Μέση Ανατολή: Φόβοι ότι ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν μπορεί να ξεκινήσει ξανά μετά τις ενδιάμεσες εκλογές

Με την Ουάσινγκτον να δίνει ελάχιστες ξεκάθαρες απαντήσεις και την Τεχεράνη να προβαίνει σε πολεμικές δηλώσεις, οι κάτοικοι σε όλη τη Μέση Ανατολή βρίσκονται σε αγωνία και σύγχυση, προσπαθώντας να καταλάβουν αν θα αναζωπυρωθεί η σύγκρουση ανάμεσα στο Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Το κλίμα έχει ασφαλώς αλλάξει», ανέφερε στο CNN 36χρονη Αμερικανίδα που κατοικεί στη Σαουδική Αραβία. Σκοπεύει να φύγει πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της Τρίτης, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να ξαναρχίσουν οι αψιμαχίες μετά την ψηφοφορία.

«Οι άνθρωποι είναι γενικά πιο προσεκτικοί και νιώθουμε σαν να βρισκόμαστε σε παιχνίδι αναμονής για να δούμε τι θα συμβεί», λέει η Αμερικανίδα, ηλικίας 36 ετών.

Σε σπίτια και εργασιακούς χώρους των αραβικών κρατών του Κόλπου, οι συζητήσεις περιστρέφονται γύρω από πολλά ερωτήματα. Οι κάτοικοι ψάχνουν σημάδια που θα τους επιτρέψουν να οργανώσουν τις κινήσεις τους, αν κλείσουν σχολεία ή προκύψουν προβλήματα στις μετακινήσεις.

ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν παραμένουν σε παρατεταμένο αδιέξοδο;

Τον Φεβρουάριο άρχισε ο πόλεμος, με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να πλήττουν το Ιράν και να σκοτώνουν τον Ανώτατο Ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ. Καθώς αυτή την εβδομάδα η σύγκρουση μπήκε στον όγδοο μήνα, οι δύο πλευρές εξακολουθούν να βρίσκονται σε αδιέξοδο: δεν έχουν προχωρήσει διπλωματικά, αλλά ούτε έχουν κατορθώσει να ανατρέψουν τη στρατιωτική ισορροπία.

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει ξεκαθαρίσει ποιον τελικό στόχο επιδιώκει, καθώς εναλλάσσει τις απειλές για νέα πλήγματα με την αποδοχή μιας ενδεχόμενης διπλωματικής λύσης. Από την πλευρά του, το Ιράν επιχείρησε να αναδείξει την αποτρεπτική του δύναμη, υποστηρίζοντας ότι διαθέτει πλέον οπλοστάσιο ικανό να πλήξει περισσότερους στόχους και να προκαλέσει μεγαλύτερη καταστροφή. Οι μεσολαβητικές προσπάθειες συνεχίζονται, αλλά μια καμπή θα εξαρτηθεί από το αν τουλάχιστον μία από τις δύο πλευρές παραβιάσει τις δικές της «κόκκινες γραμμές».

Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Ντόναλντ Τραμπ έγραψε ότι η Ουάσινγκτον «δεν θα επιτεθεί στο Ιράν σε καμία περίπτωση πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές». Η διαρκής ανησυχία οφείλεται εν μέρει στο ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δεν διευκρίνισε αν θα επαναληφθούν τα πλήγματα μετά τις εκλογές, χωρίς ούτε να το αποκλείσει ούτε να το επιβεβαιώσει.

«Οι ΗΠΑ τροφοδοτούν ενεργά αυτό το αίσθημα ανησυχίας σε ολόκληρη την περιοχή καθώς συνεχίζουν να εκπέμπουν σήματα ότι μια νέα φάση κλιμάκωσης ενδέχεται να είναι επικείμενη», δήλωσε στο CNN ο Χασάν Αλχασάν, ανώτερος ερευνητής πολιτικής για τη Μέση Ανατολή στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS). «Ωστόσο, γίνεται δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς τα τακτικισμούς πίεσης από τα πραγματικά σήματα», πρόσθεσε ο αναλυτής.

