ΕΕ: Η Κομισιόν ανοίγει την ενιαία αγορά στις υποψήφιες χώρες με αυστηρούς όρους

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επανεξετάζει τη στρατηγική διεύρυνσης της ΕΕ και σχεδιάζει να προσφέρει στα υποψήφια μέλη πρόσβαση στην ενιαία αγορά αρκετά πριν από την επίσημη ένταξή τους.

Η νέα προσέγγιση της «σταδιακής ενσωμάτωσης» προβλέπει σημαντικά οικονομικά ανταλλάγματα, τα οποία θα εξαρτώνται άμεσα από τη γεωπολιτική ευθυγράμμιση, την προάσπιση της δημοκρατίας και την προστασία προηγμένων τεχνολογιών από αντίπαλες δυνάμεις.

Σταδιακή ενσωμάτωση με συγκεκριμένες προϋποθέσεις

Προσχέδιο πρότασης της Κομισιόν, το οποίο περιήλθε σε γνώση του Politico, δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση προτίθεται να δώσει πρόσβαση στην τεράστια οικονομική της αγορά στα κράτη που βρίσκονται σε αναμονή για ένταξη, εφόσον θα συνταχθούν με το μπλοκ απέναντι σε εχθρικά κράτη και βιομηχανικούς ανταγωνιστές.

Σε χώρες που διεκδικούν την ένταξή τους και σε ορισμένες περιπτώσεις περιμένουν εδώ και δεκαετίες, θα προταθεί για πρώτη φορά μια «σταδιακή ενσωμάτωση» στην ενιαία αγορά.

Η ρύθμιση θα επιτρέπει εμπόριο χωρίς περιορισμούς, αλλά και συμμετοχή σε ερευνητικά προγράμματα, ενώ οι αιτήσεις των χωρών θα εξακολουθούν να βρίσκονται υπό επεξεργασία.

Στην επισκόπηση των «προ-ενταξιακών» οφελών για τις υποψήφιες χώρες επισημαίνεται: «Η ενιαία αγορά αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα για την οικονομική σύγκλιση».

«Η νωρίτερη ενσωμάτωση θα δημιουργήσει ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις της Ένωσης, θα ενισχύσει τις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας και θα μειώσει τις στρατηγικές εξαρτήσεις. Η Επιτροπή θα προσδιορίσει τα πεδία όπου η επαληθευμένη κανονιστική ευθυγράμμιση και η ικανότητα επιβολής επιτρέπουν τη βαθύτερη συμμετοχή στην έρευνα, την καινοτομία και τη βιομηχανική συνεργασία, καθώς και την ευρύτερη πρόσβαση στην αγορά. Προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί στις ευκαιρίες που προωθούν τις προετοιμασίες ένταξης και καλύπτουν κοινές οικονομικές και στρατηγικές ανάγκες».

Αλεξάντρ Αντάμ: Ο «οδικός χάρτης» για τα Βαλκάνια

Την αλλαγή κατεύθυνσης συντονίζει ο κορυφαίος σύμβουλος της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, Αλεξάντρ Αντάμ, ο οποίος είχε διατελέσει βοηθός του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν. Η πρωτοβουλία του αναμένεται να μεταβάλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ προσεγγίζει τις γειτονικές χώρες.

Όπως αναφέρει το Politico, μέχρι σήμερα τα περισσότερα οικονομικά οφέλη από τη στενότερη συνεργασία προορίζονται μόνο για τα πλήρη μέλη, ενώ κανένα νέο κράτος δεν έχει ενταχθεί στην ΕΕ μετά την Κροατία το 2013.

Η δέσμη μέτρων που επεξεργάζεται ο Αντάμ προβλέπει «οδικούς χάρτες» για την Ουκρανία, τη Μολδαβία, την Αλβανία και το Μαυροβούνιο, με σκοπό να επιταχυνθεί η ένταξή τους μέσα στα επόμενα χρόνια.

Η εικόνα είναι διαφορετική για τη Βόρεια Μακεδονία, το Κόσοβο, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τη Σερβία και την Τουρκία, καθώς η διαδικασία παραμένει στάσιμη. Η καθυστέρηση ενισχύει τις ανησυχίες πως οι χώρες αυτές μπορεί να απομακρυνθούν από την ΕΕ ή να στραφούν περισσότερο προς τη Ρωσία και την Κίνα.

