Οι εκλογές στο Ισραήλ είναι ιστορική αναμέτρηση για τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή – Ο Νετανιάχου, τα κόμματα και οι δημοσκοπήσεις

Σε συνθήκες έντονης γεωπολιτικής αστάθειας θα στηθούν την Τρίτη (27/10) οι κάλπες στο Ισραήλ. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, που διεκδικεί νέα θητεία, προειδοποιεί για κίνδυνο αποσταθεροποίησης της χώρας σε περίπτωση ιρανικής επίθεσης. Παράλληλα, φαίνεται να δυσκολεύεται να συγκεντρώσει τις 61 έδρες στην Κνεσέτ, το ισραηλινό κοινοβούλιο, από τις συνολικά 120.

Στο μεταξύ, η ισραηλινή κοινωνία εκφράζει ανοιχτά τη δυσαρέσκειά της. Μεγάλο μέρος των πολιτών ζητά από την κυβέρνηση Νετανιάχου να εξηγήσει πώς οι δυνάμεις ασφαλείας και ο στρατός απέτυχαν να τους προστατεύσουν από την πολύνεκρη επίθεση μαχητών της Χαμάς, στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Διαφωνία Νετανιάχου με τον στρατό για πιθανό πλήγμα στο Ιράν – Ο ρόλος της Μοσάντ

Ισραηλινά μέσα ενημέρωσης μεταδίδουν ότι ο πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, διαφωνεί με τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων (IDF), Εγιάλ Ζαμίρ, για το ενδεχόμενο επίθεσης στο Ιράν πριν από τις εκλογές της Τρίτης. Ο Ζαμίρ φέρεται να έχει εκφράσει αντίθετη άποψη. Στο πλευρό του Νετανιάχου, αντίθετα, φέρεται να βρίσκεται ο διευθυντής της ισραηλινής Μοσάντ, Ρομάν Γκόφμαν. Κατά τα ισραηλινά μέσα, ο Γκόφμαν ήρθε σε αντιπαράθεση με συνεργάτες του, καθώς υποστήριξε το σχέδιο του πρωθυπουργού για πλήγμα στο Ιράν πριν από τις κάλπες. Ο Ρομάν Γκόφμαν είχε διατελέσει στρατιωτικός γραμματέας του Νετανιάχου, ο οποίος στη συνέχεια τον όρισε επικεφαλής της Μοσάντ.

Η ισραηλινή εφημερίδα «Haaretz», επικαλούμενη ανώτερες πηγές από τη Μοσάντ, έγραψε ότι «οι ανώτεροι αξιωματούχοι της Μοσάντ απέρριψαν τα σχέδια για πλήγμα στο Ιράν αυτή τη στιγμή, εκφράζοντας ανησυχίες για την χρονική στιγμή μιας τέτοιας επίθεσης και τον πιθανό αντίκτυπό της στις αυριανές εκλογές». Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι ανώτεροι αξιωματούχοι της Μοσάντ αμφισβήτησαν την κρίση του Νετανιάχου, φοβούμενοι ότι πολιτικές σκοπιμότητες συγχέονται με ζητήματα ασφαλείας. Η διοίκηση της Μοσάντ, ωστόσο, επιχείρησε να μειώσει τη σημασία της διαφωνίας, λέγοντας ότι πρόκειται για «διαφορετικές οπτικές γωνίες στο πλαίσιο του υπηρεσιακού διαλόγου».

