Η αρχαιότερη επιδημία πανώλης στον κόσμο: Σκότωνε κυρίως παιδιά πριν από 5.500 χρόνια

Νέα επιστημονική έρευνα φέρνει στο «φως» την παλαιότερη γνωστή επιδημία πανώλης στην ανθρώπινη ιστορία, η οποία έπληξε κοινότητες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών στη Σιβηρία πριν από περίπου 5.500 χρόνια.

Η ανακάλυψη βασίζεται στην ανάλυση αρχαίου DNA που εντοπίστηκε σε ανθρώπινες σορούς από την περιοχή της Λίμνης Βαϊκάλης, αποκαλύπτοντας τα αρχαιότερα έως σήμερα γνωστά στελέχη του βακτηρίου Yersinia pestis, του μικροοργανισμού που ευθύνεται για την πανώλη.

Oldest known plague outbreak occurred in Siberia 5,500 years ago, study finds

On Wednesday, researchers published findings in Nature revealing the oldest known plague outbreaks, dating back about 5,500 years among hunter-gatherers buried near Lake Baikal, Siberia.
This discovery… pic.twitter.com/ezwM68JRPH

— jonny (@TheeOutpost) June 17, 2026

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η επιδημία φαίνεται πως έπληξε δυσανάλογα παιδιά και εφήβους, γεγονός που αποδίδεται σε ιδιαίτερα γενετικά χαρακτηριστικά των πρώιμων αυτών στελεχών, τα οποία δεν συναντώνται πλέον στη σύγχρονη μορφή του παθογόνου.

Η πανώλη εμφανίστηκε νωρίτερα από ό,τι πίστευαν οι επιστήμονες

Μέχρι σήμερα, οι αρχαιότερες ενδείξεις για επιδημία πανώλης προέρχονταν από τη σημερινή Λετονία και χρονολογούνταν περίπου 5.000 χρόνια πριν.

Η νέα ανακάλυψη μεταφέρει την παρουσία της νόσου αρκετούς αιώνες νωρίτερα και χιλιάδες χιλιόμετρα ανατολικότερα.

Οι ερευνητές εντόπισαν ίχνη του βακτηρίου σε 18 από τις 46 σορούς που εξετάστηκαν, ποσοστό που θεωρείται εξαιρετικά υψηλό ακόμη και σε σύγκριση με μεσαιωνικούς ομαδικούς τάφους θυμάτων της πανώλης.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature και, σύμφωνα με τους επιστήμονες, ανατρέπει την επικρατούσα άποψη ότι οι μεγάλες επιδημίες πανώλης εμφανίστηκαν μόνο μετά την ανάπτυξη της γεωργίας και τη δημιουργία πυκνοκατοικημένων οικισμών.

Οι μαρμότες στο επίκεντρο της εξάπλωσης

Τα ευρήματα ενισχύουν τη θεωρία ότι οι μαρμότες αποτέλεσαν έναν από τους πρώτους φυσικούς ξενιστές του βακτηρίου.

Οι προϊστορικοί πληθυσμοί της περιοχής κυνηγούσαν συστηματικά τα συγκεκριμένα τρωκτικά για τροφή, ενώ σε αρκετές ταφές έχουν βρεθεί και διακοσμητικά αντικείμενα κατασκευασμένα από δόντια μαρμότας.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η μετάδοση στους ανθρώπους πιθανότατα ξεκίνησε μέσω επαφής με μολυσμένα ζώα ή από την κατανάλωση ανεπαρκώς μαγειρεμένου κρέατος.

Από εκεί και πέρα, το παθογόνο φαίνεται πως εξαπλώθηκε από άνθρωπο σε άνθρωπο, πιθανότατα μέσω σταγονιδίων του αναπνευστικού συστήματος.

Ένα διαφορετικό και ιδιαίτερα θανατηφόρο στέλεχος

Τα γονιδιώματα που ανακτήθηκαν από τα δόντια των θυμάτων αποκάλυψαν ότι το βακτήριο βρισκόταν σε ένα πρώιμο εξελικτικό στάδιο.

Δεν διέθετε ακόμη το γονίδιο που αργότερα επέτρεψε την αποτελεσματική μετάδοσή του μέσω ψύλλων και αρουραίων, όπως συνέβη στον Μαύρο Θάνατο του 14ου αιώνα.

Ωστόσο, διέθετε άλλα γενετικά χαρακτηριστικά που το καθιστούσαν εξαιρετικά επικίνδυνο, προκαλώντας σοβαρές φλεγμονώδεις επιπλοκές στις οποίες ήταν ιδιαίτερα ευάλωτα τα παιδιά ηλικίας 8 έως 12 ετών.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η επιδημία είχε καταστροφικές συνέπειες για τις μικρές κοινότητες της εποχής, αφήνοντας πίσω της δεκάδες νεκρούς και αλλάζοντας την πορεία αυτών των προϊστορικών πληθυσμών.

«Τα ευρήματα δείχνουν ότι η πανώλη ήταν ήδη ικανή να προκαλέσει μαζικούς θανάτους χιλιάδες χρόνια πριν από τις ιστορικά γνωστές πανδημίες», σημειώνουν οι ερευνητές.