βασικό επόμενο βήμα, με δυνατότητα επέκτασης προς το Ισραήλ. Οι επιμέρους διασυνδέσεις έχουν διαφορετική πορεία και ξεχωριστές διαδικασίες υλοποίησης.

Η ευρωπαϊκή επιχορήγηση και η σύμβαση με τη Nexans

Το 2021 Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας με σκοπό την προώθηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης, ενώ την ίδια περίοδο ο ΑΔΜΗΕ ανέλαβε καθήκοντα τεχνικού συμβούλου. Σημαντική χρηματοδοτική ώθηση δόθηκε τον Ιανουάριο του 2022, με την έγκριση ευρωπαϊκής επιχορήγησης 657 εκατομμυρίων ευρώ από τον μηχανισμό Connecting Europe Facility. Η έγκριση ενίσχυσε τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα του έργου, χωρίς να εξασφαλίζει το σύνολο των αναγκαίων κεφαλαίων.

Η Nexans ανακοίνωσε τον Ιούλιο του 2023 σύμβαση ύψους 1,43 δισεκατομμυρίων ευρώ για το καλωδιακό τμήμα Ελλάδας – Κύπρου. Το σχέδιο προβλέπει σύστημα συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης 525 kV, αποτελούμενο από δύο καλώδια, το καθένα περίπου 900 χιλιομέτρων, τα οποία θα εγκατασταθούν σε βάθη άνω των 3.000 μέτρων.

Η προβλεπόμενη αρχική δυναμικότητα μεταφοράς είναι 1.000 MW, με προοπτική να αυξηθεί αργότερα. Οι απαιτήσεις του έργου καθιστούν καθοριστικής σημασίας τις έρευνες στον βυθό, καθώς από αυτές εξαρτώνται η χάραξη, η θωράκιση του καλωδίου, οι τεχνικές εγκατάστασης και, τελικά, το κόστος.

Η ανάληψη του έργου από τον ΑΔΜΗΕ και η δοκιμασία του 2024

Το φθινόπωρο του 2023 ο ΑΔΜΗΕ ανέλαβε την υλοποίηση, σηματοδοτώντας τη μετάβαση του έργου στη νέα φάση Great Sea Interconnector. Παράλληλα, συστάθηκε εταιρεία ειδικού σκοπού και ξεκίνησε προσπάθεια να διασφαλιστεί βιώσιμη χρηματοδότηση.

Το 2024 έγινε σαφές πως η τεχνική προετοιμασία συνδεόταν άμεσα με τη γεωπολιτική. Τον Ιούλιο, οι έρευνες του ιταλικού Ievoli Relume στην περιοχή Κάσου – Καρπάθου οδήγησαν σε κινητοποίηση του τουρκικού ναυτικού. Έως και πέντε τουρκικά πολεμικά πλοία κινήθηκαν στην ευρύτερη περιοχή, ενώ υπήρχε και ελληνική ναυτική παρουσία. Η ένταση αποκλιμακώθηκε μέσω διπλωματικών επαφών. Στις 24 Ιουλίου, ο ΑΔΜΗΕ ανακοίνωσε την ολοκλήρωση των προγραμματισμένων εργασιών του ερευνητικού σκάφους στα διεθνή ύδατα ανάμεσα στην Κάσο και την Κάρπαθο.

Η συγκεκριμένη ανακοίνωση αναφερόταν στην εν λόγω αποστολή και όχι στην ολοκλήρωση όλων των ερευνών της διασύνδεσης. Το επεισόδιο, ωστόσο, κατέδειξε κάτι που θα επηρέαζε τη συνέχεια: η Άγκυρα ήταν πρόθυμη να υποστηρίξει τις διεκδικήσεις της με την παρουσία πολεμικών πλοίων.

Οι οικονομικές εκκρεμότητες και οι καθυστερήσεις το 2025

Το φθινόπωρο του 2024 οι οικονομικές συνομιλίες Αθήνας και Λευκωσίας απέκτησαν κεντρικό ρόλο. Οι δύο πλευρές συζήτησαν την ανάκτηση δαπανών κατά την κατασκευή, τη χρηματοδότηση, πιθανή συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας στο μετοχικό κεφάλαιο και τον τρόπο επιμερισμού του γεωπολιτικού κινδύνου. Η συμφωνία που επιτεύχθηκε τον Σεπτέμβριο προέβλεπε συνεισφορά 125 εκατομμυρίων ευρώ από την Κύπρο μέσα σε πέντε χρόνια, μαζί με ρυθμίσεις για τον καταμερισμό του κινδύνου. Οι σχετικές προβλέψεις έφεραν στο φως το βασικό πρόβλημα.