Οι κάλπες στο Ισραήλ διεξάγονται με ενεργά πολεμικά μέτωπα

Οι αναλυτές χαρακτηρίζουν τις εκλογές στο Ισραήλ «τις κρισιμότερες της τελευταίας περιόδου», καθώς πραγματοποιούνται ενώ παραμένουν ανοιχτές συγκρούσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Στη Γάζα συνεχίζονται οι στρατιωτικές επιχειρήσεις, ενώ νέες επιχειρήσεις βρίσκονται σε εξέλιξη στη Χεβρώνα, τη μεγαλύτερη πόλη της Δυτικής Όχθης. Τα μέτωπα φτάνουν στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ, στον Λίβανο και τη Συρία, καθώς και στα σύνορα με την Τουρκία, ενώ στα ανατολικά εκτείνονται μέχρι το Ιράν. Ταυτόχρονα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου βρίσκεται αντιμέτωπος με τη λαϊκή δυσαρέσκεια και τις απαιτήσεις των πολιτών για απαντήσεις, αφού οι Ισραηλινοί δεν προστατεύτηκαν από την πολύνεκρη επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2026. Εκκρεμεί, επίσης, η αγωνία για την απελευθέρωση των ομήρων, ζωντανών ή νεκρών.

Ποια είναι τα κόμματα και οι βασικοί διεκδικητές των εκλογών

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου βρίσκεται στην ηγεσία του Ισραήλ για 19 από τα τελευταία 30 χρόνια και πιο πρόσφατα ηγήθηκε ενός ακροδεξιού συνασπισμού. Τώρα ζητά νέα εντολή, με τη στήριξη του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, σε μια αναμέτρηση που είναι τόσο προσωπική όσο και πολιτική. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου αντιμετωπίζει δικαστικές εκκρεμότητες για υποθέσεις διαφθοράς και, αν καταδικαστεί, θα χάσει την εξουσία — εξέλιξη που ενδέχεται να αποτελεί για τον ίδιο μεγαλύτερη απειλή από τη φυλάκιση. Παράλληλα, έχει καταδικαστεί από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ως εγκληματίας πολέμου.

Βασικός αντίπαλος του Νετανιάχου είναι ο Γκάντι Άιζενκοτ (Gadi Eisenkot), πρώην αρχηγός του ισραηλινού στρατού και σχετικά νεοεισερχόμενος στην πολιτική. Γιος Μαροκινών μεταναστών, ξεκίνησε από ταπεινή καταγωγή και έφτασε στον πυρήνα του ισραηλινού κατεστημένου. Το 2024 σκοτώθηκαν στη Γάζα ο γιος του και δύο ανίψια του, πολεμώντας. Αναλυτές εκτιμούν ότι ο Γκάντι Άιζενκοτ δεν διαθέτει την επικοινωνιακή άνεση του Νετανιάχου, ωστόσο έχει κερδίσει μέρος του εκλογικού σώματος, που τον αντιμετωπίζει ως «τον εκ διαμέτρου αντίθετο» του σημερινού πρωθυπουργού. Το νεοσύστατο κόμμα του λέγεται «Yashar», λέξη που σημαίνει «Ειλικρίνεια».

Στα μικρότερα κόμματα περιλαμβάνεται το ακροδεξιό Amcha Yisrael, με επικεφαλής τον πρώην στρατηγό Όφερ Βίντερ (Ofer Winter). Ο ίδιος έχει δεσμευτεί να στηρίξει τον Νετανιάχου για την πρωθυπουργία, εφόσον το κόμμα του εξασφαλίσει είσοδο στην Κνεσέτ. Στην εκλογική αναμέτρηση συμμετέχουν και οι «Έφεδροι» (The Reservists), ένα δεξιό σιωνιστικό κόμμα που έχει ως βασική προτεραιότητα τη διασφάλιση της καθολικής υποχρεωτικής στράτευσης. Οι ηγέτες του βρίσκονται ανάμεσα στα δύο πολιτικά μπλοκ. Ωστόσο, οι «Έφεδροι» έχουν αποκλείσει τη συμμετοχή τους σε οποιαδήποτε κυβέρνηση, είτε αυτή στηρίζεται κυρίως στους υπερορθόδοξους, συμμάχους του Νετανιάχου, είτε στα παλαιστινιακά κόμματα, των οποίων τη στήριξη ενδέχεται να χρειαστεί ο Άιζενκοτ.

