TikTok: Εθισμένος 1 στους 2 νέους στην Ελλάδα, δείχνει έρευνα του ΕΚΠΑ – Μειώνεται το IQ της νέας γενιάς

Η έρευνα του ΕΚΠΑ για το TikTok φωτίζει τις πρωτόγνωρες αλλαγές που προκαλεί στη ζωή μας η «εισβολή» των social media. Για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, σύμφωνα με ερευνητές, τα παιδιά εμφανίζουν χαμηλότερο IQ από τους γονείς τους και παράλληλα καταγράφεται υποχώρηση στις γνωστικές τους ικανότητες, με βασικούς υπαίτιους το TikTok, το Instagram και άλλες πλατφόρμες.

Ανησυχητική είναι και η εικόνα στην Ελλάδα… Σύμφωνα με μελέτη του ΕΚΠΑ, εθισμένοι στο TikTok είναι οι μισοί νέοι, ενώ έξι στους δέκα εμφανίζουν ακόμη και συμπτώματα κλινικής κατάθλιψης.

Στο Health Talks του Iatropedia.gr, η Γιάννα Σουλάκη συζητά με τον Πέτρο Γαλάνη, αναπληρωτή καθηγητή Ερευνητικής Μεθοδολογίας στο Τμήμα Νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ, για τα αποκαλυπτικά ευρήματα.

• Πώς μπορεί η κυβερνητική απαγόρευση των social media για παιδιά κάτω των 15 ετών να έχει αντίθετα αποτελέσματα;
• Τι συνέβη πρόσφατα στην Αυστραλία, με ποιον τρόπο τα παιδιά “ξεγέλασαν” τους αλγόριθμους που ελέγχουν την ηλικία και γιατί το Kids Wallet στην Ελλάδα ίσως αποδειχθεί ανεπαρκές.
• Για ποιον λόγο οι δημιουργοί αυτών των τεχνολογιών κρύβουν τα tablets από τα παιδιά τους και τα αναγκάζουν να επιστρέψουν στα παραδοσιακά βιβλία;
• Οι αθέατοι κίνδυνοι, οι παιδόφιλοι και οι παγίδες που κρύβονται στο δημοφιλές παιχνίδι Roblox.
• Ο ρόλος των γονιών: Ποια είναι τα δύο βασικά, πρακτικά όρια που χρειάζεται να εφαρμοστούν σε κάθε σπίτι σήμερα για την προστασία της ψυχικής και γνωστικής υγείας των παιδιών.

Το TikTok άλλαξε την ιστορία του διαδικτύου

Η πρόσφατη μελέτη του Εργαστηρίου Κλινικής Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ, η οποία βασίστηκε σε δείγμα 1.033 χρηστών, καταγράφει την έκταση του προβλήματος στην Ελλάδα.

Στη γενιά GenZ, ένας στους δύο Έλληνες κάτω των 30 ετών παρουσιάζει συμπτώματα κλινικού εθισμού στο TikTok. Κατά μέσο όρο, οι νέοι αφιερώνουν στα social media 4 ώρες ημερησίως, εκ των οποίων 2,3 ώρες περνούν αποκλειστικά στη συγκεκριμένη εφαρμογή.

Ο καθηγητής εξηγεί ότι το TikTok αποτέλεσε σημείο καμπής για την ιστορία του διαδικτύου: αντί να βασίζεται στον διάλογο, χρησιμοποιεί έναν πανίσχυρο αλγόριθμο:

«Είναι μακράν το πιο εθιστικό. Διαβάζει στο μυαλό σου ποιο βίντεο θες να δεις μετά από μισή ώρα. Μόλις μπεις, σε αποκωδικοποιεί αμέσως. Οι πλατφόρμες αυτές κυβερνούν τον πλανήτη».

Ο υπερ-εθιστικός αλγόριθμος, σε συνδυασμό με το «doomscrolling», δηλαδή την αδιάκοπη παρακολούθηση βίντεο, εντείνει και τις επιπτώσεις στην ψυχική υγεία. Τα ευρήματα της ελληνικής μελέτης δείχνουν ότι από τους εθισμένους χρήστες το 80% υποφέρει από υπνηλία, το 70% αντιμετωπίζει έντονο άγχος και το 60% έχει συμπτώματα κατάθλιψης.

Υποχωρούν οι γνωστικές επιδόσεις;

Μέχρι σήμερα, η ανθρώπινη εξέλιξη ακολουθούσε έναν σταθερό κανόνα: κάθε νέα γενιά αποκτούσε καλύτερες γνωστικές ικανότητες από την προηγούμενη. Οι επιστήμονες έχουν δώσει σε αυτή την τάση την ονομασία «Φαινόμενο Flynn» (Flynn Effect).

Ο κ. Γαλάνης προσθέτει ότι πλέον η συγκεκριμένη τάση έχει αντιστραφεί. Για πρώτη φορά στην ιστορία, επιστήμονες σε όλο τον κόσμο καταγράφουν παιδιά με IQ χαμηλότερο από εκείνο των γονιών τους. Πρόσφατες δημοσιευμένες μελέτες διαπίστωσαν επιβράδυνση του φαινομένου (Νορβηγικό κέντρο Ragnar Frisch, 2018), ενώ άλλες κατέγραψαν ακόμη και αντιστροφή του φαινομένου Flynn (Πανεπιστήμιο Northwestern, USA, 2023).

Όπως αναφέρει ο Πέτρος Γαλάνης στο νέο επεισόδιο του Health Talks, η αιτία είναι η ψηφιακή «πανδημία» και η έκθεση στις οθόνες, οι οποίες φαίνεται να πλήττουν τις γνωστικές δεξιότητες των παιδιών.

«Είναι ανατριχιαστικό, γιατί η εξελικτική διαδικασία δείχνει ότι οι εγκέφαλοι προοδεύουν. Εμείς πλέον, αντί να προοδεύουμε, πάμε προς τα πίσω», καταλήγει ο καθηγητής.