Για να είναι βιώσιμη η επένδυση, έπρεπε οι εργασίες να συνεχίζονται χωρίς διακοπές μεγάλης διάρκειας.

Οι εκκρεμότητες δεν είχαν ξεπεραστεί ούτε το 2025. Τον Μάρτιο έγινε γνωστό ότι ο ΑΔΜΗΕ ανέστειλε προσωρινά τις πληρωμές προς τη Nexans, ενώ επικρατούσε αβεβαιότητα για την πορεία του έργου. Την ίδια ώρα, οι κυβερνήσεις εξακολουθούσαν να διαβεβαιώνουν πως η διασύνδεση θα προχωρήσει και εξέταζαν την επανέναρξη των ερευνών. Η χρονιά έδειξε πως οι δηλώσεις προθέσεων δεν αρκούσαν για να ξεπεραστούν μαζί τα χρηματοδοτικά, ρυθμιστικά και γεωπολιτικά εμπόδια. Οι καθυστερήσεις στη θάλασσα είχαν αντίκτυπο στον σχεδιασμό των επόμενων φάσεων.

Το 2026 και η ενισχυμένη γαλλική συμμετοχή

Στις 6 Ιανουαρίου 2026, η Nexans επιβεβαίωσε επισήμως ότι βρισκόταν σε εξέλιξη επαναπρογραμματισμός δραστηριοτήτων με τον πελάτη της. Όπως διευκρίνισε, οι αλλαγές θα επηρέαζαν τον χρόνο παράδοσης, χωρίς να μεταβάλλουν τη δέσμευσή της να εκτελέσει τη σύμβαση.

Σημαντική εξέλιξη σημειώθηκε στις 5 Αυγούστου. Στο Μέγαρο Μαξίμου υπεγράφη η συμφωνία για την είσοδο της γαλλικής επενδυτικής εταιρείας Meridiam στην GSI ως πλειοψηφικού μετόχου, ενώ υπογράφηκε επίσης συμφωνία μεταξύ ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans για τη διεξαγωγή θαλάσσιων ερευνών. Με βάση τη σημερινή μετοχική σύνθεση, το 66% ανήκει στη Meridiam και το 34% στον ΑΔΜΗΕ. Έτσι, η γαλλική οικονομική παρουσία ενισχύθηκε, καθώς δίπλα στη Nexans, που έχει τον κατασκευαστικό ρόλο, προστέθηκε ένας σημαντικός επενδυτής. Η συμμετοχή αυτή αυξάνει το ενδιαφέρον της Γαλλίας για την εξέλιξη του έργου, αλλά δεν συνιστά από μόνη της εγγύηση για συγκεκριμένη στρατιωτική εμπλοκή του Παρισιού.

Τον Σεπτέμβριο, ο Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε δημόσια ότι η κυπριακή συνεισφορά των 25 εκατομμυρίων ευρώ συνδεόταν με την έκδοση NAVTEX, η οποία θα επέτρεπε να ξαναρχίσουν οι έρευνες. Τον Οκτώβριο ξεκίνησε η διαδικασία αδειοδότησης της νέας αποστολής.

Η εξέλιξη του έργου θα κριθεί πλέον στη θάλασσα

Δεκατέσσερα χρόνια από την αρχική πρωτοβουλία, το καλώδιο βρίσκεται ξανά σε ένα σημείο όπου η πρόοδος εξαρτάται από το αν οι εργασίες μπορούν πράγματι να πραγματοποιηθούν. Η Κύπρος επιδιώκει να τερματίσει την ηλεκτρική της απομόνωση, η Ελλάδα να ενισχύσει τον ενεργειακό της ρόλο, ενώ για την Ευρώπη ζητούμενο είναι να ολοκληρωθεί μια υποδομή για την οποία έχουν ήδη δεσμευτεί σημαντικοί πόροι.

Η αναχώρηση του Abeille Marengo δεν θα διευθετήσει αυτομάτως τις οικονομικές και τεχνικές εκκρεμότητες, θα είναι όμως η πρώτη ουσιαστική δοκιμασία της νέας προσπάθειας. Όσο το πλοίο θα κατευθύνεται ανατολικά, το κρίσιμο ερώτημα θα είναι αν η τουρκική αμφισβήτηση θα μείνει σε επίπεδο δηλώσεων ή θα οδηγήσει σε ενέργειες παρεμπόδισης.

Σε αυτό το σημείο θα κριθεί η συνέχεια: αν η διασύνδεση θα περάσει στη φάση της κατασκευής ή αν η Άγκυρα θα επιλέξει να πυροδοτήσει νέα κρίση γύρω από ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο.

Κώστας Σαρικάς / onalert.gr