Πουλιά τον χειμώνα: Γιατί οι κοκκινολαίμηδες πλησιάζουν τις γειτονιές μας

Τα πουλιά τον χειμώνα μοιάζουν να πλησιάζουν περισσότερο τα σπίτια μας: ένας κοκκινολαίμης στον κήπο, μια τσίχλα κοντά στον δρόμο, ένα κοπάδι ψαρόνια στην πόλη.

Δεν είναι όμως όλα καινούργιοι επισκέπτες. Ορισμένα μετακινούνται από βορειότερες περιοχές ή κατεβαίνουν από τα βουνά, άλλα αναζητούν τροφή και καταφύγιο στους οικισμούς, ενώ κάποια απλώς ξεχωρίζουν ευκολότερα ανάμεσα στα λιγότερα φύλλα.

Γιατί τα πουλιά τον χειμώνα πλησιάζουν τους οικισμούς;

Το κρύο δεν αλλάζει μόνο τη θερμοκρασία. Αλλάζει και το πόσο εύκολα μπορεί ένα πουλί να βρει την τροφή του. Όταν το έδαφος παγώνει ή το χιόνι σκεπάζει καρπούς και σπόρους, η αναζήτηση γίνεται δυσκολότερη και ορισμένα είδη μετακινούνται προς ηπιότερες περιοχές.

Οι κήποι, τα πάρκα και οι αυλές μπορούν τότε να προσφέρουν προσβάσιμη τροφή και καταφύγιο. Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία αναφέρει ότι, σε δύσκολες χειμερινές συνθήκες, κοκκινολαίμηδες και τσίχλες πλησιάζουν πόλεις και χωριά. Πολλά από αυτά τα πουλιά απομακρύνονται ξανά τους θερμούς μήνες.

Η παρουσία τροφής που προσφέρουν οι άνθρωποι είναι ένας από τους παράγοντες. Σε έρευνα σε 26 πόλεις και κωμοπόλεις της Πολωνίας καταγράφηκαν περισσότερες τέτοιες πηγές τροφής στις αστικές απ’ ό,τι στις κοντινές αγροτικές περιοχές. Στο ίδιο δείγμα παρατηρήθηκαν διπλάσια διαχειμάζοντα πουλιά στις πόλεις, αποτέλεσμα που αφορά τις συγκεκριμένες περιοχές και όχι την Ελλάδα.

Έρχονται όλα από άλλες χώρες;

Όχι. Η χειμερινή εικόνα μιας γειτονιάς μπορεί να περιλαμβάνει πουλιά με πολύ διαφορετικές διαδρομές. Εκπαιδευτικό υλικό της Ορνιθολογικής αναφέρει πάνω από 123 είδη που απαντούν στην Ελλάδα ως χειμερινοί επισκέπτες από βορειότερες χώρες. Ο αριθμός αυτός δεν αποτελεί νέα ετήσια απογραφή, ούτε σημαίνει ότι όλα καταλήγουν μέσα σε πόλεις.

Άλλα πουλιά ζουν στη χώρα όλο τον χρόνο, αλλά αλλάζουν υψόμετρο. Ο καρβουνιάρης είναι ένα τέτοιο παράδειγμα: τον χειμώνα κατεβαίνει χαμηλότερα και μπορεί να εμφανιστεί μέσα στις πόλεις. Στην Αθήνα έχει καταγραφεί να κάθεται ακόμη και σε κτίρια και μπαλκόνια.

Ο χρυσοβασιλίσκος, που ζει κυρίως σε δάση κωνοφόρων μεγάλου υψομέτρου, κατεβαίνει επίσης χαμηλότερα τον χειμώνα, ακόμη και σε αστικά πάρκα. Παράλληλα, φτάνουν στην Ελλάδα και άτομα του ίδιου είδους από βορειότερες περιοχές.

