Σερβία: Οι φοιτητές νίκησαν στις εκλογές – Η πρόκληση της επόμενης ημέρας και τα επικρατέστερα σενάρια για νέο πρωθυπουργό

Η ιστορική ήττα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς στις εκλογές στη Σερβία ήρθε έπειτα από μια τραγωδία με 16 νεκρούς, σχεδόν δύο χρόνια διαδηλώσεων και την ανάδειξη του φοιτητικού κινήματος σε πολιτική δύναμη σε εθνικό επίπεδο. Το βράδυ της Κυριακής (25/10), ο πρώην πρόεδρος αναγνώρισε ότι ο συνασπισμός του έχασε τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές. Έτσι ανοίγει ο δρόμος για την πρώτη κυβερνητική αλλαγή έπειτα από 14 χρόνια κυριαρχίας του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS).

Στο Βελιγράδι, αλλά και σε άλλες πόλεις, το εκλογικό αποτέλεσμα έγινε δεκτό με πανηγυρισμούς. Δεκάδες χιλιάδες πολίτες κατέκλυσαν τους δρόμους με σημαίες, γιορτάζοντας μια ανατροπή που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε εξαιρετικά δύσκολη.

Όπως μετέδωσε το Reuters, με σχεδόν το 99% των ψήφων καταμετρημένο, η φοιτητική λίστα «Οι φοιτητές νικούν» εξασφάλιζε 52,7%, ενώ ο συνασπισμός του SNS λάμβανε 39,2%. Η διαφορά μεταφραζόταν σε 139 έδρες για τους υποψηφίους που στήριξαν οι φοιτητές και 97 για τον συνασπισμό του Βούτσιτς, σε σύνολο 250 εδρών. Οι υπόλοιπες έδρες πήγαιναν σε κόμματα που εκπροσωπούν εθνικές μειονότητες.

Παρότι η καταμέτρηση δεν είχε ακόμη οριστικοποιηθεί, η μεγάλη απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών οδήγησε τον ίδιο τον Βούτσιτς να παραδεχτεί δημόσια την ήττα.

«Είναι σαφές ότι χάσαμε αυτές τις εκλογές. Η Φοιτητική Λίστα νίκησε», είπε από τα κεντρικά γραφεία του κόμματός του.

Σχεδόν στο 70% έφτασε η συμμετοχή, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά που έχουν σημειωθεί από το 1992. Οι αναλυτές θεωρούν ότι η μαζική προσέλευση στην κάλπη αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα της αναμέτρησης.

Από τους 16 νεκρούς στο Νόβι Σαντ στην εξάπλωση ενός πανεθνικού κινήματος

Η εκλογική ανατροπή της Κυριακής συνδέεται με όσα συνέβησαν την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το στέγαστρο στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι.

Μετά την τραγωδία ξέσπασαν μαζικές κινητοποιήσεις. Πολίτες και φοιτητές ζητούσαν να διερευνηθούν οι ευθύνες για τις συνθήκες εκτέλεσης των εργασιών ανακαίνισης του σταθμού.

Οι διαδηλώσεις γρήγορα διεύρυναν το αντικείμενό τους πέρα από τη συγκεκριμένη καταστροφή. Οι διαδηλωτές έθεσαν στο επίκεντρο τη διαφθορά, την απουσία λογοδοσίας και την πολιτική επιρροή στους κρατικούς θεσμούς.

Το αρχικό αίτημα για δικαιοσύνη μετατράπηκε σε ευρύτερη διεκδίκηση για τον τρόπο λειτουργίας της δημοκρατίας στη Σερβία.

Σε όλη τη χώρα, οι φοιτητές διοργάνωσαν πορείες, συγκεντρώσεις και άλλες κινητοποιήσεις, ενώ παράλληλα ανέπτυξαν δίκτυα υποστήριξης και σε περιοχές έξω από τα μεγάλα αστικά κέντρα.

Ανάλυση του ιταλικού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IAI) αποδίδει την ιδιαίτερη ισχύ του κινήματος στον αποκεντρωμένο χαρακτήρα της οργάνωσής του. Με συνελεύσεις στα πανεπιστήμια και τοπικές πρωτοβουλίες, οι φοιτητές έστησαν ένα συλλογικό σύστημα δράσης, το οποίο δεν στηριζόταν σε έναν και μόνο πολιτικό ηγέτη.

Χάρη σε αυτό το οργανωτικό μοντέλο, το κίνημα μπόρεσε να απευθυνθεί σε πολίτες με διαφορετικές πολιτικές και ιδεολογικές θέσεις, που ενώνονταν γύρω από την ανάγκη για ανεξάρτητους θεσμούς και την αντιμετώπιση της διαφθοράς.

