Υπνολαλία: Ειδικός εξηγεί γιατί κάποιοι άνθρωποι μιλούν στον ύπνο και τι γίνεται στον εγκέφαλο

Γιατί ορισμένοι άνθρωποι μιλούν στον ύπνο τους και τι συμβαίνει πραγματικά στον εγκέφαλο ενώ κοιμόμαστε; Ο Michael R. Nadorff, Καθηγητής Ψυχολογίας στο Mississippi State University, ερευνά επί χρόνια τον ύπνο και τις παραϋπνίες, δηλαδή συμπεριφορές που εμφανίζονται στη διάρκειά του, όπως η υπνολαλία και η υπνοβασία.

Ο ειδικός αναλύει όσα γνωρίζει σήμερα η επιστήμη για την ομιλία στον ύπνο, τη συχνότητα με την οποία εμφανίζεται και τις περιπτώσεις στις οποίες ίσως απαιτείται μεγαλύτερη προσοχή.

Οι αλλαγές σε σώμα και εγκέφαλο στη διάρκεια του ύπνου

Ο ύπνος είναι βασικό μέρος της ζωής μας, ωστόσο πολλά από όσα διαδραματίζονται όσο κοιμόμαστε εξακολουθούν να μην είναι πλήρως γνωστά. Για ποιον λόγο ονειρευόμαστε; Τι κάνει κάποιους να μιλούν στον ύπνο; Και ποιες ακριβώς διεργασίες λαμβάνουν χώρα στον εγκέφαλο τη νύχτα;

Ο Michael R. Nadorff, Καθηγητής Ψυχολογίας στο Mississippi State University, ερευνά σχεδόν επί δύο δεκαετίες τον ύπνο και τις αποκαλούμενες παραϋπνίες (parasomnias): καταστάσεις και συμπεριφορές που εκδηλώνονται στον ύπνο, μεταξύ τους η υπνολαλία, η υπνοβασία και οι εφιάλτες.

Όπως επισημαίνει, αυτά τα φαινόμενα εμφανίζονται αρκετά συχνά και κατά κανόνα δεν προκαλούν ανησυχία. Αν όμως είναι συχνά και έχουν επίδραση στην καθημερινή ζωή, ενδέχεται να χρειάζεται εκτίμηση από ειδικό.

Οι φάσεις που περνά ο ύπνος

Ο ύπνος δεν είναι μία ενιαία κατάσταση που συνεχίζεται αδιάκοπα. Μέσα στη νύχτα, εγκέφαλος και σώμα μεταβαίνουν διαδοχικά σε διαφορετικά στάδια.

Η φάση REM (Rapid Eye Movement)

Το στάδιο REM, δηλαδή η ταχεία κίνηση των ματιών, καταλαμβάνει περίπου το ένα τέταρτο του συνολικού χρόνου ύπνου. Σε αυτή τη φάση συμβαίνουν τα περισσότερα όνειρα, ιδίως εκείνα που είναι πιο έντονα και ζωντανά.

Η φάση Non-REM

Ο ύπνος Non-REM περιλαμβάνει τα βαθύτερα στάδια και συνήθως αντιστοιχεί στο 75% έως 80% της νύχτας. Είναι μια ιδιαίτερα σημαντική φάση, στην οποία οι λειτουργίες του οργανισμού επιβραδύνονται σημαντικά, ώστε το σώμα να αναπαύεται και να αποκαθιστά τις φθορές του.

Η αρχιτεκτονική των σταδίων του ύπνου

Το σύνολο αυτών των φάσεων αποκαλείται από τους ειδικούς «αρχιτεκτονική του ύπνου». Στη διάρκεια της νύχτας, κάθε άνθρωπος περνά από αυτούς τους κύκλους περίπου ανά 90 λεπτά:

• Πρώτες ώρες: Αμέσως μετά την έλευση του ύπνου κυριαρχεί η φάση Non-REM.
• Πρωινές ώρες: Καθώς πλησιάζει το ξύπνημα, αυξάνεται αισθητά το ποσοστό του ύπνου REM.

