Πώς λειτουργεί η αντλία θερμότητας και γιατί δεν ζεσταίνει όπως ένα αερόθερμο

Όταν πλησιάζει η ώρα να επιλέξουμε πώς θα ζεστάνουμε το σπίτι, το πώς λειτουργεί η αντλία θερμότητας παύει να είναι τεχνική λεπτομέρεια. Η συσκευή χρησιμοποιεί ηλεκτρισμό για να μεταφέρει θερμότητα από τον εξωτερικό αέρα, το έδαφος ή το νερό προς το εσωτερικό, αντί να την παράγει εξ ολοκλήρου με ηλεκτρική αντίσταση.

Αυτή είναι και η ουσιαστική διαφορά της από ένα αερόθερμο. Η αφορμή για τη συζήτηση είναι επίκαιρη στη Δυτική Μακεδονία, όπου οι αιτήσεις για νέα δράση αντικατάστασης συστημάτων θέρμανσης παραμένουν ανοιχτές έως τις 30 Νοεμβρίου 2026.

Η βασική αρχή, πάντως, είναι συγγενική με εκείνη του κλιματιστικού που ήδη γνωρίζουμε.

Πώς λειτουργεί η αντλία θερμότητας στην πράξη;

Το ψυγείο μεταφέρει θερμότητα από το εσωτερικό του προς τα έξω. Μια αντλία θερμότητας, όταν ζεσταίνει το σπίτι, κάνει τη μεταφορά προς την αντίθετη κατεύθυνση: αντλεί θερμότητα από μια εξωτερική πηγή και την αποδίδει μέσα στην κατοικία.

Για τη διαδικασία καταναλώνει ηλεκτρική ενέργεια. Ένα ψυκτικό μέσο κυκλοφορεί στο σύστημα, ενώ ο συμπιεστής και οι εναλλάκτες θερμότητας επιτρέπουν τη μεταφορά της σε θερμοκρασία κατάλληλη για τη θέρμανση του χώρου.

Η θερμότητα μπορεί να καταλήξει στο σπίτι μέσω αέρα ή μέσω νερού που κυκλοφορεί σε σώματα ή ενδοδαπέδια θέρμανση. Ορισμένα συστήματα μπορούν επίσης να συνδεθούν με δοχείο για ζεστό νερό χρήσης.

Πόσο διαφορετική είναι από ένα αερόθερμο;

Το αερόθερμο βασίζεται στην ηλεκτρική αντίσταση: μετατρέπει την ηλεκτρική ενέργεια σε θερμότητα με αναλογία περίπου ένα προς ένα. Η αντλία χρησιμοποιεί τον ηλεκτρισμό για να μεταφέρει θερμότητα που υπάρχει ήδη στο περιβάλλον.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αναφέρει συντελεστή απόδοσης, ή COP, περίπου 4 για μια τυπική οικιακή αντλία υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Με απλά λόγια, η θερμότητα που αποδίδει μπορεί να είναι περίπου τετραπλάσια από την ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνει.

Σε ένα ενδεικτικό παράδειγμα με COP 4, για 10 κιλοβατώρες θερμότητας χρειάζονται περίπου 2,5 κιλοβατώρες ηλεκτρισμού. Μια ηλεκτρική αντίσταση θα χρειαζόταν περίπου 10 κιλοβατώρες ηλεκτρισμού για την ίδια ποσότητα θερμότητας.

Αυτό δεν είναι υπόσχεση για τον λογαριασμό κάθε κατοικίας. Η απόδοση μεταβάλλεται με τις συνθήκες λειτουργίας, ενώ η ηλεκτρική κατανάλωση από μόνη της δεν αρκεί για να υπολογιστεί το τελικό κόστος.

Και το κλιματιστικό δεν κάνει το ίδιο;

Στη βασική αρχή, ναι. Ένα σύστημα αέρα-αέρα μεταφέρει θερμότητα από τον εξωτερικό αέρα και την αποδίδει στον χώρο με αέρα, όπως ένα κλιματιστικό στη λειτουργία θέρμανσης.

