Εκλογές στη Βραζιλία: Πώς ο Λούλα κέρδισε τον Μπολσονάρου και έγραψε ιστορία, ανακόπτοντας τη δεξιά στροφή στη Λατινική Αμερική

Στη Βραζιλία, ο Λουίς Ινάσιου Λούλα ντα Σίλβα πέτυχε μια ιστορική πολιτική ανατροπή, εξασφαλίζοντας την Κυριακή (25/10) τέταρτη προεδρική θητεία. Έτσι ανέτρεψε την ήττα του πρώτου γύρου από τον δεξιό αντίπαλό του, Φλάβιο Μπολσονάρου, γιο του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου.

Ο Λούλα, λίγες ημέρες πριν από τα 81α γενέθλιά του, έγινε ο πρώτος πρόεδρος στην ιστορία της Βραζιλίας που κερδίζει τέταρτη θητεία. Κατάφερε επίσης κάτι πρωτοφανές για προεδρικό υποψήφιο από την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1985: να βρεθεί πίσω στον πρώτο γύρο και να ανατρέψει την ήττα του στον δεύτερο.

Οι αριθμοί δείχνουν πόσο μεγάλη ήταν η ανατροπή. Στις τρεις εβδομάδες ανάμεσα στις δύο αναμετρήσεις, ο υποψήφιος του Εργατικού Κόμματος κέρδισε πάνω από 10 εκατομμύρια επιπλέον ψήφους, ενώ ο Φλάβιο Μπολσονάρου πρόσθεσε στο σύνολό του μόλις 3,6 εκατομμύρια.

Η διαφορά της επικράτησης ξεπέρασε εκείνη με την οποία ο Λούλα νίκησε τον Ζαΐχ Μπολσονάρου το 2022, επιβεβαιώνοντας ότι η πολιτική επιρροή του Βραζιλιάνου προέδρου διατηρείται στον χρόνο.

Η εκλογική επιτυχία, ωστόσο, συνοδεύεται από ένα αξιοσημείωτο παράδοξο, σύμφωνα με το CNN: ο Λούλα αναλαμβάνει ξανά την προεδρία έχοντας ισχυρή λαϊκή εντολή, αλλά απέναντί του ένα Κογκρέσο όπου υπερισχύουν οι πολιτικοί αντίπαλοί του.

Πώς άλλαξαν οι συσχετισμοί μετά τον πρώτο γύρο

Οι αρθρογράφοι Αλεσάντρα Φρέιτας και Γκονσάλο Σεγάρα αναλύουν τι επέτρεψε στον Λούλα να καλύψει το αρχικό προβάδισμα του αντιπάλου του. Όπως σημειώνουν, καθοριστική αποδείχθηκε η γεωγραφική κατανομή των ψήφων, καθώς και η μεγαλύτερη συμμετοχή στις κάλπες.

Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η πολιτεία Μίνας Ζεράις, που έχει το δεύτερο μεγαλύτερο εκλογικό σώμα στη Βραζιλία.

Στην πρώτη ψηφοφορία, ο Λούλα είχε χάσει εκεί με σχεδόν 590.000 ψήφους διαφορά. Στον δεύτερο γύρο, αντίθετα, κέρδισε με περίπου 99.000 ψήφους, αλλάζοντας κατά σχεδόν 690.000 ψήφους τη διαφορά ανάμεσα στους δύο υποψηφίους.

Από το 1989, η συγκεκριμένη πολιτεία έχει επιλέξει σε κάθε άμεση προεδρική εκλογή τον υποψήφιο που τελικά κέρδισε, επιβεβαιώνοντας και τώρα τη φήμη της ως κρίσιμης εκλογικής περιφέρειας.

Ο Φλάβιο Μπολσονάρου κράτησε το προβάδισμά του στις πολιτείες του Σάο Πάολο και του Ρίο ντε Τζανέιρο, όμως ο Λούλα πήρε τις δύο πρωτεύουσές τους, που είναι και οι μεγαλύτερες πόλεις της χώρας. Στο Ρίο ντε Τζανέιρο, μάλιστα, ανέτρεψε την έκβαση του πρώτου γύρου.

Καθοριστική ήταν και η δύναμη του Λούλα στη βορειοανατολική Βραζιλία, όπου κέρδισε και στις εννέα πολιτείες της περιοχής.

