Το πλοίο που «εξαφανίστηκε» στο Πείραμα της Φιλαδέλφειας και ο θρύλος που επέζησε

Σύμφωνα με τη διαδεδομένη αφήγηση, το περιστατικό έγινε στις 28 Οκτωβρίου 1943, στο ναυπηγείο της Φιλαδέλφειας. Στο επίκεντρο βρίσκεται το αμερικανικό αντιτορπιλικό USS Eldridge (DE-173), συνοδευτικό πλοίο της κλάσης Cannon.

Το USS Eldridge ανήκε στο Πολεμικό Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών και ονομάστηκε προς τιμήν του Πλωτάρχη John Eldridge Jr. Εκείνος είχε ηγηθεί επιχείρησης για την εισβολή στα Νησιά του Σολομώντα.

Η ιστορία θέλει το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ να έχει τοποθετήσει στο πλοίο ειδικό μηχανισμό, με στόχο να το κάνει αόρατο.

Υποτίθεται πως όταν τέθηκε σε λειτουργία, το αποτέλεσμα ξεπέρασε κάθε προσδοκία: το σκάφος χάθηκε από τη Φιλαδέλφεια και εμφανίστηκε στο Νόρφολκ της Βιρτζίνια.

Οι λεπτομέρειες αλλάζουν ανάλογα με την αφήγηση, όπως συμβαίνει συχνά με ιστορίες που μεταδίδονται χωρίς σταθερή τεκμηρίωση. Η γοητεία της υπόθεσης βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την κλιμάκωση.

Αρχικά, ο σκοπός μοιάζει στρατιωτικά εύλογος: να δυσκολεύεται ο αντίπαλος να εντοπίσει ένα πλοίο. Η ιστορία, όμως, από εκεί περνά στην τηλεμεταφορά και καταλήγει στον τρόμο, καθώς η υποτιθέμενη επιτυχία αποβαίνει καταστροφική για το πλήρωμα.

Με αυτόν τον τρόπο, το πείραμα αποκτά χαρακτηριστικά προειδοποιητικού μύθου: επιστήμονες ανοίγουν μια ανεξέλεγκτη πόρτα και οι απλοί άνθρωποι υφίστανται τις συνέπειες. Αυτό το ισχυρό αφηγηματικό μοτίβο εξηγεί εν μέρει γιατί η ιστορία εξακολουθεί να επιβιώνει.

Ωστόσο, οι απαρχές του θρύλου δεν ανάγονται σε κάποια επιβεβαιωμένη μαρτυρία του 1943.

Η δημόσια διαδρομή του συνδέεται με τον συγγραφέα Μόρις Τζέσαπ, ο οποίος εξέδωσε το 1955 το βιβλίο «The Case for the UFO». Μετά την έκδοσή του, έλαβε επιστολές από έναν άνδρα που υπέγραφε ως Κάρλος Μιγκέλ Αλιέντε.

Ο άνθρωπος που έστειλε την επιστολή υποστήριζε πως είχε δει από άλλο πλοίο ένα μυστικό πείραμα του Ναυτικού.

Στην περιγραφή του έκανε λόγο για αορατότητα, μεταφορά του σκάφους και τρομακτικές επιπτώσεις στους ναύτες. Παρέπεμπε ακόμη σε δημοσίευμα εφημερίδας της Φιλαδέλφειας, το οποίο δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστεί.

Πρόσθετο πέπλο μυστηρίου έπεσε στην υπόθεση το 1956, όταν ένα αντίτυπο του βιβλίου, γεμάτο χειρόγραφες παρατηρήσεις, παραδόθηκε στο Γραφείο Ναυτικών Ερευνών των ΗΠΑ.

Το βιβλίο κίνησε το προσωπικό ενδιαφέρον δύο αξιωματικών, οι οποίοι φρόντισαν να αναπαραχθεί σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων.

Η πραγματική αυτή επαφή με στρατιωτική υπηρεσία θα μπορούσε εύκολα να εκληφθεί ως απόδειξη ότι υπήρχε επίσημη γνώση της υπόθεσης.

Παρόλα αυτά, το ενδιαφέρον δύο στελεχών για έναν αλλόκοτο ισχυρισμό δεν επιβεβαιώνει ότι όσα περιγράφονται είναι αληθινά.

Η διάκριση ανάμεσα στην εξέταση μιας ιστορίας και στην επιβεβαίωσή της είναι κρίσιμη για ολόκληρη την υπόθεση.

Στις εντυπωσιακές αφηγήσεις αντιπαραβάλλονται τα καταγεγραμμένα δρομολόγια του Eldridge.

Η Διοίκηση Ναυτικής Ιστορίας και Κληρονομιάς των ΗΠΑ σημειώνει ότι, από την εξέταση του ημερολογίου γέφυρας και του πολεμικού ημερολογίου, δεν προκύπτει παρουσία του πλοίου στη Φιλαδέλφεια την επίμαχη περίοδο.

Το Eldridge βρισκόταν στη Νέα Υόρκη από τις 18 Οκτωβρίου έως την 1η Νοεμβρίου 1943.

Η ίδια υπηρεσία επισημαίνει ότι, παρά τις επανειλημμένες έρευνες στα αρχεία, δεν βρέθηκαν έγγραφα που να τεκμηριώνουν πείραμα αορατότητας ή τηλεμεταφοράς.

Κατά συνέπεια, η ημερομηνία που συνδέθηκε με τον θρύλο δεν συμβαδίζει με τα διαθέσιμα στοιχεία για τις κινήσεις του πλοίου.

