Τα 12 ελληνικά αεροσκάφη που αντιμετώπισαν 50 γερμανικά τον Απρίλιο του 1941

Στα μέσα Απριλίου του 1941, η Ελληνική Βασιλική Αεροπορία (ΕΒΑ) είχε ήδη υποστεί βαριές απώλειες. Οι έξι μήνες μαχών πάνω από την Πίνδο και τη Βόρεια Ήπειρο, μαζί με τη γερμανική εισβολή και τους βομβαρδισμούς της Luftwaffe στα ελληνικά αεροδρόμια, είχαν οδηγήσει την ΕΒΑ στα πρόθυρα της κατάρρευσης, απέναντι σε έναν αντίπαλο ασύγκριτα ισχυρότερο.

Με την ιταλική εισβολή, που άρχισε στις 28 Οκτωβρίου 1940, η Διοίκηση Αεροπορίας Διώξεως (ΔΑΔ) είχε οργανωθεί ως εξής:

Η 21η Μοίρα Διώξεως, με P.Z.L. P.24F/G και Gloster Gladiator MkI, είχε έδρα τα Τρίκαλα.

Στη Θεσσαλονίκη βρισκόταν η 22η Μοίρα Διώξεως, εξοπλισμένη με αεροσκάφη P.Z.L. P.24F/G.

Η Λάρισα ήταν η έδρα της 23ης Μοίρας Διώξεως, η οποία διέθετε P.Z.L. P.24F/G.

Στην Ελευσίνα είχε εγκατασταθεί η 24η Μοίρα Διώξεως, με Bloch MB.151 και Avia B.534.

Κατά την έναρξη των επιχειρήσεων, ο συνολικός αριθμός των πολεμικών αεροσκαφών όλων των τύπων ανερχόταν σε 158. Από αυτά, φέρεται να ήταν επιχειρησιακά τα 128, ενώ μόλις 59 προορίζονταν για δίωξη και βομβαρδισμό. Μόνο 14 από τα αεροσκάφη κατάφεραν τελικά να διαφύγουν στη Μέση Ανατολή.

Στις 15 Απριλίου, σχεδόν όλα τα αεροσκάφη της Αεροπορίας Διώξεως είχαν μεταφερθεί στο αεροδρόμιο της Βασιλικής Τρικάλων. Η δύναμη αριθμούσε 12 αεροσκάφη: πέντε Gloster Gladiator της 21ης Μοίρας, που η Ελλάδα είχε παραλάβει στο μεταξύ από τη Βρετανία, με χειριστές τους Σμηναγούς Ιωάννη Κέλλα, διοικητή της Μοίρας, Κων/νο Χόνδρο, Δημήτριο Σκαλτσογιάννη και Ιωάννη Παπαδημητρίου, καθώς και τον Υποσμηναγό Ιωάννη Κατσαρό. Πέντε PZL P24 της 22ης Μοίρας πετούσαν με τον Σμηναγό Γιώργο Δούκα, τον Ανθυποσμηναγό Βασίλειο Κοντογεώργο, τον Αρχισμηνία Επαμεινώνδα Δάγγουλα και τους Επισμηνίες Παναγιώτη Αργυρόπουλο και Λεωνίδα Κατσαρέλη. Τα υπόλοιπα δύο από τα αρχικά εννέα MB-151 της 24ης Μοίρας είχαν χειριστές τον Υποσμηναγό Παναγιώτη Οικονομόπουλο και τον Επισμηνία Γεώργιο Μόκκα.

Η αερομαχία

Στις 06:30, το πρωί, εμφανίστηκε πάνω από την περιοχή του αεροδρομίου μεγάλος σχηματισμός 18 Ju-87, γνωστών ως Stukas. Οι Έλληνες πιλότοι έσπευσαν στα αεροσκάφη τους και απογειώθηκαν για να τα αναχαιτίσουν, καθώς τα γερμανικά βομβαρδιστικά είχαν βάλει στο στόχαστρο το αεροδρόμιο και τις εγκαταστάσεις του. Συνολικά απογειώθηκαν 12 αεροσκάφη: πέντε P.24F/G, πέντε Gladiator και δύο MB-151.

Οι Έλληνες χειριστές φαίνεται ότι είδαν τα Stukas σε ύψος 7.000 ποδών, την ώρα που βρίσκονταν πάνω από το αεροδρόμιο και ετοιμάζονταν να βουτήξουν για την επίθεση. Χωρίς καθυστέρηση, τα ελληνικά αεροσκάφη πήραν και εκείνα καθοδική πορεία, επιδιώκοντας να φτάσουν τα γερμανικά πριν εξαπολύσουν το καταστροφικό φορτίο τους.

Πρώτος κατάφερε να φτάσει τα γερμανικά αεροσκάφη ο Γεώργιος Μόκκας, από το Σιδηρόκαστρο Σερρών. Πιθανότατα τον βοήθησε το γεγονός ότι το MB.151 ήταν ταχύτερο από τους άλλους δύο τύπους.

Ο Μόκκας εντόπισε αμέσως ένα Stukas και το έβαλε στο στόχαστρο, ρίχνοντας σύντομες ριπές με τα δύο πολυβόλα Hispano-Suiza HS.404 των 20 χιλιοστών που έφερε το Bloch. Τα βλήματα των 20 χιλιοστών, βάρους 168 γραμμαρίων, πέτυχαν καίρια το Ju-87, παρότι ήταν καλά προστατευμένο. Το γερμανικό αεροσκάφος έχασε ύψος, άφησε πίσω του πυκνό μαύρο καπνό και κατευθύνθηκε προς το έδαφος, όπου πραγματοποίησε αναγκαστική προσγείωση.