Πώς το φοιτητικό κίνημα ξεπέρασε την παραδοσιακή αντιπολίτευση

Η νίκη των φοιτητών στην κάλπη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν εξετάζεται στο πλαίσιο της μακρόχρονης πολιτικής κυριαρχίας του Βούτσιτς.

Από το 2012 βρίσκεται στην εξουσία το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα, ενώ ο Βούτσιτς κυριαρχεί στην πολιτική σκηνή της χώρας από το 2014, αρχικά ως πρωθυπουργός και στη συνέχεια ως πρόεδρος.

Στα χρόνια αυτά, η Σερβία σημείωσε οικονομική ανάπτυξη, προσέλκυσε επενδύσεις από το εξωτερικό και προχώρησε σε σημαντικά έργα υποδομών. Οι υποστηρικτές του Βούτσιτς επικαλούνται τις επιδόσεις αυτές ως βασικά επιτεύγματα της κυβέρνησής του.

Την ίδια περίοδο, ωστόσο, η κυβέρνηση βρέθηκε αντιμέτωπη με επανειλημμένες καταγγελίες για περιορισμούς στην ελευθερία του Τύπου, παρεμβάσεις στους θεσμούς και πιέσεις σε όσους την επικρίνουν. Ο Βούτσιτς και το κόμμα του έχουν απορρίψει τις κατηγορίες περί διαφθοράς και καταστολής.

Πριν από τις εκλογές, ρεπορτάζ του Reuters ανέφερε ότι η Σερβία είχε υποχωρήσει στην 104η θέση μεταξύ 180 χωρών στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου για το 2026, σύμφωνα με τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα.

Για χρόνια η παραδοσιακή αντιπολίτευση δεν είχε καταφέρει να αμφισβητήσει ουσιαστικά το SNS. Οι φοιτητές, αντίθετα, διαμόρφωσαν ένα ψηφοδέλτιο που περιλάμβανε ανθρώπους από διαφορετικούς κοινωνικούς και επαγγελματικούς χώρους.

Στη λίστα των υποψηφίων υπήρχαν πανεπιστημιακοί, γιατροί, δικηγόροι, καλλιτέχνες, αγρότες, καθώς και γνωστά ονόματα του αθλητισμού, ανάμεσά τους ο πρώην διεθνής μπασκετμπολίστας Ντέγιαν Μποντιρόγκα.

Το IAI σημειώνει ότι η Φοιτητική Λίστα οικοδόμησε την προεκλογική της εκστρατεία γύρω από τους θεσμούς, τη δικαιοσύνη και τη διαφάνεια. Παράλληλα, δεν έθεσε στο επίκεντρο τις βαθιές διαφωνίες στην κοινωνία της Σερβίας για τη Ρωσία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Κόσοβο.

Η παραδοχή της ήττας και οι ισχυρισμοί για παρέμβαση από το εξωτερικό

Τον Σεπτέμβριο ο Βούτσιτς είχε αποχωρήσει από την προεδρία, με στόχο να διεκδικήσει ξανά την εκτελεστική εξουσία ως πρωθυπουργός, μετά τις πρόωρες εκλογές.

Παρότι παραδέχθηκε την ήττα, συνέχισε την πολιτική αντιπαράθεση.

Στην κυριακάτικη βραδινή ομιλία του ισχυρίστηκε πως το εκλογικό αποτέλεσμα επηρεάστηκε από ευρωπαϊκές χώρες και από αυτό που χαρακτήρισε «βαθύ αμερικανικό κράτος», δίχως να προσκομίσει αποδείξεις για όσα υποστήριξε.

Ξεκαθάρισε επίσης πως το SNS θα εξακολουθήσει να δραστηριοποιείται πολιτικά από τη θέση της αντιπολίτευσης.

Σε ανάλυση της Δευτέρας (26/10), το σερβικό περιοδικό Vreme σημειώνει ότι στελέχη του κόμματος δείχνουν αποφασισμένα να κρατήσουν την πολιτική τους επιρροή.

Η Άνα Μπρνάμπιτς εξέφρασε την προσδοκία της ότι το SNS θα δραστηριοποιηθεί στο νέο κοινοβούλιο, ενώ άλλα στελέχη προανήγγειλαν δυναμική αντιπολιτευτική παρουσία.

Την ίδια ώρα, όπως αναφέρει το σερβικό μέσο, οι εκλογικοί νικητές δέχονται πιέσεις από σημαντικό τμήμα των υποστηρικτών τους για ουσιαστική λογοδοσία σχετικά με τις καταγγελίες της προηγούμενης διακυβέρνησης.

Η επόμενη ημέρα στη Σερβία και το ερώτημα της διακυβέρνησης

Μετά την καθαρή νίκη στις κάλπες, η Φοιτητική Λίστα έχει μπροστά της μια νέα, πιθανώς πιο απαιτητική πρόκληση: να σχηματίσει κυβέρνηση και να αναλάβει τη διαχείριση του κρατικού μηχανισμού.