Μια πιθανή ρίζα της ιστορίας είναι η διαδικασία απομαγνήτισης των πλοίων. Για να μειωθεί το μαγνητικό τους ίχνος και ο κίνδυνος από μαγνητικές νάρκες, χρησιμοποιούνται ηλεκτρικά καλώδια και ρεύμα.

Με αυτή την ειδική έννοια, ένα σκάφος γίνεται δυσκολότερα ανιχνεύσιμο από έναν συγκεκριμένο μηχανισμό. Παραμένει, όμως, ορατό στο ανθρώπινο μάτι.

Η περιγραφή μιας τεχνικής ως «αορατότητας» θα μπορούσε να μετατραπεί σε αφήγηση κυριολεκτικής εξαφάνισης, προσφέροντας μια πειστική εξήγηση για τη γέννηση του μύθου. Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, πως αυτή ήταν η μόνη αρχική πηγή του.

Συχνά οι αφηγήσεις επικαλούνται και τον Άλμπερτ Αϊνστάιν. Η σύνδεση με την «ενιαία θεωρία πεδίου» δίνει επιστημονικό βάρος σε ισχυρισμούς που αλλιώς θα έμοιαζαν εντελώς φανταστικοί. Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχουν στοιχεία που να συνδέουν τον Αϊνστάιν με πείραμα τηλεμεταφοράς του Eldridge.

Η αναφορά σε έναν κορυφαίο επιστήμονα λειτουργεί ως αφηγηματικό εχέγγυο: υποβάλλει την ιδέα πως πίσω από κάτι ακατανόητο κρύβεται προηγμένη γνώση.

Μια θεωρία, όμως, χρειάζεται συγκεκριμένο περιεχόμενο, πειραματική επαλήθευση και ελέγξιμα αποτελέσματα. Το κύρος ενός ονόματος δεν μπορεί να υποκαταστήσει αυτά τα στοιχεία.

Η πραγματική ιστορία του Eldridge συνδέεται και με την Ελλάδα. Το πλοίο καθελκύστηκε τον Ιούλιο του 1943 και μπήκε σε υπηρεσία τον Αύγουστο.

Στη διάρκεια του πολέμου συμμετείχε σε αποστολές συνοδείας νηοπομπών, προστατεύοντας πλοία που μετέφεραν προσωπικό και εφόδια.

Στις 15 Ιανουαρίου 1951 παραχωρήθηκε στην Ελλάδα και υπηρέτησε στο ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό ως «Λέων ΙΙΙ» D-54.

Η μεταβίβαση του πλοίου καταγράφεται τόσο στην επίσημη ιστορία του όσο και σε φωτογραφίες από την τελετή παράδοσης.

Αυτό αποτελεί ένα απτό κεφάλαιο από τη ζωή του πλοίου, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το ελληνικό κοινό.

Το πλοίο αξιοποιήθηκε εντατικά σε περιπολίες στο Ανατολικό Αιγαίο και τα Δωδεκάνησα, ενώ χρησιμοποιήθηκε και για την εκπαίδευση Ναυτικών Δοκίμων.

Ήταν ένα από τα τέσσερα συνοδευτικά αντιτορπιλικά που παραχώρησαν οι ΗΠΑ στην Ελλάδα στο πλαίσιο της Στρατιωτικής βοήθειας. Τα άλλα πλοία του ίδιου τύπου ήταν τα Aετός, Ιέραξ και Πάνθηρ.

Το Eldridge υπαγόταν στη διοίκηση Αντιτορπιλικών και παροπλίστηκε στις 15 Νοεμβρίου 1992.

Ο κινηματογράφος έδωσε στον θρύλο ακόμη μεγαλύτερη διάρκεια. Το 1984 κυκλοφόρησε η ταινία «The Philadelphia Experiment», μεταφέροντας την ιδέα της εξαφάνισης σε μια περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας με ταξίδι στον χρόνο. Ακολούθησαν συνέχεια το 1993 και τηλεοπτική επανεκδοχή το 2012.

Μέσα από τον κινηματογράφο, μια ιστορία χωρίς τεκμηρίωση μπορεί να αποκτήσει την όψη πραγματικής ανάμνησης. Στον θεατή μένουν πρόσωπα, τοποθεσίες και σκηνές, ακόμη κι αν έχει ξεχάσει την προέλευσή τους.

Έτσι, η μυθοπλασία είναι δυνατόν να επανέλθει στον δημόσιο διάλογο σαν να επρόκειτο για μαρτυρία.

Στο τέλος, το Πείραμα της Φιλαδέλφειας παραμένει ένας συναρπαστικός θρύλος, όχι όμως ένα ιστορικό γεγονός που έχει τεκμηριωθεί.

Η πολεμική μυστικότητα προσφέρει πειστικό σκηνικό, αλλά δεν αποδεικνύει από μόνη της οποιονδήποτε ισχυρισμό.

Η έλλειψη επιβεβαιωτικών στοιχείων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι υπήρξε συγκάλυψη. Το ενδιαφέρον της υπόθεσης, άλλωστε, αφορά ακριβώς το πώς μια αφήγηση αποκτά αξιοπιστία, όταν επαναλαμβάνεται και ντύνεται με επιστημονικούς όρους και δραματικές εικόνες.

Για να αφήσει το Eldridge ισχυρό αποτύπωμα στη συλλογική φαντασία, δεν ήταν απαραίτητο να εξαφανιστεί από κάποιο λιμάνι.

Αυτό που κρατά ζωντανή την ιστορία είναι η ανθρώπινη ανάγκη να πιστεύει πως πίσω από όσα βλέπουμε υπάρχει μια διαφορετική, απαγορευμένη εκδοχή της πραγματικότητας.