Η ορειβατική τραγωδία στον Όλυμπο το 1976: Πώς συνέβη και συγκλόνισε την Ελλάδα

Τον Δεκέμβριο του 1976, μέλη ορειβατικών συλλόγων από τη Θεσσαλονίκη και την Καβάλα ξεκίνησαν για μια ανάβαση που είχαν προγραμματίσει.

Στην προσπάθεια να ανεβούν στον Όλυμπο συμμετείχαν τέσσερις άνδρες —ο Δημήτρης Καστανιώτης, ο Στέργιος Χατζηγεωργίου, ο Πασχάλης Τυρνινής και ο Παναγιώτης Παπαδόπουλος— και δύο γυναίκες, η Βικτώρια Μπαρτζιλάι και η Κυριακή Λαζαρίδου. Οι συνθήκες επιδεινώθηκαν δραματικά και, όταν χιονοστιβάδα τούς παρέσυρε σε υψόμετρο 2.700 μέτρων, τα ίχνη τους χάθηκαν…

Η εξαφάνισή τους σήμανε συναγερμό και κινητοποίησε τις αρχές, ενώ ακολούθησε μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης της εποχής. Το μέγεθος της δυσκολίας και το κλίμα εκείνων των ημερών αποτυπώνονται και στην αφήγηση του Τέρενς Κουίκ.

Ο Τέρενς Κουίκ, τότε παρουσιαστής ειδήσεων στην ΕΡΤ Βορείου Ελλάδος, βρέθηκε στην αποστολή μαζί με τον οπερατέρ Γιάννη Κελετζή. Ήταν ανάμεσα στους λίγους δημοσιογράφους που συμμετείχαν, όπως και οι Κώστας Παπαπέτρου και Νίκος Φλώρος. Αργότερα περιέγραψε χαρακτηριστικά:

«Στο Λιτόχωρο έφτασε ένα ελικόπτερο, με αποστολή να μεταφέρει λοκατζήδες καταδρομείς όσο πιο ψηλά επέτρεπαν οι καιρικές συνθήκες. Ανεβήκαμε κι εμείς. Σε τέτοιες περιστάσεις, το να λες “μαζί σας” δεν σημαίνει προνόμιο, αλλά ανάληψη κινδύνου. Προσεγγίσαμε μια περιοχή κοντά στο σημείο όπου θα κινούνταν οι ομάδες έρευνας. Οι καταδρομείς αποβιβάστηκαν και κάναμε κι εμείς το ίδιο, για να κινηματογραφήσουμε την πορεία τους.

Τότε είδα στην πράξη τι σημαίνει να βρίσκεσαι σε χειμερινό βουνό μέσα σε θύελλα. Το ελικόπτερο αδυνατούσε να σταθεροποιηθεί και να κρατήσει τη θέση του. Ο άνεμος το παρέσυρε, η ορατότητα χανόταν και η ασφάλεια είχε μηδενιστεί. Ο πιλότος αναγκάστηκε να απομακρυνθεί, αφήνοντάς μας πίσω, στο πουθενά. Δεν ξέρω πόσος χρόνος πέρασε ώσπου να επιστρέψει. Στο βουνό, ο χρόνος δεν υπολογίζεται με λεπτά, αλλά με το αν προλαβαίνουμε.

Εκεί αντιλαμβάνεσαι ότι στο βουνό οι ιδιότητες δεν έχουν σημασία. Δεν υφίσταται το “κάνω ρεπορτάζ”. Υπάρχει μόνο το “είμαι εδώ” και το ερώτημα αν θα παραμείνεις. Το ελικόπτερο επέστρεψε, δεν θυμάμαι ύστερα από πόση ώρα, μεταφέροντας κι άλλους καταδρομείς. Ο πιλότος μού έδειξε να βιαστώ: “Γρήγορα, ανεβείτε”.

Έπρεπε να επιστρέψουμε στο Λιτόχωρο και να συνεχίσουμε προς τη Θεσσαλονίκη, ώστε να προλάβουμε τα δελτία και να εμφανιστεί το φιλμ. Είχα ήδη επιβιβαστεί, κρατώντας το πρώτο κουτί με δέκα λεπτά υλικού. Ήταν πολύτιμο όχι απλώς επειδή ήταν “καλό”, αλλά επειδή προερχόταν από τη σκηνή του δράματος.

