ΕΕ: Αλλάζει στρατηγική για το κλίμα μετά τους θανάτους από τον καύσωνα – Νέα 44άρια προ των πυλών

Οι φονικές θερμοκρασίες που έπληξαν πρόσφατα τη Δυτική Ευρώπη, αφήνοντας πίσω τους χιλιάδες νεκρούς, αναγκάζουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναθεωρήσει ριζικά τη στρατηγική της για την κλιματική κρίση.

Διαπιστώνοντας ότι οι τρέχουσες πολιτικές αδυνατούν να ακολουθήσουν την ταχύτητα των ακραίων φαινομένων, οι Βρυξέλλες μετατοπίζουν τώρα το βάρος από τον περιορισμό των εκπομπών στην άμεση θωράκιση και προσαρμογή των υποδομών.

Η αποδοχή και τα θύματα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε ότι οι ευρωπαϊκές πολιτικές αποτυγχάνουν να συμβαδίσουν με τον επιταχυνόμενο ρυθμό και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και δεσμεύτηκε να «διπλασιάσει» τις προσπάθειες για τον μετριασμό της, μετά τον ακραίο και θανατηφόρο καύσωνα της περασμένης εβδομάδας.

Την ίδια στιγμή, η Ισπανία και η Γαλλία προετοιμάζονται για ένα νέο πιθανό κύμα καύσωνα που θα μπορούσε να φέρει θερμοκρασίες έως και 44°C τις επόμενες ημέρες, καθώς τα στοιχεία δείχνουν ότι η ακραία ζέστη του Ιουνίου προκάλεσε περισσότερους από 2.000 επιπλέον θανάτους στις δύο χώρες.

Η κρατική μετεωρολογική υπηρεσία της Ισπανίας, Aemet, ανέφερε ότι μια μάζα ξηρού και πολύ θερμού αέρα θα προκαλέσει επίμονα υψηλές θερμοκρασίες σε μεγάλο μέρος της χώρας από το Σάββατο, προσθέτοντας ότι ο υδράργυρος σε περιοχές της νοτιοανατολικής Ισπανίας ενδέχεται να αγγίξει τους 42°C με 44°C την Τρίτη.

Τα προσωρινά στοιχεία δείχνουν ότι περίπου 1.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε κάθε χώρα λόγω της ακραίας ζέστης.

Στην Ισπανία, το σύστημα καθημερινής παρακολούθησης της θνησιμότητας (MoMo) του υπουργείου Υγείας κατέγραψε 1.029 επιπλέον θανάτους που αποδίδονται στις υψηλές θερμοκρασίες τον Ιούνιο.

Στη Γαλλία, η υπηρεσία δημόσιας υγείας ανακοίνωσε την Κυριακή ότι το 10ήμερο κύμα καύσωνα στα τέλη Ιουνίου –το οποίο οι ειδικοί χαρακτήρισαν ως το πιο ακραίο που έχει βιώσει ποτέ η χώρα– προκάλεσε περίπου 1.000 επιπλέον θανάτους μεταξύ 24 και 28 Ιουνίου σε σύγκριση με τους προηγούμενους μήνες, προειδοποιώντας ωστόσο ότι ο απολογισμός είναι ελλιπής.

Ο Νικολάς Ρεβέλ, επικεφαλής των νοσοκομείων στην περιοχή του Παρισιού, δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι δεν αναμένει ο αριθμός των επιπλέον θανάτων να φτάσει τις 15.000 που είχαν καταγραφεί το 2003, στον πιο σφοδρό προηγούμενο καύσωνα της Γαλλίας, «επειδή έχουμε σημειώσει μεγάλη πρόοδο σε πολλούς τομείς».

Ωστόσο, συμπλήρωσε πως αναμένει ο αριθμός των θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη να είναι υψηλότερος από τους 5.700 που καταγράφηκαν πέρυσι.

Παράλληλα, η υπουργός Αθλητισμού και Νεολαίας, Μαρίνα Φεράρι, δήλωσε στο γαλλικό ραδιόφωνο την Πέμπτη ότι ο αριθμός των θανάτων από πνιγμό έχει αυξηθεί σε «περισσότερους από 90» από τις 19 Ιουνίου.

Αξιωματούχοι της ΕΕ προειδοποιούν ότι οι καύσωνες είναι πιθανό να επαναληφθούν φέτος το καλοκαίρι και υπογραμμίζουν ότι το μπλοκ πρέπει να περάσει από την αντίδραση στις καταστροφές, στην πρόληψή τους.

Για τον σκοπό αυτό, μια στρατηγική για την κλιματική ανθεκτικότητα αναμένεται να παρουσιαστεί το τέταρτο τρίμηνο του έτους.

«Θέλουμε να παρουσιάσουμε ένα πολύ ισχυρό, ολοκληρωμένο πακέτο και πλαίσιο που θα διευκολύνει και θα ενδυναμώσει την ευρωπαϊκή οικονομία στο σύνολό της, σε όλα τα διαφορετικά επίπεδα διακυβέρνησης – εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, καθώς και στο επίπεδο της Ένωσης», δήλωσε στους δημοσιογράφους αξιωματούχος της ΕΕ, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας.