Γεωπολιτική σύμπλευση και τεχνολογικοί περιορισμοί

Με βάση το σχέδιο της Κομισιόν, η παροχή οικονομικών πλεονεκτημάτων θα εξαρτάται άμεσα από το κατά πόσο οι υποψήφιες χώρες στηρίζουν τους στόχους της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Για να αποκτήσουν πρόσβαση στην ενιαία αγορά, οι υποψήφιες χώρες θα πρέπει επίσης να εγγυηθούν ότι δεν θα μοιράζονται τεχνολογίες ζωτικής σημασίας με εχθρικά κράτη ή ανταγωνιστές στο εμπόριο.

Το έγγραφο της επισκόπησης αναφέρει: «Καθώς η βιομηχανική ενοποίηση και η ενοποίηση της αγοράς βαθαίνουν, η συμμετοχή σε ευαίσθητους τομείς πρέπει να συνοδεύεται από συνεργασία στον έλεγχο των επενδύσεων, τους ελέγχους των εξαγωγών, την εφαρμογή των κυρώσεων και την προστασία ευαίσθητων τεχνολογιών».

«Οι αξιολογήσεις της πρόσβασης θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη στρατηγική ευθυγράμμιση, τις κρίσιμες εξαρτήσεις και την ικανότητα διαχείρισης κινδύνων στις υποδομές και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Όταν αυτοί οι όροι δεν πληρούνται, το πεδίο εφαρμογής της συμμετοχής θα πρέπει να αναπροσαρμόζεται βάσει του εκάστοτε ισχύοντος μηχανισμού».

Στις κατηγορίες που μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενο στενότερης συνεργασίας συγκαταλέγονται, σύμφωνα με το Politico, οι ημιαγωγοί, οι κβαντικές τεχνολογίες, η βιοτεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και το διάστημα.

Η περιοδεία της Φον ντερ Λάιεν και η θέση του Κοσόβου

Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ξεκινά την Τετάρτη στην Αλβανία την περιοδεία της στα Δυτικά Βαλκάνια. Στη συνέχεια, το πρόγραμμά της περιλαμβάνει επισκέψεις στο Κόσοβο και τη Βόρεια Μακεδονία.

Ο πρωθυπουργός του Κοσόβου, Αλμπίν Κούρτι, μιλώντας στο Politico, χαρακτήρισε σημαντική την πρωτοβουλία και δήλωσε: «Η σταδιακή ενσωμάτωση θα πρέπει να είναι απτή για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις μας».

«Θέλουμε μεγαλύτερη πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ, στα ευρωπαϊκά κονδύλια και τα χρηματοδοτικά σχήματα, καθώς και σε κοινά προγράμματα σε τομείς όπως η ενέργεια, η ψηφιοποίηση, η έρευνα, η εκπαίδευση και οι υποδομές».

«Υποστηρίζουμε τη σταδιακή ενσωμάτωση, αλλά αυτή πρέπει να αποτελεί μονοπάτι προς την πλήρη συμμετοχή στην ΕΕ, όχι μια παράλληλη διαδικασία ή ένα υποκατάστατό της. Το Κόσοβο είναι έτοιμο να πράξει το μέρος που του αναλογεί», συμπλήρωσε ο Κούρτι.

Παρ’ όλα αυτά, στην επισκόπηση διευκρινίζεται ότι η πλήρης ένταξη εξακολουθεί να αποτελεί τον τελικό στόχο.

«Η προσχώρηση, ωστόσο, απαιτεί χρόνο: οι υποψήφιες χώρες πρέπει να ολοκληρώσουν μια αυστηρή διαδικασία βασισμένη στην αξία τους και να υλοποιήσουν ευρείες και διαρκείς μεταρρυθμίσεις. Αυτός ο χρόνος θα πρέπει να αξιοποιηθεί πλήρως στρατηγικά, τόσο για την προετοιμασία της Ένωσης για μια διευρυμένη σύνθεση όσο και για την εμβάθυνση της σταδιακής ενσωμάτωσης σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος».

Παράλληλα, το κείμενο επισημαίνει ότι είναι δυνατή η ανάκληση των προνομίων: «Όταν αυτές οι υποχρεώσεις δεν εκπληρώνονται, η συμμετοχή πρέπει να παραμένει αναστρέψιμη. Η πρόσβαση θα πρέπει να αναστέλλεται ή να αφαιρείται όταν αυτό δικαιολογείται».