Ο ρόλος του Νετανιάχου

Η αίσθηση ότι μπορεί να ακολουθήσει κλιμάκωση ενισχύεται και από το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, θα παραμείνει στην εξουσία, παρά το ότι έχασε την πλειοψηφία στις πρόσφατες εκλογές. Ο Νετανιάχου, που συντάχθηκε με τις ΗΠΑ στην επίθεση κατά του Ιράν και ζητά νέα πλήγματα, θα παραμείνει πρωθυπουργός. Οι συνομιλίες για τον σχηματισμό κυβέρνησης στο Ισραήλ αναμένεται να ενταθούν την ερχόμενη εβδομάδα, ωστόσο τα εκλογικά αποτελέσματα δείχνουν ότι η αντιπολίτευση δύσκολα θα καταφέρει να τον απομακρύνει σύντομα — αν τα καταφέρει ποτέ.

Χωρίς σαφείς πληροφορίες, οι κάτοικοι της περιοχής στρέφονται συχνά σε φήμες ή σε αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για κινήσεις στρατευμάτων, αναζητώντας ενδείξεις για ενδεχόμενο αμερικανικό πλήγμα.

Το Ιράν προετοιμάζεται για έναν πόλεμο με εκπλήξεις

Κατά τη διάρκεια του τελευταίου μήνα, Ιρανοί στρατιωτικοί διοικητές έχουν εντείνει τις δημόσιες δηλώσεις τους, ισχυριζόμενοι ότι η χώρα έχει συγκεντρώσει μεγάλα αποθέματα νέων όπλων. Με αυτή την τακτική επιδιώκουν να φοβίσουν τους συμμάχους της Ουάσινγκτον στην περιοχή.

Μιλώντας στο CNN, ανώτερος αξιωματούχος ασφαλείας στην Τεχεράνη είπε ότι το Ιράν θα επιχειρήσει να πλήξει υποδομές στην περιοχή πέρα από τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, μεταξύ αυτών και υποδομές τεχνητής νοημοσύνης (AI). Προειδοποίησε ότι, αν ξαναρχίσει η σύγκρουση, θα εξελιχθεί σε έναν μακρόχρονο «πόλεμο εκπλήξεων». Το Σάββατο, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, έδωσε εντολή για απάντηση «χωρίς γεωγραφικούς περιορισμούς» σε κάθε νέα απειλή. Η κίνηση φαίνεται να αποσκοπεί στην προβολή ενός ηγέτη, ο οποίος δεν έχει εμφανιστεί ακόμη δημόσια να έχει ενεργό συμμετοχή στις στρατιωτικές προετοιμασίες.

Οι ξένοι εργαζόμενοι μιλούν για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή

Για δεκαετίες, οι οικονομικές δυνατότητες και η ζωή χωρίς φόρους προσέλκυαν αλλοδαπούς εργαζομένους στα πλούσια αραβικά κράτη του Περσικού Κόλπου. Η επιλογή αυτή τούς πρόσφερε σχετική σταθερότητα σε μια περιοχή που δοκιμαζόταν από συγκρούσεις, όμως πλέον διαπιστώνουν ότι τα δεδομένα έχουν αλλάξει.

Η εικόνα ασφάλειας ανατράπηκε φέτος, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμο και η Τεχεράνη απάντησε εξαπολύοντας πρωτοφανείς ομοβροντίες βαλλιστικών πυραύλων και drones εναντίον αραβικών πόλεων. Τα πλήγματα επηρέασαν σχολεία, μετακινήσεις και επιχειρήσεις, ενώ προκάλεσαν πολλαπλά θύματα.

Παρά τις πολεμικές εξελίξεις, πολλοί κάτοικοι δεν έφυγαν, λέγοντας στο CNN πως αισθάνονται προστατευμένοι από τους ισχυρά εξοπλισμένους στρατούς της περιοχής. Εξακολουθούν, ωστόσο, να αντιμετωπίζουν πρακτικές ανησυχίες.

«Προσπαθώ ενεργά να μην σκέφτομαι ότι θα συμβεί ξανά αυτό, γιατί πραγματικά δεν θέλω άλλον έναν χειμώνα με πλήγματα», είπε στο CNN η Μισέλ, 36χρονη Αμερικανίδα που ζει στο Αμπού Ντάμπι. «Πάντα ένιωθα ασφαλής εδώ… αλλά ανησυχώ περισσότερο ότι η ζωή μας θα πρέπει να αλλάξει ξανά», συμπλήρωσε.