Ο τελευταίος απολογισμός του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τον πρόσφατο καύσωνα κάνει λόγο για 1.300 θανάτους.

Παράλληλα, οι αξιωματούχοι παραδέχθηκαν ότι ο στόχος της Συμφωνίας του Παρισιού για περιορισμό της παγκόσμιας θέρμανσης στον 1,5°C «θα ξεπεραστεί» τα επόμενα χρόνια, αντανακλώντας την αποτυχία τήρησης των δεσμεύσεων.

«Αυτή η αξιολόγηση κινδύνου έδειξε πέραν πάσης αμφιβολίας ότι οι ευρωπαϊκές ιδιωτικές πολιτικές ή οι ευρωπαϊκές πολιτικές γενικότερα δεν συμβαδίζουν με την εκτεταμένη και επιταχυνόμενη κλιματική αλλαγή», δήλωσε ο αξιωματούχος της ΕΕ.

«Επομένως, ήταν ένα καμπανάκι αφύπνισης για εμάς».

Η προειδοποίηση αυτή βασίζεται στην Ευρωπαϊκή Αξιολόγηση Κλιματικού Κινδύνου του 2024, η οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι υφιστάμενες πολιτικές είναι ανεπαρκείς.

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι, αν και έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος, αυτή δεν συμβαδίζει με την κλιματική αλλαγή, γεγονός που απαιτεί μια «βαθιά μετατόπιση στη φιλοσοφία των πολιτικών».

«Χρειαζόμαστε μια συνολική αντίληψη για την οικονομία και μια προσέγγιση, καθώς και μια βαθιά συστημική αλλαγή που θα μας επιτρέψει να περάσουμε από την ανάκαμψη στην πρόβλεψη και την πρόληψη».

Οι κίνδυνοι από τη θερμική καταπόνηση και οι «εξωτικές» ασθένειες

«Από τους θανάτους που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή, περίπου το 75% οφείλεται στη θερμική καταπόνηση (heat stress)», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ σε δημοσιογράφους την Τετάρτη.

«Το 2022 έχουμε καταγράψει ένα πολύ σκληρό νούμερο, το οποίο είναι 66.000 θάνατοι εντός της ΕΕ κατά τη διάρκεια εκείνου του καλοκαιριού».

Ο ίδιος πρόσθεσε: «Θα βρεθούμε αντιμέτωποι με εξίσου σκληρά νούμερα και φέτος. Η πρόοδος όσον αφορά την έκθεση στο κλίμα είναι άνιση, επομένως θα συνεχίσουμε να έχουμε και ορισμένους θανάτους που σχετίζονται με το ψύχος».

Πέρα από το γεγονός ότι οι υψηλές θερμοκρασίες προκαλούν θερμοπληξία και ολοκληρωτική κατάρρευση του οργανισμού –καθώς οι πρωτεΐνες αρχίζουν να πήζουν όπως το ασπράδι του αυγού– ο αξιωματούχος προειδοποίησε και για έμμεσες απειλές για την υγεία.

«Δεν είναι μόνο η ακραία ζέστη ή το ψύχος. αυτό που θα δείτε επίσης είναι η έξαρση εξωτικών ασθενειών, τις οποίες δεν είχαμε δει στο παρελθόν στην Ευρώπη – όπως ο δάγκειος πυρετός ή η ελονοσία».

Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) προειδοποίησε το περασμένο καλοκαίρι ότι οι εξάρσεις-ρεκόρ του ιού του Δυτικού Νείλου και του ιού τσικουνγκούνια, που μεταδίδονται από κουνούπια, αποτελούν πλέον τη «νέα κανονικότητα» στην Ευρώπη.

Μάλιστα, πέρυσι καταγράφηκαν περισσότερα από 400 σοβαρά κρούσματα της νευροεισβολικής νόσου του Δυτικού Νείλου, τα οποία οδήγησαν σε περίπου 50 θανάτους, σημειώνοντας τα υψηλότερα επίπεδα που έχουν τεκμηριωθεί ποτέ.

Οι Βρυξέλλες καλούν την Τοπική Αυτοδιοίκηση να αναλάβει δράση

Η ευθύνη για την προετοιμασία της ηπείρου πρέπει να μοιραστεί με τους δήμους, τόνισε ο αξιωματούχος, σημειώνοντας ότι τα μέτρα εγκατάστασης για κλιματισμό, ηλιακά πάνελ ή αντλίες θερμότητας ρυθμίζονται σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο.

«Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε επίσης ότι υπάρχουν όρια στο πόσα μπορούμε να κάνουμε, συμπεριλαμβανομένης της αδράνειας του κλιματικού συστήματος. Επομένως, αυτά τα φαινόμενα πιθανότατα θα χειροτερέψουν προτού αρχίσουν να βελτιώνονται», συμπλήρωσε ο αξιωματούχος της ΕΕ.

