Ουκρανία: Ολοκληρώθηκε ο πρώτος γύρος συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι – «Εποικοδομητικό» κλίμα, «αγκάθι» η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ευρώπη

Οι τριμερείς ειρηνευτικές συνομιλίες ανάμεσα σε Ουκρανία, Ρωσία και ΗΠΑ ολοκλήρωσαν την πρώτη ημέρα τους στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ύστερα από τετράωρες διαβουλεύσεις κεκλεισμένων των θυρών.

Η Ουάσινγκτον και το Κίεβο εμφανίζονται συγκρατημένα αισιόδοξα, ωστόσο οι δύο εμπόλεμες πλευρές εξακολουθούν να έχουν διαφορετικές θέσεις. Κύρια σημεία διαφωνίας είναι το μέλλον της ανατολικής Ουκρανίας και το πλαίσιο ασφαλείας στην Ευρώπη μετά τον πόλεμο.

«Εποικοδομητικές» συνομιλίες

Οι ανώτεροι αξιωματούχοι του Κιέβου και της Μόσχας δεν προχώρησαν σε αναλυτικές δηλώσεις μετά την τετράωρη συνάντηση. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, που δεν συμμετείχε στις συνομιλίες, είπε πως ο πρώτος γύρος ήταν «εποικοδομητικός και ιδιαίτερα ουσιαστικός».

Σε δηλώσεις του σε δημοσιογράφους στην Κοπεγχάγη, ο Ουκρανός Πρόεδρος δήλωσε ικανοποιημένος από τα μηνύματα της αμερικανικής πλευράς για την προσπάθεια τερματισμού του πολέμου, ο οποίος έχει πλέον ξεπεράσει τα 4,5 χρόνια.

«Βλέπω αλλαγές. Είμαι πολύ ικανοποιημένος με αυτά που ακούω», είπε απαντώντας σε ερώτηση για τις πρόσφατες δηλώσεις των Αμερικανών απεσταλμένων Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ.

Η νέα «αρχιτεκτονική ασφαλείας» ως σημείο διαφωνίας

Ο Ζελένσκι ανέφερε στη συνέχεια ότι οι συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι περιλάμβαναν την εξέταση μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας για την Ευρώπη. Την πρόταση είχε θέσει νωρίτερα, την Τρίτη, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ.

Ο Ουκρανός Πρόεδρος χαρακτήρισε την ιδέα «πολύ δύσκολη» και επισήμανε: «Είμαστε όλοι πολύ προσεκτικοί με αυτό το θέμα, διότι κανείς δεν καταλαβαίνει πραγματικά 100% τι θέλουν. Ναι μεν νομίζω ότι καταλαβαίνουμε, αλλά κανείς δεν έχει δει τα έγγραφα, το τι δηλαδή συζήτησαν οι Αμερικανοί με τους Ρώσους».

Όπως υπενθύμισε ο Ζελένσκι, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έθεσε για πρώτη φορά το συγκεκριμένο θέμα το 2021. Η τότε κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν διατήρησε επιφυλακτική στάση, καθώς είχε κρίσιμη σημασία η σειρά των βημάτων.

«Όλοι είναι έτοιμοι για διάλογο. Πρώτον, να σταματήσει ο πόλεμος στην Ουκρανία. Δεύτερον, εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία. Τρίτον, ίσως κάποιος διάλογος για το θέμα της ασφάλειας στην Ευρώπη και στον κόσμο», δήλωσε ο Ζελένσκι.

«Αυτή η αλληλουχία είναι πολύ, πολύ σημαντική σε αυτή την περίπτωση».

Νωρίτερα, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ είχε δηλώσει πως η Μόσχα δεν θα δεχθεί άμεση κατάπαυση του πυρός αν δεν γνωρίζει τι θα ακολουθήσει.

Κατά τον Λαβρόφ, θα ήταν προτιμότερο να προηγηθεί η συζήτηση για τις κατευθυντήριες γραμμές της μελλοντικής ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας και κατόπιν να εξεταστεί η εκεχειρία στην Ουκρανία. Επανέλαβε ότι μια απλή ανακωχή θα έδινε στο Κίεβο τη δυνατότητα να ανασυνταχθεί.

«Δεν πρόκειται να συμφωνήσουμε σε αυτό», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η διαμεσολάβηση των ΗΠΑ και η συμμετοχή της Ευρώπης

Από το Παρίσι, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο περιέγραψε τη συνάντηση ως «πολύ παραγωγική».

Παρότι δεν υπάρχουν μεγάλες προσδοκίες για άμεση διέξοδο, Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι Μόσχα και Κίεβο δείχνουν κατ’ ιδίαν «μια μικρή ευελιξία» σχετικά με τον έλεγχο των ανατολικών περιοχών της Ουκρανίας μετά τον πόλεμο.