Τα κοινωνικά αιτήματα και οι προεκλογικές δεσμεύσεις των κομμάτων

Όπως επισημαίνει η Emma Graham – Harrison στην ανάλυσή της στον «The Guardian», η ασφάλεια του Ισραήλ κυριαρχεί στην προεκλογική συζήτηση, αφήνοντας στη σκιά ακόμη και την εκτίναξη του κόστους ζωής.

Στην ανάλυσή της, σημειώνει επίσης ότι «οι επικριτές της σημερινής κυβέρνησης εστιάζουν στις πληγές που άφησε πίσω της η επίθεση της Χαμάς την 7η Οκτωβρίου 2023, τη διάβρωση των δημοκρατικών θεσμών, την άνοδο του θρησκευτικού φανατισμού και το κόστος των ανοικτών πολέμων σε πολλαπλά μέτωπα».

Η ίδια ανάλυση αναφέρει ότι τα κόμματα της αντιπολίτευσης, μαζί με το νεοσύστατο κόμμα του Γκάντι Άιζενκοτ, έχουν δεσμευτεί για τη σύσταση κρατικής εξεταστικής επιτροπής σχετικά με την 7η Οκτωβρίου. Παράλληλα, υπόσχονται να τερματίσουν την απαλλαγή των υπερορθόδοξων ανδρών από τη στράτευση, ζήτημα που προκαλεί έντονη δυσαρέσκεια στις οικογένειες όσων υπηρετούν ή έχουν χάσει αγαπημένα τους πρόσωπα.

Παράλληλα, η πλειονότητα των πολιτών ανησυχεί για τη διεθνή απομόνωση της χώρας, η οποία συνδέεται εν μέρει με τις διευρυνόμενες κυρώσεις εξαιτίας της επέκτασης των οικισμών. Έντονη είναι επίσης η ανησυχία για τη σχεδόν επιταχυνόμενη διαρροή εγκεφάλων (brain drain) από την ελίτ.

Οι πολεμικές συγκρούσεις που συνεχίζονται έχουν προκαλέσει κόπωση σε σημαντικό μέρος των πολιτών. Την ίδια ώρα, οι ακροδεξιοί σύμμαχοι του Νετανιάχου έχουν ζητήσει εθνοκάθαρση στη Γάζα και στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, καθώς και επέκταση των οικισμών. Οι υπερορθόδοξοι εταίροι του, από την πλευρά τους, επιδιώκουν να διατηρηθούν τόσο η εξαίρεσή τους από τη στρατιωτική θητεία, που ισχύει εδώ και δεκαετίες, όσο και οι επιδοτήσεις για θρησκευτικές σπουδές.

Τι αποτυπώνουν οι δημοσκοπήσεις για τις εκλογές στο Ισραήλ;

Σύμφωνα με τις περισσότερες δημοσκοπήσεις, το Λικούντ του Νετανιάχου και τα κόμματα που συμμετέχουν στον σημερινό κυβερνητικό συνασπισμό οδεύουν προς απώλεια της πλειοψηφίας. Η υποχώρηση της εκλογικής τους στήριξης παραμένει σχετικά σταθερή εδώ και περισσότερα από δύο χρόνια.

Οι μετρήσεις καταγράφουν, επίσης, σαφή πλειοψηφία κατά του Νετανιάχου. Οι έδρες των αντιπολιτευόμενων κομμάτων, ωστόσο, κατανέμονται ανάμεσα στο μπλοκ των Εβραϊκών Ισραηλινών κομμάτων, που έχει επικεφαλής το Yashar του Άιζενκοτ, και στα κόμματα που εκπροσωπούν τους Παλαιστίνιους πολίτες του Ισραήλ.

Παραμένει αβέβαιο αν τα Εβραϊκά Ισραηλινά κόμματα θα μπορέσουν να συγκεντρώσουν μόνα τους πλειοψηφία, ενώ τα περισσότερα έχουν αποκλείσει τον σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού με τους Παλαιστίνιους. Οι Παλαιστίνιοι πολιτικοί, αντίθετα, έχουν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να στηρίξουν κυβέρνηση μειοψηφίας από Εβραϊκά Ισραηλινά κόμματα, όπως εκείνα του Άιζενκοτ, αντιπάλου του Νετανιάχου, ώστε να ανατραπεί ο ακροδεξιός συνασπισμός του τελευταίου.