Αιφνιδιαστικές αναχωρήσεις οικογενειών Αμερικανών διπλωματών

Πολλοί κάτοικοι αιφνιδιάστηκαν αυτόν τον μήνα, όταν έγινε αντιληπτό ότι οικογένειες Αμερικανών διπλωματών άρχισαν να φεύγουν διακριτικά. Η κινητικότητα αποκαλύφθηκε μόνο όταν τα παιδιά τους αποχαιρετούσαν τους συμμαθητές τους στο σχολείο. Πολλοί από όσους αναχωρούν είχαν επιστρέψει πρόσφατα στις θέσεις τους, αφού τον Μάρτιο, στο αποκορύφωμα του πολέμου με το Ιράν, είχαν λάβει εντολή να φύγουν. Έτσι, οι νέες αναχωρήσεις θυμίζουν απογοητευτικά ένα χαοτικό deja vu.

Την ανησυχία των κατοίκων επιτείνουν οι πληροφορίες για την ανάπτυξη χιλιάδων Αμερικανών στρατιωτών στην περιοχή, σύμφωνα με το Associated Press.

Η Σαουδική Αραβία φοβάται νέα πολεμική σύγκρουση

Στη Σαουδική Αραβία, η οποία βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με σύγκρουση στα νότια σύνορά της, κάτοικοι είπαν στο CNN ότι φοβούνται πως η επιστροφή στον πόλεμο θα εντείνει την πίεση στη χώρα. Μεγάλες εκδηλώσεις έχουν ακυρωθεί και γραφεία έκλεισαν, με τους εργαζομένους να δουλεύουν εξ αποστάσεως, μετά την κλιμάκωση των πληγμάτων από τους υποστηριζόμενους από το Ιράν αντάρτες Χούθι.

«Οι γείτονες και οι φίλοι μου ταμπουρώνονται για τον Νοέμβριο, αλλά αρχίζουν να ανησυχούν για διαταραχές στις πτήσεις ενόψει των εορτών», ανέφερε η 36χρονη Αμερικανίδα που ζει στη Σαουδική Αραβία, παραλληλίζοντας την κατάσταση με την περίοδο της πανδημίας του κορωνοϊού. «Πολλά γραφεία έχουν περάσει σε εξ αποστάσεως λειτουργία ή έχουν μειώσει το προσωπικό, ενώ εφαρμόζεται τηλεκπαίδευση».

Στο Αμπού Ντάμπι, όπου δεν έχουν σημειωθεί επιθέσεις από τον Μάιο, δύο αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες ματαίωσαν τα σχέδια στελεχών τους να συμμετάσχουν σε ένα από τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά συνέδρια της περιοχής, επικαλούμενες λόγους ασφαλείας, μετέδωσε το Reuters. Η διοργανώτρια DMG δήλωσε στο Reuters ότι η εκδήλωση θα γίνει κανονικά την επόμενη εβδομάδα, με «ισχυρή» αμερικανική παρουσία και πάνω από 120 αμερικανικές εκθέτριες εταιρείες. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, το συνέδριο αναμένεται να προσελκύσει σχεδόν 240.000 άτομα.

Στο Μπαχρέιν, που ήταν μεταξύ των χωρών που δέχθηκαν τα περισσότερα πλήγματα από το Ιράν φέτος, κάτοικοι ανέφεραν ότι ο πόλεμος εξακολουθεί να τους επηρεάζει ψυχολογικά. «Υπάρχει ακόμη αυτό το τραυματικό αποτέλεσμα», είπε στο CNN ο 21χρονος Φαουάζ. «Όταν ακούς τους βομβαρδισμούς, είναι σαν να το νιώθεις στην καρδιά σου και είναι δύσκολο να κοιμηθείς το βράδυ, ειδικά όταν γίνονται βομβαρδισμοί έξω», υπογράμμισε για να προσθέσει: «Πολλοί άνθρωποι το έχουν συνηθίσει πλέον, αλλά παραμένει πολύ τρομακτικό».

Θα κρατήσει λίγο η παύση των συγκρούσεων;

Την τελευταία εβδομάδα, ενώ εντείνονται οι φόβοι για πιθανή επανέναρξη του πολέμου, καταγράφηκε έντονη διπλωματική κινητικότητα στο παρασκήνιο.

Ο Τζέι Ντι Βανς, αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, έστειλε επιστολή στον Μοχσέν Ρεζαΐ, ανώτατο αξιωματούχο ασφαλείας του Ιράν, και η Ισλαμική Δημοκρατία την εξετάζει, όπως μεταδίδουν ιρανικά μέσα ενημέρωσης. Ο Ντοναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι το γράμμα αφορούσε αίτημα της Τεχεράνης για ιατρικές προμήθειες, ωστόσο παράλληλα έχει ενισχύσει τις προσδοκίες πως παραμένει πιθανή μια διπλωματική στροφή.