Ο Γιάννης Κελετζής εξακολουθούσε να τραβά πλάνα. Του φώναζα να έρθει, να ανέβει και να φύγουμε. Το ελικόπτερο ούτε καν πατούσε κανονικά στο χιόνι· δεν προσγειωνόταν. Σε τέτοιες συνθήκες, για να σωθεί, αιωρούνταν μισό μέτρο πάνω από το έδαφος και κατόπιν έφευγε.

Ο Κελετζής παρέμεινε πίσω, αφοσιωμένος πεισματικά στο καθήκον του. Αυτός ήταν ο απίστευτος και φοβερός Γιάννης. Έμαθα αργότερα πως οι καταδρομείς τού έδωσαν κάλτσες, αφού φορούσε σκαρπίνια και δεν ήταν κατάλληλα ντυμένος για τέτοια νύχτα. Ευτυχώς, μπόρεσε να κατευθυνθεί προς το καταφύγιο Ζολώτα, όπου υπήρχε τηλέφωνο στρατιωτικού τύπου, να επικοινωνήσει και να πει “ζω”. Παρέμεινε εκεί ως τη Δευτέρα, όταν υποχώρησε η κακοκαιρία».

Οι προσπάθειες για τον εντοπισμό των ορειβατών συνεχίστηκαν επί ημέρες, με τη συμμετοχή ακόμη και στρατιωτικών ελικοπτέρων Χιούι, τα οποία ο στρατός διέθετε από την εποχή του Βιετνάμ. Ωστόσο, η φοβερή κακοκαιρία έκανε τον χρόνο να λειτουργεί ολοένα περισσότερο σε βάρος των πιθανοτήτων επιβίωσης. Έτσι, η αναζήτηση αγνοουμένων μετατράπηκε σταδιακά σε αναζήτηση σορών.

Η Ελληνική Ομάδα Διάσωσης καταγράφει συγκεκριμένα τα εξής για το περιστατικό:

«Όταν μια από τις ομάδες διάσωσης έφτασε στον Λαιμό, εντόπισε με τα κιάλια μια μεγάλη εγκοπή στο χιόνι στη βάση του Στεφανιού. Ήταν η πρώτη ένδειξη σοβαρού συμβάντος. Η ανησυχία κορυφώθηκε στο οροπέδιο των Μουσών, όπου επικρατούσε απόλυτη λευκή σιωπή και κανένας καπνός δεν έβγαινε από το καταφύγιο. Δεν υπήρχε πλέον αμφιβολία ότι η ομάδα των έξι είχε θαφτεί κάτω από τον χιονισμένο όγκο, πιθανότατα στο σημείο της σχισμής κάτω από το Στεφάνι».

Ένας διασώστης βρήκε αργότερα στο χιόνι έναν θαμμένο μπλε σκούφο, αδιάψευστη ένδειξη ότι τα μέλη της ομάδας βρίσκονταν θαμμένα εκεί. Σύμφωνα με όσα λέγεται, και οι έξι ορειβάτες ήταν συνδεδεμένοι μεταξύ τους με το ίδιο σκοινί. Επομένως, αν η χιονοστιβάδα παρέσυρε έστω έναν, υπήρχε το ενδεχόμενο να συμπαρασύρει και τους υπόλοιπους.

Όταν έφτασαν οι άνδρες των ΛΟΚ, είχαν ήδη ανασυρθεί δύο σοροί. Τότε άρχισε η ιδιαίτερα δύσκολη προσπάθεια να απομακρυνθεί το χιόνι και να ανασυρθούν τα υπόλοιπα θύματα, τα οποία βρίσκονταν θαμμένα σε βάθος μεγαλύτερο του ενός μέτρου.

Πέρασαν τέσσερις ολόκληρες ημέρες μέχρι να ανασυρθούν οι σοροί, να μεταφερθούν στα ελικόπτερα και να μπορέσουν αυτά να απογειωθούν, καθώς η κακοκαιρία δεν επέτρεπε τις πτήσεις. Η επιχείρηση ολοκληρώθηκε το πρωί της επόμενης Δευτέρας, με τις σορούς που απέμεναν και τους 23 εξαντλημένους διασώστες να φτάνουν στην Κατερίνη και στο Λιτόχωρο.

Έτσι έπεσε η αυλαία στη μεγαλύτερη ορειβατική τραγωδία που έχει σημειωθεί στην Ελλάδα.