Ο Ζελένσκι ανέφερε ακόμη πως στην ατζέντα των συνομιλιών βρέθηκαν ανθρωπιστικά ζητήματα, μεταξύ των οποίων και η ανταλλαγή αιχμαλώτων πολέμου.

Κατά την έναρξη των συνομιλιών, ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, είπε στους συμμετέχοντες ότι οι ΗΠΑ κατάφεραν να «μικρύνουν τις διαφορές» των δύο πλευρών. Χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες, εξέφρασε την ελπίδα να προστατευθεί μια «λύση που αισιόδοξα θα τερματίσει τον πόλεμο».

Νωρίτερα, ο Κούσνερ είχε σημειώσει ότι οι συνομιλίες θα επικεντρωθούν στην αντιμετώπιση των «μεταπολεμικών ανησυχιών ασφαλείας» που έχουν τόσο η Ρωσία όσο και η Ουκρανία.

Στο περιθώριο της συνόδου, ο Κούσνερ και ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ πραγματοποίησαν συναντήσεις με Ουκρανούς, Ευρωπαίους και αξιωματούχους του ΝΑΤΟ.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες παρέμεναν μέχρι τώρα σε μεγάλο βαθμό εκτός των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων, ενώ πιέζουν για τη συμμετοχή τους, καθώς ανησυχούν ότι οι αποφάσεις για την ασφάλεια της ηπείρου τους λαμβάνονται χωρίς την παρουσία τους.

Οι ΗΠΑ φαίνεται να υποστηρίζουν αυτή τη θέση. Από το Παρίσι, ο Ρούμπιο αναγνώρισε ότι οι Ευρωπαίοι «αποτελούν μέρος της επίλυσης αυτού του προβλήματος μακροπρόθεσμα».

Αμερικανός αξιωματούχος, ωστόσο, επισήμανε με νόημα ότι «οι Ρώσοι έχουν μια δυσαρέσκεια απέναντι στους Ευρωπαίους».

Το ζήτημα του Ντονέτσκ

Οι διπλωματικές προσπάθειες δεν έχουν γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στη Μόσχα και το Κίεβο. Κεντρικό σημείο διαφωνίας παραμένει η ανατολική περιοχή του Ντονέτσκ, που βρίσκεται στο μεγαλύτερο μέρος της υπό ρωσική κατοχή.

Το Κρεμλίνο ζητά από την Ουκρανία να παραχωρήσει τα εδάφη του Ντονέτσκ που εξακολουθούν να βρίσκονται υπό τον έλεγχό της. Αντίθετα, το Κίεβο θέλει να «παγώσει» η γραμμή του μετώπου, διατηρώντας αυτά τα εδάφη, τα οποία κρίνει κρίσιμα για τη μελλοντική ασφάλειά του.

Καμία πλευρά δεν έχει ανακοινώσει δημόσια ότι είναι διατεθειμένη να υποχωρήσει. Ωστόσο, Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε πριν από τις συνομιλίες πως αυτή είναι μόνο η δημόσια εικόνα και ότι κατ’ ιδίαν υπάρχει «μια μικρή ευελιξία».

Παράλληλα, παραδέχθηκε πως το εδαφικό ζήτημα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το ευρύτερο πλαίσιο ασφαλείας.

«Δεν πρόκειται να επιλύσουν το ζήτημα του Ντονέτσκ και το εδαφικό ζήτημα μέχρι να γνωρίζουν ποια θα είναι η αρχιτεκτονική ασφαλείας μετά τον πόλεμο. Και λάβετε υπόψη ότι δεν θα μπορέσουμε να οριστικοποιήσουμε το ένα χωρίς το άλλο».

Η μεταπολεμική «αρχιτεκτονική ασφαλείας» που επιδιώκει η Ουκρανία περιλαμβάνει τη διαβεβαίωση ότι οι σύμμαχοι θα προστρέξουν σε βοήθεια αν δεχθεί νέα επίθεση.

Η Μόσχα, από την πλευρά της, εξακολουθεί να επιδιώκει την αποχώρηση του ΝΑΤΟ από την Ανατολική Ευρώπη — μια προοπτική που προκαλεί μεγάλη ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Στο σχέδιο περιλαμβάνονται συνομιλίες για ζητήματα ασφαλείας, απευθείας δίαυλοι επικοινωνίας με στόχο τη διαχείριση κρίσεων, αλλά και «αμοιβαία μέτρα αποκλιμάκωσης».

Αμερικανοί αξιωματούχοι έθεσαν επίσης την πρόταση να επανενεργοποιηθεί το Συμβούλιο ΝΑΤΟ-Ρωσίας, που παραμένει στην πράξη ανενεργό από το 2022.