«Ιρανοί αξιωματούχοι βρίσκονται στο Κατάρ για συνομιλίες», ανέφερε αξιωματούχος του Κατάρ. Η χώρα έχει αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στις προσπάθειες διαμεσολάβησης, όμως, όπως πρόσθεσε ο αξιωματούχος, «δεν υπήρχε αμερικανική αντιπροσωπεία το Σάββατο».

Σε αντίθεση με τις προειδοποιήσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο Τομ Μπάρακ, πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία και το Ιράκ, είπε στο CNN και στην Μπέκι Άντερσον ότι εκτιμά πως μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες μπορεί να σημειωθούν «θεαματικά βήματα».

Ο Τομ Μπάρακ δήλωσε: «Είμαστε κοντά. Πιστεύω ότι είμαστε πολύ κοντά σε ένα σημείο όπου μπορούμε επιτέλους να πούμε: Ας κάνουμε απλώς ένα διάλειμμα (time out)». Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι πρόκειται για «θέμα εμπιστοσύνης και του ποιος θα κάνει το πρώτο βήμα».

Το Σάββατο, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ανέφερε πως δεν θα χαρακτήριζε «πρόοδο» τις συνομιλίες των τελευταίων 48 ωρών. Παράλληλα, υποστήριξε ότι «εάν υπάρχει διπλωματική λύση, θα είμαστε ανοιχτοί σε αυτήν».

Όταν ρωτήθηκε από το CNN αν η κυβέρνηση Τραμπ έχει ορίσει χρονικό περιθώριο για να προχωρήσουν οι συνομιλίες προτού επιστρέψει στη στρατιωτική δράση, ο Μάρκο Ρούμπιο απάντησε: «Δεν ξέρω αν υπάρχει χρονικό πλαίσιο», προσθέτοντας ότι «εναπόκειται στον πρόεδρο να λάβει αποφάσεις σχετικά με αυτού του είδους τα ζητήματα».

Σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στην Ατλάντα, ο Μάρκο Ρούμπιο είπε: «Υπάρχουν πολλαπλές συνομιλίες. Οι συνομιλίες στην πραγματικότητα δεν σταμάτησαν ποτέ. Υπάρχουν ενεργές συζητήσεις, σε ορισμένες περιπτώσεις απευθείας, αλλά συχνά μέσω διαμεσολαβητών».

Ο Μάρκο Ρούμπιο είπε: «Η προτίμηση του προέδρου σε οποιαδήποτε πρόκληση ανά τον κόσμο είναι να προσπαθεί να τη λύσει διπλωματικά και ειρηνικά, εάν είναι δυνατόν». Και επισήμανε: «Αναγνωρίζει ότι υπάρχουν ορισμένα ζητήματα στον κόσμο που δεν μπορούν να λυθούν ειρηνικά, δυστυχώς, αλλά θα προτιμούσαμε να το λύσουμε με αυτόν τον τρόπο».

Ο Μάρκο Ρούμπιο ξεκαθάρισε, πάντως, ότι «οποιαδήποτε διπλωματική λύση δεν μπορεί να είναι τέτοια που να θέτει σε κίνδυνο την εθνική μας ασφάλεια ή να μην ικανοποιεί τις βασικές μας ανησυχίες», με ιδιαίτερη αναφορά στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Οι θέσεις των Ιρανών αξιωματούχων

Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν εκφράσει την προθυμία τους για διπλωματία με τις ΗΠΑ, δεν εμπιστεύονται όμως ότι οι συνομιλίες θα σταματήσουν τα στρατιωτικά πλήγματα. Επικαλούνται αρκετά προηγούμενα περιστατικά κατά τα οποία η Ισλαμική Δημοκρατία δέχθηκε πλήγματα ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις.

Ο Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και επικεφαλής των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ, δήλωσε: «Οι όροι του Ιράν έχουν δηλωθεί επανειλημμένα και σαφώς στους διαμεσολαβητές». Πρόσθεσε: «Η τακτική του μαστιγίου και του καρότου δεν έχει κανένα αποτέλεσμα στο Ιράν. Πρόοδος μπορεί να επιτευχθεί μόνο εφόσον συμφωνηθούν οι επτά όροι του Ιράν».