Ο λόγος που ο ύπνος είναι αναγκαίος

Όλα τα θηλαστικά, από ποντίκια και γάτες έως ελέφαντες, φαίνεται πως κοιμούνται με κάποια μορφή. Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι ο ύπνος είναι ουσιώδης για πολλούς λόγους:

• Ενίσχυση μνήμης: Κατά τον ύπνο, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται και ενδυναμώνει τις αναμνήσεις, ώστε να αποθηκευτούν σε μακροπρόθεσμη βάση.
• Ανάπτυξη: Στα παιδιά, η σωματική ανάπτυξη γίνεται κυρίως όσο κοιμούνται.
• Ενίσχυση ανοσοποιητικού: Αποτελεί μία από τις περιόδους κατά τις οποίες το ανοσοποιητικό σύστημα παρουσιάζει τη μεγαλύτερη δραστηριότητά του.

Με απλά λόγια, ο ύπνος προσφέρει στον εγκέφαλο και το σώμα την πιο πολύτιμη δυνατότητα να «φορτίσουν τις μπαταρίες τους» και να διατηρηθούν.

Ώρες ύπνου για παιδιά και εφήβους ανά ηλικία

Οι γιατροί προτείνουν διαφορετική διάρκεια ξεκούρασης, ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα:

1. Έφηβοι: 8–10 ώρες κάθε νύχτα.
2. Παιδιά ηλικίας 6–12 ετών: 9–12 ώρες κάθε νύχτα.
3. Μικρά παιδιά ηλικίας 3–5 ετών: 10–13 ώρες κάθε νύχτα.

Υπνολαλία: Γιατί μιλάμε στον ύπνο μας

Ακόμη κι αν κάποιος που κοιμάται μοιάζει να είναι πλήρως «απενεργοποιημένος» όλη τη νύχτα, ο εγκέφαλός του εξακολουθεί να λειτουργεί. Κατά τις διαφορετικές φάσεις της νύχτας, ενεργοποιούνται διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου και επιτελούν ξεχωριστές λειτουργίες.

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η υπνολαλία (το να μιλάει κανείς στον ύπνο του) συμβαίνει όταν τα τμήματα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνα για τη γλώσσα και την ομιλία παραμένουν ενεργά, ενώ τα τμήματα που φυσιολογικά θα εμπόδιζαν το στόμα να μιλήσει σωματικά βρίσκονται σε κατάσταση ύπνου.

Τις περισσότερες φορές, όσα ακούγονται από έναν άνθρωπο που κοιμάται δεν είναι ούτε καν πλήρεις λέξεις. Συνήθως πρόκειται για ψιθύρους, γέλια ή μουρμουρητά. Αν χρησιμοποιηθούν λέξεις, η συχνότερη είναι το «όχι», η οποία αντιστοιχεί περίπου στο 5% του συνόλου των λέξεων που λέγονται στον ύπνο. Όταν εκφέρονται λέξεις, είναι συχνά ερωτήσεις και κάποιες φορές βωμολοχίες. Σπάνια είναι ευγενικά όσα λέγονται, ενώ αρκετές φορές δίνεται η εντύπωση ότι το άτομο καβγαδίζει με κάποιον.

Η υπνολαλία μπορεί ορισμένες φορές να θυμίζει πραγματικό διάλογο. Το άτομο ενδέχεται να σταματά για λίγο, σαν να περιμένει να ακούσει την απάντηση του άλλου, ακόμη κι όταν βρίσκεται μόνο του στο δωμάτιο. Οι ερευνητές εκτιμούν πως, σε κάποιες περιπτώσεις, αυτά που λέγονται συνδέονται με τη δραστηριότητα του εγκεφάλου και με το περιεχόμενο των ονείρων εκείνη τη στιγμή.

Έρευνες που πραγματοποιήθηκαν σε εργαστήρια ύπνου δείχνουν ότι η ομιλία στη διάρκεια του ύπνου, κυρίως στη φάση REM, ενδέχεται να σχετίζεται με την ονειρική εμπειρία. Ωστόσο, η σύνδεση ανάμεσα στα λόγια που ακούγονται και στα όνειρα δεν είναι απόλυτη.