Επεσήμανε ότι οι περιφέρειες και οι δήμοι πρέπει να είναι σε θέση να «αποφασίζουν την προσέγγιση που λειτουργεί καλύτερα για αυτούς».

Πολλές αποφάσεις που αφορούν την ψύξη, όπως οι πολεοδομικές άδειες για εξωτερική σκίαση, η εγκατάσταση συστημάτων κλιματισμού ή ο τοπικός αστικός σχεδιασμός, παραμένουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και των δήμων.

Οι Βρυξέλλες μπορούν να ρυθμίσουν τα πρότυπα των κτιρίων και την αποδοτικότητα των προϊόντων, καθώς και να παρέχουν χρηματοδότηση, αλλά η εφαρμογή εξαρτάται από τις τοπικές αρχές.

Τα κτίρια της Ένωσης χαρακτηρίστηκαν από την Επιτροπή ως ακατάλληλα για την άνοδο της θερμοκρασίας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΕ, τα κτίρια αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% της κατανάλωσης ενέργειας και το 36% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς τα περισσότερα σχεδιάστηκαν για να συγκρατούν τη θερμότητα και όχι για να διατηρούνται δροσερά.

«Υπάρχουν πολλές επιπτώσεις της ακραίας ζέστης – κοινωνικές ανισότητες, τιμές ενέργειας, παραγωγικότητα (…) Το ζήτημα που αντιμετωπίζουμε είναι ότι η πλειονότητα του κτιριακού αποθέματος της ΕΕ είναι τόσο παλιά όσο και ανεπαρκής, και επίσης δεν είναι έτοιμη να αντέξει αυτές τις υψηλές θερμοκρασίες σε πολλές περιπτώσεις», δήλωσε ο αξιωματούχος της ΕΕ.

Το μπλοκ έχει ήδη επικαιροποιήσει τους κανόνες για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων και έχει διαθέσει περίπου 100 δισεκατομμύρια ευρώ σε χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανακαίνιση κτιρίων μεταξύ 2021 και 2027.

Περιφέρειες και Δήμοι ζητούν ευρωπαϊκούς πόρους

Καθώς οι Βρυξέλλες αποφασίζουν για τον μελλοντικό προϋπολογισμό του μπλοκ, η Κάτα Τούττο, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών και μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου της Βουδαπέστης, κάλεσε τους ηγέτες της ΕΕ να διαθέσουν περισσότερα χρήματα στις περιφέρειες για επενδύσεις σε υποδομές, φύση και ενεργειακά συστήματα, «αντί να μετατρέπονται σε ένα μόνιμο εργαλείο αντιμετώπισης κρίσεων».

«Κάθε καύσωνας, κάθε ξηρασία, κάθε δασική πυρκαγιά και κάθε πλημμύρα μάς υπενθυμίζει ότι οι πόλεις μας θερμαίνονται, τα ποτάμια μας στερεύουν και οι κοινότητές μας γίνονται πιο ευάλωτες. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές παραμένουν υπεύθυνες για την υλοποίηση των περισσότερων μέτρων προσαρμογής και μετριασμού του κλίματος. Το ερώτημα τώρα είναι αν θα έχουν ακόμα τους πόρους για να συνεχίσουν», πρόσθεσε.

Παρόμοιο κάλεσμα απηύθυνε και ο Μοχάμεντ Ριντουάνι, δήμαρχος του Λουβέν και πρόεδρος του δικτύου Energy Cities.

«Οι τοπικές αρχές μετατρέπουν τους στόχους ανταγωνιστικότητας και συνοχής της Ευρώπης σε απτά αποτελέσματα για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες στο πεδίο», ανέφερε σε δήλωσή του στις 15 Ιουνίου.

«Οι πόλεις και οι κωμοπόλεις χτίζουν ήδη ένα πιο ανθεκτικό ενεργειακό μέλλον, μέσω της ανακαίνισης, της απανθρακοποίησης και τοπικών έργων ενεργειακών υποδομών, ένα κτίριο και μια γειτονιά τη φορά».

Έκτακτη σύνοδος από τον ΠΟΥ

Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, τη Δευτέρα 6 Ιουλίου, ο ΠΟΥ θα συγκαλέσει εκτάκτως τους εθνικούς εκπροσώπους που είναι υπεύθυνοι για τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή από όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας.

Στην ατζέντα θα υπάρχει ένα κεντρικό ερώτημα: τι μάθαμε από αυτόν τον καύσωνα, είμαστε έτοιμοι για τον επόμενο και πώς μπορεί ο ΠΟΥ ή η Ευρώπη να βοηθήσει περισσότερο;

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι αυτός ο καύσωνας αποτελεί απλώς μια «γενική πρόβα», καθώς τα καλοκαίρια που έρχονται θα είναι ακόμα πιο δύσκολα, την ώρα που περισσότερες από τις μισές ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να μην διαθέτουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης για την υγεία απέναντι στις υψηλές θερμοκρασίες.

Με πληροφορίες από: Euronews, Guardian, United Nations, Eucactiv