Και ο κοκκινολαίμης που βλέπουμε στον κήπο;

Ο κοκκινολαίμης είναι από τα πουλιά που μπορούν να μας κάνουν να μπερδέψουμε την αυξημένη ορατότητα με μια νέα άφιξη. Στην Αθήνα, για παράδειγμα, υπάρχουν κοκκινολαίμηδες που φωλιάζουν σε άλση και πάρκα, παρότι τους βλέπουμε πολύ ευκολότερα τον χειμώνα.

Μια πιθανή εξήγηση είναι η αραιότερη φυλλωσιά: το κόκκινο στήθος του ξεχωρίζει πιο εύκολα όταν υπάρχουν λιγότερα φύλλα γύρω του. Αυτό δεν είναι μέτρηση για τον ελληνικό πληθυσμό του, αλλά ένας λόγος για τον οποίο ένα πουλί που ήταν ήδη εκεί μπορεί ξαφνικά να τραβήξει το βλέμμα μας.

Αλλάζουν και οι διατροφικές του επιλογές. Το καλοκαίρι τρέφεται κυρίως με ασπόνδυλα του εδάφους, ενώ τον χειμώνα τρώει και σπόρους και καρπούς. Αν τον δούμε κοντά σε κάποιον που σκάβει, μπορεί να αναζητά σκουλήκια και άλλα ασπόνδυλα που έρχονται στην επιφάνεια.

Ποια άλλα πουλιά μπορεί να συναντήσουμε;

Ο κότσυφας και ο καλόγερος ανήκουν στα πουλιά που ζουν όλο τον χρόνο στην Αθήνα. Ο καλόγερος καταγράφεται επίσης, μαζί με τον δεντροφυλλοσκόπο, στα κοινά πουλιά πάρκων και κήπων τον χειμώνα. Μπορεί μάλιστα να χρησιμοποιήσει μια κοιλότητα σε τοίχο ή μια τεχνητή φωλιά.

Στην ίδια πόλη, τον χειμώνα εμφανίζονται μεγάλα κοπάδια ψαρονιών. Πιο συχνή στην Ελλάδα αυτή την εποχή είναι και η κεδροτσίχλα, καθώς πουλιά από τη βόρεια Ευρώπη έρχονται αναζητώντας ηπιότερο κλίμα και καρπούς.

Δεν συγκεντρώνονται όμως όλοι οι χειμερινοί επισκέπτες στις γειτονιές. Αλκυόνες που έχουν γεννηθεί βορειότερα μπορεί να εμφανιστούν στην Ελλάδα τον χειμώνα, κυρίως σε υγροτόπους και παράκτιες περιοχές, όπου κυνηγούν μικρά υδρόβια ζώα. Η εποχική μετακίνηση, επομένως, δεν έχει την ίδια κατάληξη για κάθε είδος.

Μπορούμε να τα βοηθήσουμε με ασφάλεια;

Τις δύσκολες χειμωνιάτικες ημέρες, λίγη κατάλληλη τροφή και καθαρό νερό μπορούν να βοηθήσουν τα πουλιά που επισκέπτονται έναν κήπο ή μια αυλή. Η βρώμη, οι σταφίδες και οι ανάλατοι, άψητοι καρποί είναι επιλογές που προτείνει η Ορνιθολογική, μαζί με νερό σε ρηχό σκεύος.

Η θέση έχει σημασία: τροφή και νερό χρειάζεται να βρίσκονται μακριά από γάτες. Οι ποσότητες καλό είναι να προσαρμόζονται σε ό,τι καταναλώνεται, ώστε να μη συσσωρεύονται υπολείμματα. Οι ταΐστρες και τα σκεύη νερού χρειάζονται πλύσιμο τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, για να περιορίζεται ο κίνδυνος μετάδοσης ασθενειών.

Υπάρχει και μια πιο μακροπρόθεσμη φροντίδα: αυτόχθονοι θάμνοι και δέντρα που καρποφορούν το φθινόπωρο ή τον χειμώνα ενισχύουν τις φυσικές πηγές τροφής. Έτσι, η γειτονιά γίνεται ένας τόπος όπου τα πουλιά δεν περνούν απλώς από το οπτικό μας πεδίο, αλλά βρίσκουν χώρο να ζήσουν.