Politico: Η διαμάχη Ελλάδας και Τουρκίας για το τουρκολιβυκό μνημόνιο απειλεί να φτάσει στη σύνοδο της ΕΕ

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο για τα θαλάσσια όρια αναμένεται να θέσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην άτυπη σύνοδο των ηγετών της ΕΕ στο Δουβλίνο την Παρασκευή, όπως γράφει το Politico Europe, επικαλούμενο ανώτερο αξιωματούχο στην Αθήνα που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας. Η σύνοδος προβλέπεται να επικεντρωθεί στην τεχνητή νοημοσύνη και την Ουκρανία.

Η διαμάχη αφορά συμφωνία Τουρκίας και Λιβύης που διεκδικεί έναν διάδρομο στην ανατολική Μεσόγειο, μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα ύδατα αυτά εμπίπτουν στην αποκλειστική οικονομική της ζώνη, ενώ η ΕΕ έχει στηρίξει στην περιοχή ενεργειακά έργα και έργα διασύνδεσης.

«Η Ελλάδα έχει δηλώσει ρητά […] ότι σε περίπτωση οποιασδήποτε κλιμάκωσης θα ζητήσει κυρώσεις και στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης σε συνέντευξή του σε ελληνικό τηλεοπτικό σταθμό.

Παρότι είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, Ελλάδα και Τουρκία διαφωνούν για τα θαλάσσια όρια και προβάλλουν αλληλεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις στις υφαλοκρηπίδες τους. Η Αθήνα φοβάται ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να επικαλεστεί τη συμφωνία με τη Λιβύη για να αμφισβητήσει τις υπεράκτιες έρευνες νότια της Κρήτης και το υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου, που χρηματοδοτείται από την ΕΕ, μετατρέποντας και τα δύο έργα σε εστίες έντασης.

Οι αντιδράσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Η Τουρκία υπέγραψε τη συμφωνία το 2019 με την υποστηριζόμενη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση της Λιβύης στην Τρίπολη. Οι αντίπαλες αρχές στην ανατολική Λιβύη την επικύρωσαν ομόφωνα στις 20 Οκτωβρίου.

Η ΕΕ αντέδρασε αμέσως. «Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη», ανέφεραν σε κοινή δήλωσή τους στις 20 Οκτωβρίου οι επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Τη συμφωνία απέρριψαν επίσης η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν, η Κύπρος, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το Politico σημειώνει ότι η Κύπρος έχει και ξεχωριστές διαφορές με την Τουρκία λόγω της κατοχής του βόρειου τμήματος του νησιού από την Άγκυρα από τη δεκαετία του 1970.

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε τις Βρυξέλλες ότι υιοθετούν τις κατά τον ίδιο «μαξιμαλιστικές και παράνομες» θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, οι οποίες είναι «αποκομμένες από την πραγματικότητα». «Αναμένουμε να σεβαστούν την κοινή βούληση της χώρας μας και της Λιβύης», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε πρόσφατη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου.

Ο κ. Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον περασμένο μήνα και η Αθήνα πιέζει πλέον την υπόλοιπη ΕΕ για ισχυρότερη δράση. «Δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση», είπε στη Νέα Υόρκη, παρουσιάζοντας έναν χάρτη για να εξηγήσει την ελληνική θέση. «Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί […] και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με τη χάραξη αυθαίρετων γραμμών σε έναν χάρτη».

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η οριοθέτηση στον βυθό αποτελεί μέρος ευρύτερης τουρκικής πολιτικής που δίνει έμφαση στην κυριαρχία της χώρας στις παράκτιες περιοχές. Η Άγκυρα επιδιώκει να κωδικοποιήσει έως το τέλος του έτους αυτό που αποκαλεί δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Η δοκιμασία της ηλεκτρικής διασύνδεσης

Ελλάδα και Κύπρος προειδοποιούν ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να εμποδίσουν στρατηγικά έργα στην ανατολική Μεσόγειο. Η τελευταία έκθεση της ΕΕ για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, η οποία έχει βαλτώσει, αναφέρθηκε συγκεκριμένα στη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση από την Άγκυρα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου, ύψους 1,9 δισ. ευρώ. Το έργο διακόπηκε το 2024 εν μέσω αντιπαράθεσης Αθήνας και Άγκυρας.

Πριν από τρεις μήνες, η γαλλική εταιρεία Meridiam έγινε ο μέτοχος πλειοψηφίας του έργου. Την Τρίτη, γαλλικό πλοίο απέπλευσε από το Ηράκλειο για να ξεκινήσει εργασίες. Ο κ. Γεραπετρίτης δήλωσε την περασμένη εβδομάδα σε κοινοβουλευτική επιτροπή ότι η Αθήνα προετοιμάζεται για τουρκική αντίδραση.

Ο αναλυτής του Carnegie Europe για την Τουρκία, Μαρκ Πιερίνι, σημείωσε ότι η ένταση για τα θαλάσσια όρια και το ενεργειακό έργο έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ήδη δύσκολες σχέσεις Τουρκίας και ΕΕ, από την προστασία της αυτοκινητοβιομηχανίας έως τον ρόλο της Άγκυρας στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας, δέχονται μεγαλύτερη πίεση. «Στην ανατολική Μεσόγειο, αρκετές διαφωνίες για τα θαλάσσια όρια έχουν διευρύνει το χάσμα μεταξύ της Τουρκίας και των κυβερνήσεων της ΕΕ», έγραψε.