Σκεπτικισμός στο Κίεβο και συνεχιζόμενες επιθέσεις

Χωρίς αποτέλεσμα ολοκληρώθηκε ο τελευταίος τριμερής γύρος συνομιλιών στη Γενεύη, τον Φεβρουάριο. Στη συνέχεια, ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν απέσπασε την προσοχή της Ουάσινγκτον από την Ουκρανία, με τις διαβουλεύσεις να μην επαναλαμβάνονται έκτοτε.

Από τότε που ξεκίνησε τη δεύτερη θητεία του, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει πάρει την πρωτοβουλία για αρκετούς γύρους συνομιλιών, παρότι στο παρελθόν είχε υποστηρίξει ότι θα μπορούσε να βάλει τέλος στον πόλεμο μέσα σε μία ημέρα. Τα αποτελέσματα, ωστόσο, ήταν πενιχρά.

Την ίδια στιγμή, η στάση του απέναντι στη Μόσχα γίνεται ολοένα πιο διαλλακτική, προκαλώντας έντονη ανησυχία στο Κίεβο και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Μετά τη συνάντησή του την περασμένη εβδομάδα στην Ουάσινγκτον με τον απεσταλμένο του Κρεμλίνου Κίριλ Ντμίτριεφ, ο Τραμπ διαφήμισε μια επικείμενη «μεγάλη, όμορφη συμφωνία» για την Ουκρανία, η οποία «μπορεί να περιλαμβάνει ολόκληρη την Ευρώπη».

Στην Ουκρανία, πολλοί εκφράζουν επιφυλάξεις για το κατά πόσο μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να φέρει δίκαιη ειρήνη.

Μιλώντας στο BBC, ο Ουκρανός βουλευτής Ολεξάντρ Μερέζκο, που προεδρεύει στην κοινοβουλευτική επιτροπή εξωτερικών υποθέσεων, εκτίμησε ότι ο Τραμπ θέλει να πετύχει «μια γρήγορη συμφωνία σε βάρος της Ουκρανίας», κάτι που, όπως είπε, το Κίεβο ασφαλώς θα απορρίψει.

Ο Μερέζκο ανέφερε ότι για να οδηγηθεί ο Βλαντίμιρ Πούτιν σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, χρειάζεται να ασκηθεί μεγαλύτερη πίεση στη Ρωσία, μέσω κυρώσεων και πληγμάτων σε βάθος.

«Όσο ο Πούτιν έχει την πολεμική του μηχανή σε πλήρη λειτουργία, δεν έχει κανένα κίνητρο για διαπραγματεύσεις», πρόσθεσε.

Επικρίνοντας πρόσφατες αποφάσεις του Τραμπ, μεταξύ των οποίων τη συμφωνία για την αγορά ρωσικού ντίζελ, ο ίδιος υπογράμμισε ότι τέτοιες κινήσεις «ενθαρρύνουν τη Μόσχα να συνεχίσει τον πόλεμο».

Η ρωσική αντιπροσωπεία που βρίσκεται στο Άμπου Ντάμπι περιλαμβάνει τον σύμβουλο του Κρεμλίνου Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, τους υφυπουργούς Εξωτερικών Σεργκέι Ριαμπκόφ και Μιχαήλ Γκαλουζίν, τον επικεφαλής των στρατιωτικών πληροφοριών Ιγκόρ Κοστιούκοφ και τον στρατηγό Γιούρι Ζιγκαρλόφσκι.

Την Ουκρανία εκπροσωπούν ο επικεφαλής της Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών Ρουστέμ Ουμέροφ, ο διευθυντής του γραφείου του Ζελένσκι Κύριλλο Μπουντάνοφ και ο βουλευτής Νταβίντ Αραχαμία.

Μακριά από τις διπλωματικές συναντήσεις στο Άμπου Ντάμπι, οι ρωσικές δυνάμεις συνεχίζουν να σφυροκοπούν την Ουκρανία με φονικούς βομβαρδισμούς και πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές. Το Κίεβο εκλαμβάνει την τακτική αυτή ως προσπάθεια της Μόσχας να το αναγκάσει να δεχθεί συμφωνία με τους δικούς της όρους.

Ο Τζάρεντ Κούσνερ, από την πλευρά του, φρόντισε να κρατήσει χαμηλά τους τόνους, λέγοντας πως οι συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι μπορούν, στην καλύτερη περίπτωση, να «δημιουργήσουν δυναμική για την επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων».

«Πρόκειται για μια εξαιρετικά δύσκολη και περίπλοκη σύγκρουση», ανέφερε σε ανάρτησή του στο X, σημειώνοντας παράλληλα πως η αμερικανική πλευρά «προσεγγίζει αυτές τις συζητήσεις με αποφασιστικότητα και ρεαλισμό».