Το κίνημα δεν έχει την κλασική ιεραρχική δομή ενός κόμματος και παραμένει ασαφές ποιος θα γίνει πρωθυπουργός ή θα αναλάβει τα σημαντικότερα υπουργεία, αναφέρει το Reuters. Πριν από την αναμέτρηση, η φοιτητική λίστα «Οι Φοιτητές Νικούν» δεν παρουσίασε υποψήφιο για την πρωθυπουργία, δίνοντας έμφαση στη συλλογική φυσιογνωμία του κινήματος.

Το Al Jazeera και το πολωνικό TVP World αναφέρουν ως επικρατέστερο υποψήφιο για την πρωθυπουργία τον 56χρονο Ίλια Σρτζάνοβιτς (Ilija Srđanović), καρδιολόγο και καθηγητή στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Νόβι Σαντ. Επικεφαλής του φοιτητικού ψηφοδελτίου, έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της προεκλογικής εκστρατείας.

 

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

 

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη TV KLAN (@rtvklan)

Ο ίδιος, πάντως, δεν επιβεβαίωσε ότι ενδιαφέρεται για την πρωθυπουργία. Πριν από τις εκλογές, σε συνέντευξή του στη σερβική τηλεόραση, είχε αναφέρει ότι υπάρχουν περισσότεροι από ένας υποψήφιοι του κινήματος για κάθε κυβερνητικό αξίωμα, σύμφωνα με το N1.

Μεταξύ των ονομάτων που βρίσκονται στο τραπέζι είναι και ο Ντέγιαν Σόσκιτς (Dejan Šoškić), που έχει διατελέσει διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας. Το TVP World τον αναφέρει ως πιθανό υποψήφιο για την πρωθυπουργία, ενώ το Reuters τον κατατάσσει στα κορυφαία στελέχη της νικήτριας παράταξης.

Σημαντική παρουσία στην προεκλογική περίοδο είχε και ο πανεπιστημιακός Ραντομίρ Σάιτσιτς (Radomir Sajčić), ο οποίος μίλησε δημόσια εκ μέρους του κινήματος μετά την επικράτησή του στις εκλογές.

 

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

 

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Euronews Serbia (@euronews_serbia)

Η επιλογή πρωθυπουργού θα είναι η πρώτη μεγάλη δοκιμασία για τη φοιτητική παράταξη. Όπως μεταδίδει το Al Jazeera, η νέα Βουλή οφείλει να συγκροτηθεί σε διάστημα 30 ημερών από την ανακοίνωση των τελικών αποτελεσμάτων και η κυβέρνηση να σχηματιστεί μέσα σε 90 ημέρες από τη συγκρότηση του κοινοβουλίου.

Ο Ματέο Μπονόμι, αναλυτής και επικεφαλής του ευρωπαϊκού προγράμματος στο IAI, θεωρεί πως η εκλογική νίκη είναι απλώς το πρώτο στάδιο μιας ευρύτερης δημοκρατικής μετάβασης.

Στην ανάλυσή του, με τίτλο «Η δεύτερη δημοκρατική μετάβαση της Σερβίας», εξηγεί ότι το φοιτητικό κίνημα έχει εκφράσει την πρόθεση να συγκροτήσει μεταβατική τεχνοκρατική κυβέρνηση. Στόχος είναι οι θεσμικές αλλαγές και η διαμόρφωση των συνθηκών για νέες, ελεύθερες εκλογές σε διάστημα 12 έως 18 μηνών.

Η υλοποίηση, ωστόσο, αυτού του σχεδίου εκτιμάται ότι θα είναι δύσκολη.

Η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία θα κληθεί να συνθέσει τις διαφορετικές θέσεις στους κόλπους της, να διασφαλίσει ότι η κυβέρνηση θα λειτουργεί αποτελεσματικά και να προωθήσει μεταρρυθμίσεις σε θεσμούς που, κατά επικριτές της προηγούμενης διακυβέρνησης, είχαν αναπτύξει ισχυρούς κομματικούς δεσμούς.

Πριν από τις εκλογές, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR) είχε συμπεριλάβει στις πιθανές μετεκλογικές εξελίξεις μια καθαρή επικράτηση των φοιτητών, επισημαίνοντας παράλληλα τα εμπόδια στη μεταβίβαση της εξουσίας και στην αναδιοργάνωση του κρατικού μηχανισμού.

Κατά συνέπεια, η ήττα του SNS στις εκλογές δεν σημαίνει ότι θα αποδυναμωθούν άμεσα τα πολιτικά και διοικητικά δίκτυα που δημιουργήθηκαν στα χρόνια της πολυετούς διακυβέρνησής του.