Υπάρχει περίπτωση να επικοινωνήσετε πράγματι με έναν άνθρωπο που μιλά ενώ κοιμάται. Σύμφωνα με τους ερευνητές, περίπου στις μισές περιπτώσεις το άτομο απαντά σε μια ερώτηση ή σε μια φράση που θα του απευθύνετε. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μπορεί να αποκαλύψει μυστικά ή πληροφορίες που δεν επιθυμεί να μοιραστεί. Δεν έχει βρεθεί καμία επιστημονική ένδειξη για κάτι τέτοιο.

Πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος κατά την ομιλία στον ύπνο

Παρότι η υπνολαλία δεν έχει μελετηθεί ακόμη σε πολύ μεγάλο βαθμό, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε φάση του ύπνου. Οι μελέτες εντοπίζουν διαφορές ανάμεσα στον ύπνο όσων μιλούν στον ύπνο τους και εκείνων που δεν το κάνουν. Ενδεικτικά, έρευνα έδειξε ότι τα άτομα με υπνολαλία κοιμούνται κάθε βράδυ περισσότερο από μισή ώρα λιγότερο και καταγράφουν περίπου τον μισό χρόνο ύπνου REM σε σχέση με τους υπόλοιπους.

Η εξήγηση μπορεί να βρίσκεται στο γεγονός ότι ο εγκέφαλος δεν εισέρχεται ολόκληρος στον ύπνο ταυτόχρονα. Στα επιμέρους στάδια του ύπνου, κάποιες περιοχές του ενδέχεται να διατηρούν υψηλότερη δραστηριότητα σε σύγκριση με άλλες.

Όταν εμφανίζεται υπνολαλία, τα κυκλώματα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνα για τη δημιουργία και την κατανόηση της γλώσσας φαίνεται να συνεχίζουν να λειτουργούν. Την ίδια ώρα, οι μηχανισμοί που κανονικά περιορίζουν την εκούσια ομιλία δεν δρουν όπως στην κατάσταση εγρήγορσης.

Πόσοι άνθρωποι μιλούν στον ύπνο τους

Η υπνολαλία είναι ένα πολύ συχνό φαινόμενο, αφού περισσότεροι από δύο στους τρεις ανθρώπους την εμφανίζουν κάποια στιγμή στη ζωή τους. Επομένως, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας αν έχει συμβεί και σε εσάς. Παρ’ όλα αυτά, συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα να παρουσιαστούν και άλλες παραϋπνίες, όπως η υπνοβασία.

Στα παιδιά η υπνολαλία εμφανίζεται αρκετά συχνότερα. Ο λόγος δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, όμως είναι γνωστό ότι τα παιδιά περνούν περισσότερο χρόνο στον ύπνο βραδέων κυμάτων, δηλαδή στη φάση non-REM. Καθώς η ηλικία αυξάνεται, το συγκεκριμένο στάδιο καταλαμβάνει μικρότερο μέρος του ύπνου, γεγονός που πιθανόν εξηγεί γιατί μειώνονται και τα επεισόδια υπνολαλίας.

Σε ποιες περιπτώσεις χρειάζεται να ζητήσετε βοήθεια

Σε γενικές γραμμές, η υπνολαλία αποτελεί ένα απολύτως φυσιολογικό φαινόμενο. Αν, ωστόσο, σας ενοχλεί η ίδια ή κάποια άλλη παραϋπνία, όπως η υπνοβασία, οι νυχτερινοί τρόμοι και η νυχτερινή ενούρηση, πρέπει να γνωρίζετε ότι όλες αυτές οι καταστάσεις συνήθως υποχωρούν όσο μεγαλώνετε. Παράλληλα, ένας ειδικός ψυχολόγος ύπνου μπορεί να σας προτείνει τις κατάλληλες διαθέσιμες θεραπείες.

Οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι η υπνολαλία, όπως και αρκετές άλλες παραϋπνίες, εμφανίζεται συχνότερα όταν υπάρχει έντονη κόπωση. Έτσι, αν κάποια στιγμή μιλήσετε ενώ κοιμάστε, δεν χρειάζεται να φοβηθείτε: πιθανότατα πρόκειται απλώς για ένδειξη ότι πρέπει να καλύψετε τον ύπνο που έχετε στερηθεί.