Ένα σύστημα αέρα-νερού χρησιμοποιεί επίσης τον εξωτερικό αέρα ως πηγή, αλλά μεταφέρει τη θερμότητα σε νερό. Αυτό μπορεί στη συνέχεια να κυκλοφορεί σε θερμαντικά σώματα ή σε ενδοδαπέδιο σύστημα.

Υπάρχουν ακόμη αντλίες που αξιοποιούν ως πηγή το έδαφος ή το νερό. Η ονομασία του συστήματος μάς βοηθά επομένως να καταλάβουμε τόσο από πού αντλεί θερμότητα όσο και με ποιο μέσο την αποδίδει στο σπίτι.

Ανάλογα με τη διαμόρφωσή της, μια αντλία μπορεί να καλύπτει και ανάγκες ψύξης. Τότε η κατεύθυνση της μεταφοράς αντιστρέφεται: η θερμότητα απομακρύνεται από το εσωτερικό προς τα έξω.

Θα έχει την ίδια απόδοση σε κάθε σπίτι;

Όχι απαραίτητα. Η θερμοκρασία του εξωτερικού αέρα και οι απαιτήσεις του συστήματος θέρμανσης επηρεάζουν τη στιγμιαία απόδοση. Ένας αριθμός COP περιγράφει συγκεκριμένες συνθήκες και δεν αποτυπώνει μόνος του ολόκληρη την περίοδο θέρμανσης.

Για μια πιο συνολική εικόνα χρησιμοποιείται ο εποχιακός συντελεστής απόδοσης, SCOP. Στην αποτίμησή του λαμβάνονται υπόψη παράγοντες όπως το κλίμα της περιοχής, τα χαρακτηριστικά του κτιρίου, η θερμοκρασία του νερού και ο τρόπος ελέγχου της λειτουργίας.

Έτσι, η μόνωση, αλλά και το αν το σπίτι διαθέτει σώματα ή ενδοδαπέδια θέρμανση, έχουν θέση στη συζήτηση πριν από την επιλογή συστήματος. Ένας μηχανικός μπορεί να αξιολογήσει τις ανάγκες της συγκεκριμένης κατοικίας και τη συμβατότητα με το υφιστάμενο σύστημα.

Ποια είναι η αφορμή στη Δυτική Μακεδονία;

Στη Δυτική Μακεδονία, οι αιτήσεις για τη δράση αντικατάστασης συστημάτων θέρμανσης υποβάλλονται ηλεκτρονικά από τις 28 Σεπτεμβρίου έως τις 30 Νοεμβρίου 2026.

Ο συνολικός προϋπολογισμός της είναι 12,135 εκατ. ευρώ. Η δράση αφορά επιλέξιμες κύριες κατοικίες στην περιοχή και προβλέπει υποχρεωτικά αντικατάσταση του υφιστάμενου συστήματος με αντλία θερμότητας.

Για τις παρεμβάσεις 1, 2 και 3, τα ποσοστά επιχορήγησης κυμαίνονται από 65% έως 100%, ανά εισοδηματική κατηγορία, με ανώτατα επιλέξιμα όρια. Επιλέξιμοι τύποι είναι οι αντλίες αέρα-νερού και οι γεωθερμικές αντλίες με κλειστό κατακόρυφο σύστημα. Συστήματα αέρα-αέρα τύπου κλιματιστικού δεν επιδοτούνται.

Η προθεσμία εξηγεί την επικαιρότητα της συγκεκριμένης συζήτησης, όχι μια μετρημένη αύξηση του ενδιαφέροντος σε όλη τη χώρα κάθε χρόνο. Όποιος εξετάζει αίτηση χρειάζεται να ελέγξει τους όρους της δράσης και να απευθυνθεί στον απαιτούμενο τεχνικό σύμβουλο.

Για μια κατοικία, το ουσιαστικό μέτρο δεν είναι μόνο ένας αριθμός COP: είναι η απόδοση που μπορεί να πετύχει το σύστημα στις πραγματικές συνθήκες του συγκεκριμένου σπιτιού.