Η ΕΕ και η Ρωσία παρακολουθούν τις νέες πολιτικές ισορροπίες

Οι μεταβολές στον πολιτικό συσχετισμό δυνάμεων στη Σερβία έχουν προκαλέσει αντιδράσεις και εκτός συνόρων, καθώς η χώρα διατηρεί στενούς δεσμούς με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Ρωσία και την Κίνα.

Τη Φοιτητική Λίστα για την εκλογική της επικράτηση συνεχάρη η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Όπως ανέφερε, η ΕΕ είναι έτοιμη να στηρίξει μεταρρυθμίσεις για το κράτος δικαίου και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, καθώς και για την καταπολέμηση της διαφθοράς και την ενδυνάμωση των δημοκρατικών θεσμών.

Today, the people of Serbia turned out in record numbers to shape their country’s future.

Congratulations to the Student List on its victory in the parliamentary elections.

We stand ready to support reforms on the rule of law, media freedom, the fight against corruption and strong democratic institutions, and to work together to advance Serbia’s future in the European Union.

@eucopresident

— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) October 25, 2026

Την αναγνώριση του εκλογικού αποτελέσματος από τη Μόσχα ανακοίνωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ. Παράλληλα, εξήρε τη συμβολή του Βούτσιτς στην ανάπτυξη των σχέσεων ανάμεσα στη Ρωσία και τη Σερβία.

Ο Πεσκόφ δήλωσε πως ελπίζει ότι θα διατηρηθούν οι δεσμοί των δύο χωρών και σημείωσε ότι ο πρώην πρόεδρος θα εξακολουθήσει να έχει ενεργό ρόλο στην πολιτική ζωή της Σερβίας.

Για ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της Σερβίας έκανε λόγο ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος έστειλε συγχαρητήριο μήνυμα. Εξέφρασε, επίσης, την επιθυμία να ενισχυθεί περαιτέρω η συνεργασία των δύο χωρών.

There have been changes in Serbia – a victory of the Student List @studentblokade. And this is clearly a new chapter in the history of the country and its people. We wish Serbia success, real development, and warm relations with the European community. We in Ukraine thank Serbia for respecting our people, our state, and our independence. And we always celebrate our shared achievements – everything that strengthens our societies and gives people more opportunities. We are ready to continue expanding our cooperation, and may all the good hopes of the people of Serbia come true!

— Volodymyr Zelenskyy / Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) October 26, 2026

Ωστόσο, ο Μπονόμι επισημαίνει ότι η επικράτηση των φοιτητών στις εκλογές δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην πως η Σερβία θα στραφεί πλήρως γεωπολιτικά προς τη Δύση.

Η αλλαγή κυβέρνησης δεν αρκεί για να διευθετήσει σύνθετα ζητήματα, όπως οι δεσμοί με τη Ρωσία, η ενεργειακή εξάρτηση, οι κινεζικές επενδύσεις και το θέμα του Κοσόβου.

Όπως αναφέρει στην ανάλυσή του, η σημαντικότερη δοκιμασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα είναι να υποστηρίξει τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, χωρίς να απαιτήσει από τη νέα κυβέρνηση άμεσες γεωπολιτικές αποφάσεις που ενδέχεται να πυροδοτήσουν νέες εσωτερικές εντάσεις.

Μια νέα δημοκρατική μετάβαση, 26 χρόνια μετά την πτώση του Μιλόσεβιτς;

Οι συγκρίσεις με το 2000 επανέρχονται στη δημόσια συζήτηση μετά την εκλογική ανατροπή της 25ης Οκτωβρίου. Τότε, η πτώση του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς γέννησε ελπίδες για δημοκρατική ανασυγκρότηση και ευρωπαϊκή προοπτική.

Η εμπειρία εκείνης της περιόδου, σύμφωνα με το IAI, καταδεικνύει ότι η αλλαγή πολιτικής ηγεσίας από μόνη της δεν αρκεί για να οικοδομηθούν ισχυροί και ανεξάρτητοι θεσμοί.

Για τη νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία, το ζητούμενο είναι να μετασχηματίσει την κοινωνική κινητοποίηση σε σύστημα διακυβέρνησης που θα διασφαλίζει τη λογοδοσία, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και τον δημοκρατικό έλεγχο της εξουσίας.

Ύστερα από σχεδόν δύο χρόνια κινητοποιήσεων, οι φοιτητές πέτυχαν τον άμεσο πολιτικό στόχο τους: αμφισβήτησαν στην κάλπη και τελικά νίκησαν το κόμμα που είχε την κυριαρχία στη Σερβία από το 2012.

Το ζητούμενο πλέον δεν περιορίζεται στο ποιος επικράτησε στις εκλογές. Το κρίσιμο είναι με ποιον τρόπο η νίκη θα οδηγήσει σε πραγματική αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας του σερβικού κράτους.