Ποιος έγραψε πριν από 2.000 χρόνια το «Άστους να λένε, εσύ αγάπα με, σε συμφέρει»;

Το αρχαίο αυτό ποίημα έχει έναν ρυθμό τόσο γνώριμο στο σημερινό αυτί, ώστε να ταιριάζει ακόμη και στη μελωδία κλασικών ροκ επιτυχιών, όπως το «Johnny B. Goode»…

Πριν από τα σύγχρονα τραγούδια της ποπ και της ροκ, ένα σύντομο και ανώνυμο ποίημα στην αρχαία ελληνική γλώσσα είχε εξαπλωθεί σε ολόκληρη την ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, αποτελώντας ένα πρώιμο φαινόμενο μαζικής απήχησης.

Η έρευνα του Τιμ Γουίτμαρς, καθηγητή Ελληνικού Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, δείχνει ότι η τονική ποίηση —πρόδρομος της σύγχρονης ποίησης και των τραγουδιών— χρησιμοποιούνταν νωρίτερα απ’ όσο πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.

Στην πλήρη μορφή του, το ποίημα έχει ως εξής: «Λέγουσιν ἃ θέλουσιν, λεγέτωσαν, οὐ μέλι μοι, σὺ φίλι με, συνφέρει σοι». Σε ελεύθερη απόδοση, σημαίνει: «Λένε ό,τι θέλουν, ας το λένε, δεν με νοιάζει· εσύ αγάπα με, σε συμφέρει».

Η ανατρεπτική πλευρά του ευρήματος βρίσκεται στη μετρική του. Σε αντίθεση με την παραδοσιακή αρχαία ελληνική ποίηση, που στηριζόταν στη διάρκεια των συλλαβών, εδώ κάθε στίχος αποτελείται από τέσσερις συλλαβές και βασίζεται στον τονισμό. Ο ρυθμός που προκύπτει είναι τόσο οικείος στο σημερινό αυτί, ώστε, όπως τονίζει ο Γουίτμαρς, ταιριάζει απόλυτα ακόμη και στη μελωδία της ροκ επιτυχίας «Johnny B. Goode» του Τσακ Μπέρι.

Ως πρόσφατα, οι μελετητές πίστευαν ότι η συγκεκριμένη μορφή τονικής στιχουργικής εμφανίστηκε τον 5ο αιώνα, με τους βυζαντινούς χριστιανικούς ύμνους. Η ανακάλυψη, όμως, φέρνει στο φως τον χαμένο κρίκο που συνδέει την προφορική λαϊκή παράδοση της αρχαιότητας με τη σύγχρονη στιχουργική.

Το ποίημα δεν διασώθηκε σε πολυτελείς παπύρους λογίων, αλλά χαραγμένο σε είκοσι ημιπολύτιμους λίθους, όπως αχάτης, όνυχας και σαρδόνυχας. Παράλληλα, έχει εντοπιστεί ως γκράφιτι σε τοίχο της Καρθαγένης στην Ισπανία.

Το καλύτερα διατηρημένο και πιο εντυπωσιακό δείγμα βρέθηκε περασμένο στον λαιμό μιας νεαρής γυναίκας, μέσα σε σαρκοφάγο στην Ουγγαρία, και φυλάσσεται σήμερα στο Μουσείο Ακουίνκουμ της Βουδαπέστης. Ο καθηγητής Γουίτμαρς παραλληλίζει αυτά τα προσιτά κοσμήματα με τα σύγχρονα μπλουζάκια που έχουν τυπωμένα συνθήματα. Κατασκευάζονταν μαζικά σε εργαστήρια και έφταναν από την Ισπανία έως τη Μεσοποταμία, δίνοντας στους απλούς πολίτες της μεσαίας τάξης τη δυνατότητα να εκφράζουν την αντισυμβατική στάση τους απέναντι στα κοινωνικά κουτσομπολιά και να υπερασπίζονται έναν αντισυμβατικό ή ερωτικό δεσμό.

Η ανακάλυψη έγινε τυχαία, την περίοδο της καραντίνας. Ο Γουίτμαρς ανάρτησε τους στίχους στο διαδίκτυο και, με τη βοήθεια της Ελληνίδας συναδέλφου του Άννας Λεφτεράτου, αντιλήφθηκε τον ιδιαίτερο ρυθμό τους. Μέχρι τότε, οι αρχαιολόγοι εξέταζαν τους πολύτιμους λίθους ανεξάρτητα από τις επιγραφές τους, παραβλέποντας τη λογοτεχνική και μουσική τους αξία.

Το αρχαίο αυτό «viral» μήνυμα αποδεικνύει περίτρανα ότι, πίσω από την επίσημη, αριστοκρατική λογοτεχνία της κλασικής αρχαιότητας, υπήρχε μια ζωντανή κουλτούρα που ένωνε τους ανθρώπους της Μεσογείου.

Δείτε ΕΔΩ κι ΕΔΩ

photo AI: pixabay