Οι ψηφοφόροι που επέστρεψαν στις κάλπες και η ψηφιακή εκστρατεία

Στην ανατροπή συνέβαλε επίσης η μικρότερη αποχή: από 21,08% στον πρώτο γύρο, μειώθηκε σε περίπου 19,2% στον δεύτερο.

Η πτώση αυτή σημαίνει ότι σχεδόν τρία εκατομμύρια περισσότεροι πολίτες πήγαν να ψηφίσουν.

Η αυξημένη συμμετοχή δεν οφείλεται αποκλειστικά στον Λούλα. Η ανάλυση του CNN, ωστόσο, υπογραμμίζει πόσο σημαντικό ήταν να κινητοποιηθούν ψηφοφόροι που απείχαν από την πρώτη αναμέτρηση.

Μετά την αρχική ήττα, η προεκλογική ομάδα του Βραζιλιάνου προέδρου αύξησε τη δραστηριότητά της στις ψηφιακές πλατφόρμες. Στόχος ήταν τόσο να κερδίσει αναποφάσιστους όσο και να πείσει τους υποστηρικτές του να προσέλθουν στις κάλπες.

Στο πλαίσιο της εκστρατείας, ο Λούλα παρουσίασε επίσης πρωτοβουλίες για τα οικονομικά ζητήματα που απασχολούν καθημερινά τους πολίτες.

Υπέγραψε νόμο που ανεβάζει το όριο εσόδων για τους ατομικούς μικροεπιχειρηματίες, εισηγήθηκε νέα μέτρα για τη ρύθμιση καταναλωτικών χρεών και υποστήριξε να καταργηθεί ο διαδικτυακός στοιχηματισμός. Η εξάπλωση του τελευταίου έχει συνδεθεί με την υπερχρέωση των νοικοκυριών.

Για την ασφάλεια, τάχθηκε ακόμη και υπέρ της μείωσης του ορίου ηλικίας ποινικής ευθύνης για ιδιαίτερα σοβαρά εγκλήματα. Υιοθέτησε έτσι μια θέση που παραδοσιακά συνδέεται με τη δεξιά, επιχειρώντας να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες πιέσεις για αυστηρότερη αντιμετώπιση της εγκληματικότητας.

Ο Μπολσονάρου αμφισβητεί την εκλογική νίκη και προσφεύγει στη Δικαιοσύνη

Ο αντίπαλος του Λούλα δεν αποδέχθηκε τη νίκη του.

Όπως είχε κάνει ο πατέρας του μετά τις εκλογές του 2022, ο Φλάβιο Μπολσονάρου δεν αναγνώρισε το αποτέλεσμα και γνωστοποίησε ότι θα ζητήσει από τη Δικαιοσύνη να ακυρώσει την εκλογική διαδικασία.

Ο γερουσιαστής έθεσε υπό αμφισβήτηση την απόφαση του δικαστή του Ανώτατου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου, Κριστιάνο Ζανίν, να παρατείνει την ψηφοφορία κατά δύο ώρες. Ισχυρίστηκε ότι η ρύθμιση δεν εφαρμόστηκε με τον ίδιο τρόπο παντού και έπληξε την ισότητα των εκλογικών συνθηκών.

«Είναι αδύνατο να αναγνωρίσουμε τα αποτελέσματα των εκλογών υπό τις συνθήκες στις οποίες εξελίχθηκαν αυτά τα γεγονότα», δήλωσε.

Ωστόσο, όπως αναφέρει η ανάλυση, η ίδια η εκστρατεία του Μπολσονάρου είχε ζητήσει να παραταθεί η ψηφοφορία σε ορισμένες περιοχές, επικαλούμενη τις δυσκολίες των ψηφοφόρων λόγω των ισχυρών βροχοπτώσεων.

Οι αμφισβητήσεις δεν σταμάτησαν τους υποστηρικτές του Λούλα από το να γιορτάσουν την ιστορική επανεκλογή του.

Το βασικό εμπόδιο: Κογκρέσο υπό τον έλεγχο της δεξιάς

Η εκλογική του επικράτηση δεν αναιρεί το γεγονός ότι ο Λούλα θα κυβερνήσει με εξαιρετικά περιορισμένα περιθώρια στο Κοινοβούλιο.