Οι αλλαγές στην ΕΕ και το προηγούμενο της Ουγγαρίας

Στα υφιστάμενα κράτη-μέλη της ΕΕ επικρατεί σοβαρός προβληματισμός για την πιθανότητα να γίνουν δεκτές νέες χώρες, οι οποίες αργότερα ενδέχεται να μην τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους και να ανατρέψουν θεμελιώδεις πολιτικές.

Το Politico υπενθυμίζει ότι η Ουγγαρία, υπό τον πρώην πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν, αξιοποίησε πολλές φορές το δικαίωμα βέτο, εμποδίζοντας τόσο τις κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας όσο και τη βοήθεια προς την Ουκρανία.

Νέες προϋποθέσεις για τα κράτη που θα ενταχθούν αναμένεται να εισηγηθεί η επισκόπηση του Αντάμ, η οποία πρόκειται να παρουσιαστεί σε υψηλόβαθμους αξιωματούχους στις 6 Οκτωβρίου, ώστε να αποτραπεί οποιαδήποτε υποχώρηση στο κράτος δικαίου και τη δημοκρατία.

Στο κείμενο αναφέρεται: «Η διαδικασία προσχώρησης πρέπει να καθιερώσει κάτι περισσότερο από μια νομική ευθυγράμμιση»,

«Οι θεσμοί πρέπει να λειτουργούν στην πράξη και οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να αντέχουν στον χρόνο. Επομένως, η παρακολούθηση, τα κίνητρα και η επιβολή θα πρέπει να αποτελούν ένα συνεχές πλαίσιο που θα εκτείνεται πέρα από την προσχώρηση».

Νέος τρόπος λήψης αποφάσεων χωρίς αλλαγή Συνθηκών

Η διεύρυνση προϋποθέτει εσωτερικές αλλαγές και στην ίδια την ΕΕ. Από τα συμπεράσματα του εγγράφου που παραθέτει το Politico προκύπτει ότι το μπλοκ έχει τη δυνατότητα να προσαρμόσει τους κανόνες του, ώστε να περιορίσει την ευπάθειά του στα βέτο μεμονωμένων χωρών, χωρίς να ανοίξει εκ νέου τα θεμελιώδη άρθρα του ευρωπαϊκού δικαίου, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει στη διεξαγωγή εθνικών δημοψηφισμάτων.

Η έκθεση ολοκληρώνεται με τη διαπίστωση: «Η Επιτροπή υποστηρίζει την αλλαγή των Συνθηκών όπου είναι απαραίτητο, αλλά θεωρεί ότι τα μέτρα που είναι ήδη διαθέσιμα βάσει των Συνθηκών θα πρέπει να προχωρήσουν τώρα».

Στις λύσεις που βρίσκονται υπό εξέταση περιλαμβάνεται η επέκταση του αριθμού των αποφάσεων που εγκρίνονται με ειδική πλειοψηφία.

«Η ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία αποτελεί ήδη τον γενικό κανόνα βάσει των Συνθηκών, αλλά η ομοφωνία παραμένει σε αρκετούς στρατηγικά σημαντικούς τομείς. Καθώς τα μέλη αυξάνονται, ο κίνδυνος καθυστερήσεων ή μπλοκαρίσματος πιθανότατα θα αυξηθεί».

Οι αποκαλούμενες «ρήτρες γέφυρας», μέσω των οποίων οι αποφάσεις μπορούν να εγκρίνονται κατά πλειοψηφία και όχι ομόφωνα, θα ήταν δυνατό να αξιοποιηθούν για την ευκολότερη επιβολή κυρώσεων, την αντιμετώπιση κρίσεων σχετικών με τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αποστολή πολιτικών αποστολών σε εμπόλεμες ζώνες.

Για να τεθούν σε εφαρμογή, ωστόσο, οι συγκεκριμένες ρήτρες χρειάζονται την ομόφωνη υποστήριξη όλων των κρατών-μελών.

Στη διήμερη Σύνοδο Κορυφής που θα πραγματοποιηθεί στις Βρυξέλλες στις 15 Οκτωβρίου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα κληθούν να λάβουν επίσημη θέση τόσο για το μέλλον της διεύρυνσης όσο και για τις προσφορές προς τις υποψήφιες χώρες.

Η νέα επίτροπος Διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μάρτα Κος, ανέφερε ότι οι καινούργιες προτάσεις, μαζί με την υποστήριξη των ευρωπαϊκών πρωτευουσών, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ένα «φθινόπωρο της διεύρυνσης», στη διάρκεια του οποίου μπορούν να συντελεστούν αλλαγές χωρίς προηγούμενο.