Ύπνος: Γιατί οι αριστερόχειρες ίσως κοιμούνται χειρότερα από τους δεξιόχειρες – Τα ευρήματα μελέτης

Ο ύπνος και η ποιότητά του καθορίζονται από αρκετούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων το άγχος, το ημερήσιο πρόγραμμα και όσα συνηθίζουμε να κάνουμε το βράδυ. Μπορεί, όμως, να επηρεάζονται και από το αν χρησιμοποιούμε κυρίως το αριστερό ή το δεξί χέρι; Για να απαντήσουν, ερευνητές μελέτησαν αντικειμενικές καταγραφές ύπνου περισσότερων από 1.700 ενηλίκων.

Περισσότερες δυσκολίες ύπνου για τους αριστερόχειρες;

Οι δεξιόχειρες αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα του πληθυσμού, με τους αριστερόχειρες να αντιστοιχούν περίπου στο 10,6%. Αν και μοιάζει παράδοξο, ορισμένες αναφορές συνδέουν την ποιότητα του ύπνου με το κυρίαρχο χέρι, χωρίς έως τώρα να προκύπτει ξεκάθαρο συμπέρασμα. Μικρές έρευνες έχουν δείξει αφενός ότι οι αριστερόχειρες ενδέχεται να κοιμούνται καλύτερα και αφετέρου ότι ξυπνούν περισσότερες φορές τη νύχτα.

Τα συγκεκριμένα ερευνητικά δεδομένα, πάντως, προέρχονταν από περιορισμένο αριθμό εθελοντών και στηρίζονταν στις προσωπικές εκτιμήσεις των συμμετεχόντων, αντί για ακριβείς επιστημονικές καταγραφές. Για τον λόγο αυτό, παρέμενε επί χρόνια ασαφές εάν η αριστεροχειρία σχετίζεται πραγματικά με διαταραχές στον ύπνο.

Πρωτοποριακή έρευνα για ύπνο και κυρίαρχο χέρι

Το 2022 δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature and Science of Sleep μια μελέτη που διερεύνησε πώς η επικράτηση του ενός χεριού συνδέεται με τις δυσκολίες στον νυχτερινό ύπνο, αλλά και με την υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Χάρη στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάστηκε, η μελέτη κάλυψε τις αδυναμίες παλαιότερων ερευνητικών προσπαθειών. Έφερε τον τίτλο «Non-Right Handedness Is Associated With More Time Awake After Sleep Onset and Higher Daytime Sleepiness Than Right Handedness: Objective (Actigraphic) and Subjective Data from a Large Community Sample» και βασίστηκε στα ακόλουθα στοιχεία:

• Εκτεταμένο και αντιπροσωπευτικό δείγμα: Στην έρευνα συμμετείχαν πάνω από 1.700 εθελοντές, από 18 έως 80 ετών, οι οποίοι εξετάστηκαν επί πέντε συνεχόμενα βράδια.
• Αντικειμενικές επιστημονικές καταγραφές: Για τη συγκέντρωση αντικειμενικών στοιχείων σχετικά με τον ύπνο εφαρμόστηκε η πραξιογραφία (actigraphy). Ο πραξιογράφος, μία μικρή συσκευή με εμφάνιση παρόμοια με ρολόι χειρός, καταγράφει την κινητική δραστηριότητα, τη θερμοκρασία του δέρματος, τις αλλαγές της θερμοκρασίας και την εφίδρωση. Καθώς κάθε φάση ύπνου χαρακτηρίζεται από διαφορετικές κινήσεις, η συσκευή μπορεί να υπολογίσει τη συνολική διάρκειά του, τις νυχτερινές αφυπνίσεις και την αποδοτικότητά του, συμπεριλαμβανομένων των σταδίων REM και non-REM. Ταυτόχρονα, οι εθελοντές απάντησαν στο ερωτηματολόγιο Pittsburgh Sleep Quality Index, αξιολογώντας υποκειμενικά την ποιότητα του ύπνου τους.
• Ακριβής προσδιορισμός της αριστεροχειρίας: Μέσω του ερωτηματολογίου Edinburgh Handedness Inventory καθορίστηκε όχι μόνο εάν κάθε συμμετέχων ήταν δεξιόχειρας ή αριστερόχειρας, αλλά και πόσο ισχυρή ήταν η επικράτηση του αντίστοιχου χεριού.

Τα βασικά αποτελέσματα για αριστερόχειρες και ύπνο

Μεταξύ όλων των ατόμων που πήραν μέρος, οι δεξιόχειρες αποτελούσαν το 91%, οι αριστερόχειρες το 4,8% και οι αμφιδέξιοι το 4,2%. Οι τελευταίοι ονομάζονται επίσης αμφίχειρες και μπορούν να χειρίζονται με την ίδια επιδεξιότητα και τα δύο χέρια.

• Διάστημα εγρήγορσης μετά την έναρξη του ύπνου: Από τις αντικειμενικές παραμέτρους προέκυψε άμεση σύνδεση ανάμεσα στο κυρίαρχο χέρι και στον χρόνο κατά τον οποίο ένα άτομο μένει ξύπνιο αφού έχει αποκοιμηθεί. Όσο ισχυρότερη ήταν η αριστεροχειρία κάποιου, τόσο μεγαλύτερο διάστημα έμενε ξύπνιος μέσα στη νύχτα.
• Υποβαθμισμένη ποιότητα ύπνου: Οι αντικειμενικές μετρήσεις έδειξαν χαμηλότερη ποιότητα ύπνου στους αριστερόχειρες συγκριτικά με τους δεξιόχειρες. Επιπλέον, μεταξύ ανδρών και γυναικών μεγαλύτερης ηλικίας, οι αριστερόχειρες είχαν χειρότερη υποκειμενική αντίληψη για την ποιότητα του ύπνου τους.
• Περισσότερη υπνηλία την ημέρα: Τα άτομα που έγραφαν χρησιμοποιώντας το αριστερό χέρι παρουσίαζαν περισσότερη υπνηλία κατά τις ώρες της ημέρας.

Τι χρειάζεται να προσέχουν οι αριστερόχειρες

Τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης μελέτης έδειξαν ότι οι αριστερόχειρες πράγματι αντιμετωπίζουν περισσότερες δυσκολίες στον ύπνο συγκριτικά με τους δεξιόχειρες, ενώ αισθάνονται συχνότερα νύστα στη διάρκεια της ημέρας.

Εάν είστε αριστερόχειρας, έχει ιδιαίτερη σημασία να φροντίζετε τη σωστή υγιεινή του ύπνου σας. Μπορείτε να εντάξετε στην καθημερινότητά σας πρακτικές που αναβαθμίζουν την ποιότητα της ξεκούρασης, αποφεύγοντας το αλκοόλ και μειώνοντας πριν από τη νυχτερινή κατάκλιση τη χρήση οθονών, όπως smartphone, TV και tablet.