Από τις 513 έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων, 303 θα ανήκουν στα δεξιά κόμματα, 124 στην αριστερά και 86 στο κέντρο.

Στη Γερουσία, σχεδόν τα δύο τρίτα των εδρών θα ελέγχονται από τη δεξιά. Αυτό δεν συνεπάγεται ότι όλοι οι δεξιοί βουλευτές και γερουσιαστές θα σταθούν αυτομάτως απέναντι στην κυβέρνηση. Ωστόσο, για να προωθήσει τις νομοθετικές του προτάσεις και να διασφαλίσει τις βασικές κυβερνητικές προτεραιότητες, ο Λούλα θα χρειαστεί να οικοδομήσει ευρύτερες πολιτικές συμμαχίες.

Η ανάλυση προβλέπει αντίστοιχες δυσκολίες και στη συνεργασία του με τους κυβερνήτες των πολιτειών, αφού οι συντηρητικές δυνάμεις εξακολουθούν να ασκούν σημαντική επιρροή στις περιφέρειες.

Στην ομιλία του μετά τη νίκη, ο ίδιος ο Λούλα παραδέχθηκε ότι τα δεδομένα έχουν αλλάξει.

«Μόλις κερδίσουμε τις εκλογές, δεν έχουμε πλέον αντιπάλους. Πρέπει να κυβερνήσω για 215 εκατομμύρια ανθρώπους», είπε. «Δεν επέλεξα εγώ το Κογκρέσο. Ο λαός το επέλεξε. Και με αυτό το Κογκρέσο θα ψηφίσω, θα εργαστώ και θα πετύχω αποτελέσματα», συμπλήρωσε.

Οικονομία, χρέος και εγκληματικότητα: Οι προκλήσεις της νέας θητείας

Μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη νέα κυβέρνηση αναμένεται να είναι η οικονομία.

Παρότι έχουν σημειωθεί οικονομικές βελτιώσεις, η δυσαρέσκεια για την οικονομική καθημερινότητα συνέβαλε σημαντικά στην υποχώρηση της δημοτικότητας του Λούλα κατά την προεκλογική περίοδο.

Το δημόσιο χρέος, το δημοσιονομικό έλλειμμα και τα υψηλά επιτόκια περιορίζουν τα περιθώρια για περισσότερες κρατικές δαπάνες. Έτσι, η χρηματοδότηση των προεκλογικών υποσχέσεων απαιτεί δύσκολες αποφάσεις, ώστε να μην κινδυνεύσουν τα κοινωνικά προγράμματα.

Η δημόσια ασφάλεια παραμένει, παράλληλα, αντικείμενο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης, με τη δεξιά να έχει θέσει την αυστηρή καταπολέμηση της εγκληματικότητας στον πυρήνα της πολιτικής της ταυτότητας.

Παράλληλα, ο Λούλα οφείλει να προετοιμάσει τη διαδοχή του, καθώς η ικανότητα της βραζιλιάνικης αριστεράς να επικρατεί στις προεδρικές εκλογές εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προσωπικότητά του.

Η επικράτηση του Λούλα έβαλε φρένο στη δεξιά στροφή της Λατινικής Αμερικής

Η επανεκλογή του Λούλα έχει ξεχωριστή βαρύτητα και για την ευρύτερη περιοχή, πέρα από τη Βραζιλία.

Όπως σημειώνουν οι αρθρογράφοι, η νίκη του έβαλε τέλος σε μια ακολουθία εκλογικών επιτυχιών της δεξιάς και υποψηφίων που υποστηρίζονταν από τον Ντόναλντ Τραμπ. Παράλληλα, τερμάτισε μια περίοδο 18 μηνών εκλογικών ηττών για την αριστερά της Λατινικής Αμερικής.

Το πολιτικό σκηνικό στην περιοχή, ωστόσο, διαφέρει πλέον αισθητά από εκείνο που συνάντησε ο Λούλα στην πρώτη του προεδρική θητεία.

Ο Μάικλ Πάαρλμπεργκ, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Virginia Commonwealth, θυμίζει πως στην περίοδο που αποκαλείται «Ροζ Παλίρροια», όταν αριστερές κυβερνήσεις βρίσκονταν στην εξουσία σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής, ο Λούλα είχε περισσότερους συμμάχους στην περιοχή.

