Μόλυνση από όζον: Σε επικίνδυνα επίπεδα εκτέθηκε πάνω από το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού το 2026

Η μόλυνση από όζον και οι επιπτώσεις της στους κατοίκους του πλανήτη αποτυπώνονται με ιδιαίτερα αποκαλυπτικό τρόπο στην έκθεση της ευρωπαϊκής υπηρεσίας Copernicus, η οποία δημοσιοποιήθηκε σήμερα.

Κατά τη διάρκεια του 2026, το 34% των ανθρώπων παγκοσμίως —ποσοστό μεγαλύτερο από το ένα τρίτο— εκτέθηκε σε επικίνδυνα αυξημένη ρύπανση από όζον κοντά στην επιφάνεια της Γης, εξαιτίας διαδοχικών καυσώνων, τεράστιων δασικών πυρκαγιών και εκπομπών αερίων από ανθρώπινες δραστηριότητες.

Τις βαρύτερες επιπτώσεις αντιμετώπισε η Ασία, όπου το 53% των κατοίκων εκτέθηκε σε «εξαιρετικά υψηλά» επίπεδα ρύπανσης κατά το διάστημα Ιανουαρίου-Αυγούστου 2026, όπως προκύπτει από την ανάλυση της Υπηρεσίας Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας (CAMS) της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στη βόρεια Αμερική, ποιότητα αέρα από «κακή» έως «πολύ κακή» αντιμετώπισαν τα δύο τρίτα των κατοίκων, ενώ στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό έφθασε το 45%. Τα στοιχεία παρουσίασε ο Κοπέρνικος, αξιοποιώντας δορυφορικές και επίγειες μετρήσεις μαζί με ατμοσφαιρικά μοντέλα.

Σε όλο τον κόσμο, περισσότεροι από το 34% των κατοίκων εκτέθηκαν σε «εξαιρετικά κακή» ποιότητα αέρα, ενώ ποσοστό 17% ανέπνεε αέρα που χαρακτηρίστηκε «πολύ κακής» ποιότητας. Μόνο το 5% ζούσε σε ζώνες όπου τα επίπεδα όζοντος θεωρούνταν «καλά» και επιπλέον 15% σε περιοχές με «αποδεκτά» επίπεδα, αναφέρει το κείμενο, υπογραμμίζοντας ότι η κλιματική αλλαγή συνδέεται στενά με την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Τι είναι το όζον και πώς σχηματίζεται στην ατμόσφαιρα

Ως ατμοσφαιρικός ρύπος, το όζον δημιουργείται μέσα από μια ακολουθία χημικών αντιδράσεων. Βασικές ουσίες για τον σχηματισμό του είναι τα οξείδια του αζώτου (NOx), τα οποία προέρχονται κυρίως από την κυκλοφορία οχημάτων και πλοίων, τις βιομηχανικές δραστηριότητες και τις πυρκαγιές, αλλά και οι πτητικές οργανικές ενώσεις (ΠΟΕ), που παράγονται κατά κύριο λόγο από τη βιομηχανία και την καύση ορυκτών καυσίμων. Όταν τα συγκεκριμένα αέρια δεχθούν την επίδραση της υπεριώδους ηλιακής ακτινοβολίας (UV), αντιδρούν μεταξύ τους και παράγουν όζον.

Φθάνοντας βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα του ανθρώπου, το όζον είναι δυνατόν να προκαλέσει βήχα και κάψιμο στα μάτια, ακόμη και παύση της αναπνοής, ενώ μπορεί να επιδεινώσει τόσο τις κρίσεις άσθματος όσο και τα συμπτώματα αναπνευστικών παθήσεων.

Ο κίνδυνος από το όζον για την ανθρώπινη υγεία

Ο Ίαν Μάρναν, από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), τόνισε σε συνέντευξη Τύπου ότι η μόλυνση του αέρα είναι «από τους πιο σημαντικούς περιβαλλοντικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία» και προκαλεί περίπου 180.000 πρόωρους θανάτους κάθε χρόνο, από τους οποίους οι 60.000 οφείλονται στη ρύπανση από όζον.

Τη σοβαρότητα του προβλήματος εντείνει το γεγονός ότι «η μόλυνση του αέρα δεν σταματά στα σύνορα», αλλά μεταφέρεται σε αποστάσεις «χιλιάδες χιλιόμετρα», διασχίζει «ηπείρους και ωκεανούς» και στο τέλος «επιδεινώνει την ποιότητα του αέρα πολύ μακριά από την πηγή της», επισήμανε η διευθύντρια της CAMS, Λοράν Ρουίγ.

Μολονότι τις τελευταίες δεκαετίες έχουν καταγραφεί «σημαντικές βελτιώσεις» σε «ορισμένα από τα πιο βλαπτικά είδη ρύπανσης», κυρίως στην Ευρώπη λόγω της οδηγίας για τον ατμοσφαιρικό αέρα, το όζον εξακολουθεί να αποτελεί «ιδιαίτερα περίπλοκη παγκόσμια πρόκληση» και «μεγάλος περιβαλλοντικός κίνδυνος», τόσο «για την ανθρώπινη υγεία» όσο και «για τα οικοσυστήματα», επισημαίνει η υπηρεσία Κοπέρνικος.