Πώς λειτουργεί η Κνεσέτ και πότε αναμένονται τα εκλογικά αποτελέσματα;

Το ισραηλινό κοινοβούλιο, η Κνεσέτ, έχει 120 έδρες και οι βουλευτές εκλέγονται με απλή αναλογική. Κανένα κόμμα που κατεβαίνει μόνο του στις εκλογές δεν έχει καταφέρει ποτέ να εξασφαλίσει τις 61 έδρες που απαιτούνται για πλειοψηφία. Γι’ αυτό, στο Ισραήλ σχηματίζονται πάντοτε κυβερνήσεις συνεργασίας.

Μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, ο Πρόεδρος του Ισραήλ καλεί το κόμμα που έχει κερδίσει τις περισσότερες έδρες να επιχειρήσει συμφωνία για τη συγκρότηση κυβέρνησης συνασπισμού.

Τα exit polls ανακοινώνονται στις 22:00, ώρα Ισραήλ (20:00 GMT). Οι πρώτες ενδείξεις από την επίσημη καταμέτρηση των ψήφων γίνονται συνήθως γνωστές τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης (28/10).

Η οριστικοποίηση του συνολικού αποτελέσματος μπορεί να καθυστερήσει αρκετά περισσότερο, καθώς πιθανόν να κριθεί από την επίδοση δύο μικρών κομμάτων. Για να εκλέξουν βουλευτές στην Κνεσέτ, πρέπει να λάβουν το 3,25% των ψήφων, ενώ οι δημοσκοπήσεις τα εμφανίζουν κοντά στο συγκεκριμένο όριο. Αν το υπερβούν, θα εξασφαλίσουν τέσσερις έδρες το καθένα, εξέλιξη που θα επηρεάσει σημαντικά τις δυνατότητες σχηματισμού συνασπισμού.

Ποιοι έχουν δικαίωμα ψήφου και ποιοι αποκλείονται από τις εκλογές

Στις περιοχές που βρίσκονται υπό ισραηλινό έλεγχο ζουν συνολικά 15 εκατομμύρια άνθρωποι, εκ των οποίων 9 εκατομμύρια δικαιούνται να ψηφίσουν. Οι ψηφοφόροι περιλαμβάνουν 7 εκατομμύρια Εβραίους Ισραηλινούς και 1,7 εκατομμύριο Παλαιστίνιους πολίτες του Ισραήλ. Οι τελευταίοι κατοικούν εντός των συνόρων της χώρας πριν από το 1967, της λεγόμενης «Πράσινης Γραμμής», και διαθέτουν πλήρη εκλογικά δικαιώματα. Στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, δικαίωμα ψήφου έχουν επίσης περισσότεροι από 500.000 Ισραηλινοί έποικοι.

Ποιοι στερούνται δικαιώματος ψήφου

Στην ίδια περιοχή με τους εποίκους κατοικούν 3,1 εκατομμύρια Παλαιστίνιοι, που υπάγονται σε στρατιωτικό νόμο και δεν έχουν δικαίωμα ψήφου. Στην κατεχόμενη Ανατολική Ιερουσαλήμ, περισσότεροι από 230.000 Ισραηλινοί ψηφοφόροι ζουν ανάμεσα σε 350.000 Παλαιστίνιους χωρίς δυνατότητα συμμετοχής στις εκλογές. Επιπλέον, στη Γάζα ζουν 2 εκατομμύρια Παλαιστίνιοι, οι οποίοι, σύμφωνα με το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, βρίσκονται υπό ισραηλινή στρατιωτική κατοχή και επίσης δεν έχουν δικαίωμα ψήφου.