Πλέον, ο Βραζιλιάνος πρόεδρος βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα περισσότερο συντηρητικό πολιτικό περιβάλλον, καθώς πολιτικοί όπως ο Αλμπέρτο Φερνάντες στην Αργεντινή, ο Γκαμπριέλ Μπόριτς στη Χιλή και ο Γκουστάβο Πέτρο στην Κολομβία δεν είναι πια στην εξουσία.

Η επανεκλογή του, σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, επαναφέρει ένα ευρύτερο ερώτημα: αποτελεί η δεξιά στροφή στη Λατινική Αμερική μακροπρόθεσμη πολιτική τάση ή εντάσσεται σε μια διαρκή εναλλαγή των δύο πολιτικών στρατοπέδων;

Κατά την εκτίμηση του Πάαρλμπεργκ, η νίκη του Λούλα φανερώνει τα όρια της εκλογικής απήχησης του κινήματος Μπολσονάρου, το οποίο ένα σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων αντιμετωπίζει ως υπερβολικά ριζοσπαστικό.

Ο ίδιος θεωρεί ότι το αποτέλεσμα αποδεικνύει ακόμη πως ούτε η στήριξη του Λευκού Οίκου ούτε τα οικονομικά μέτρα της Ουάσινγκτον καθορίζουν από μόνα τους την έκβαση μιας εκλογικής αναμέτρησης.

Οι δεσμοί με τον Τραμπ και οι αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές

Μία ακόμη σημαντική δοκιμασία για τον πρόεδρο που επανεξελέγη είναι η εξωτερική πολιτική.

Ως επικεφαλής της μεγαλύτερης οικονομίας της Λατινικής Αμερικής, ο Λούλα έχει προσπαθήσει να διατηρήσει περιθώρια αυτονομίας έναντι των εμπορικών και πολιτικών απαιτήσεων της κυβέρνησης Τραμπ, με την Κίνα να είναι ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Βραζιλίας.

«Η Βραζιλία δεν ανήκει στην πίσω αυλή κανενός», είχε πει τον Σεπτέμβριο από το βήμα του ΟΗΕ, διαμηνύοντας με σαφήνεια τη θέση του στην Ουάσινγκτον.

Ωστόσο, παρά τους έντονους τόνους που χρησιμοποιεί, ο Λούλα έχει δείξει ότι μπορεί να κινηθεί με πραγματισμό στις σχέσεις του με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στα μέσα του έτους, μετά την επιβολή νέων δασμών από την Ουάσινγκτον σε προϊόντα της Βραζιλίας, ο Λούλα άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ανταποδοτικών μέτρων, αλλά δεν επέλεξε άμεσα μια μετωπική σύγκρουση.

Κατά τον Πάαρλμπεργκ, ο Λούλα έχει δείξει ότι γνωρίζει πώς να προσαρμόζεται στον Τραμπ, εναλλάσσοντας κατά περιόδους την έντονη κριτική με πρωτοβουλίες για συνεννόηση.

Ο καθηγητής θεωρεί ακόμη πως ο πρόεδρος της Βραζιλίας θα παρακολουθεί στενά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ. Ιδιαίτερη σημασία θα έχει το ενδεχόμενο οι Ρεπουμπλικανοί να χάσουν τον έλεγχο είτε του ενός είτε και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου, εξέλιξη που θα μπορούσε να ενισχύσει τον έλεγχο της πολιτικής ατζέντας του Τραμπ.

Η τέταρτη θητεία του Λούλα ξεκινά με ένα ιστορικό αποτέλεσμα στις κάλπες, μέσα όμως σε ένα πολιτικό περιβάλλον εξαιρετικά σύνθετο.

Το κρίσιμο ζήτημα πλέον δεν είναι αν θα καταφέρει να επικρατήσει σε ακόμη μία εκλογική μάχη, αλλά πώς θα μετατρέψει τη νίκη του σε αποτελεσματική διακυβέρνηση, σε μια Βραζιλία με βαθύ πολιτικό διχασμό και σε μια Λατινική Αμερική που αλλάζει κατεύθυνση.