Ήταν η πρώτη επιβεβαιωμένη κατάρριψη Stukas από την Ελληνική Αεροπορία. Το πλήρωμα μάλιστα του γερμανικού αεροσκάφους συνέλαβαν Έλληνες στρατιώτες.

Ο Επισμηνίας Γεώργιος Μόκκας

Ο Μόκκας συνέχισε να καταδιώκει τα γερμανικά βομβαρδιστικά και χτύπησε ένα δεύτερο Stukas, το οποίο απομακρύνθηκε από την περιοχή. Καθώς οι Έλληνες πιλότοι είχαν αφοσιωθεί στην καταδίωξη, δεν αντιλήφθηκαν ότι σε μεγαλύτερο ύψος, στα 10.000 πόδια και μέσα σε νέφωση, παραμόνευαν τουλάχιστον 25 Mi-109E που συνόδευαν τα Stukas. Επρόκειτο για γερμανικά μαχητικά της 4./JG 27, με επικεφαλής σχηματισμού τον Γερμανό άσο Gustav Rodel.

Ο Rodel στράφηκε εναντίον του Έλληνα πιλότου και χτύπησε τα πηδάλια διεύθυνσης του αεροσκάφους του. Το Bloch του Μόκκα κλυδωνίστηκε για λίγα δευτερόλεπτα και κατόπιν άρχισε να πέφτει ανεξέλεγκτα. Ο χειριστής δεν μπόρεσε να ανακτήσει τον έλεγχο και το αεροσκάφος συνετρίβη λίγο έξω από την περίμετρο του αεροδρομίου.

Ο Μόκκας έμελλε να γίνει ο τελευταίος νεκρός της ΕΒΑ στο Έπος του 1940-1941. Για τον Rodel, αυτή ήταν η 15η κατάρριψη. Ωστόσο, η αερομαχία συνεχιζόταν: ο Rodel, μαζί με τον παραστάτη του και ακόμη ένα Me-109, επιχείρησαν να καταρρίψουν τον Σμηναγό Ιωάννη Κέλλα. Τον καταδίωξαν αδιάκοπα, εξαπολύοντας δεκάδες βολίδες των 20 και 13 χιλιοστών εναντίον του Gloster Gladiator, αν και άλλες πηγές αναφέρουν ότι πετούσε PZL.

Ο έμπειρος πιλότος και Μοίραρχος Κέλλας κρατά την ψυχραιμία του. Κάνοντας ελιγμούς και περιστροφές, πετά χαμηλά, στο ύψος των δέντρων, και καταφέρνει να προσγειώσει το χτυπημένο αεροσκάφος κοντά στο αεροδρόμιο. Οι Γερμανοί, ωστόσο, επιδιώκουν να τον σκοτώσουν και πολυβολούν το αεροπλάνο στο έδαφος μέχρι να καεί ολοσχερώς. Ο ίδιος γλιτώνει με μερικές αμυχές.

Τη μάχη και την περιπέτεια του Κέλλα περιέγραψε αργότερα σε ραδιοφωνική εκπομπή του 7ου Επιτελικού Γραφείου του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας ο Ιωάννης Κατσαρός. Τότε ήταν Ανθυποσμηναγός και συμμετείχε στην αερομαχία, ενώ στη συνέχεια αποστρατεύτηκε με τον βαθμό του Πτεράρχου:

«Η τελευταία αερομαχία, ήταν… λιγάκι σκληρή. Δηλαδή ήμασταν στα Τρίκαλα το βράδυ, μας βομβάρδισαν οι Γερμανοί. Είχανε πάρει φωτιά στην πλατεία των Τρικάλων κάτι μαγαζιά. Το πρωί σηκωθήκαμε πήγαμε στο Αεροδρόμιο και μας ειδοποίησαν από την Αεράμυνα της εποχής εκείνης διά ζώσης φωνής δηλαδή, ότι έρχονται Γερμανικά αεροπλάνα.

Απογειωθήκαμε, ότι αεροπλάνα υπήρχαν, όλων των Μοιρών 4 ή 5 Γλαντιέϊτορ με αρχηγό τον Κέλλα, μερικά PZL 4 αν δεν απατώμαι ήταν ένα ή δύο BLOCK.

Ήταν πραγματικά ένας σχηματισμός «Γκούγκερς 78», τα οποία συνοδεύονταν από καμιά 25αριά «ΜΕΣΕΡΣΜΙΘ 109». Ήταν Μεγάλη Παρασκευή του ’41. Απογειωθήκαμε όπως σας είπα, συναντήσαμε τα «Γιούγκερς 87» δεν είχαμε δει ακόμα τα «ΜΕΣΕΡΣΜΙΘ» επιτεθήκαμε στα «Γιούγκερς 87»,ρίξαμε δύο απ’ αυτά το ένα βεβαίως έπεσε, ο χειριστής κι’ ο Παρατηρητής πιάστηκαν αιχμάλωτοι, από τους δικούς μας, το άλλο το χτυπήσαμε, δεν το είδα εγώ να πέφτει.

Τώρα δεν θα σας πω για τη δική μου περίπτωση θα σας πω για την περίπτωση του Κέλλα, τον όποιον είχαν βάλει στη μέση δύο ΜΕΣΕΡΣΜΙΘ και τον κυνηγήσανε. Επιτίθεται ο Κέλλας και κατέβαινε χαμηλά εις το ύψος σχεδόν του εδάφους για να μπορέσει να γλυτώσει από τα «109» με διαφόρους ελιγμούς Στο τέλος έπεσε ο Κέλλας. Τα Γερμανικά αεροπλάνα δεν σταμάτησαν με την πτώση αλλά συνέχισαν να τον πολυβολούν μέχρις ότου κάηκε το αεροπλάνο.

Εμείς τσακισμένοι βέβαια με διάφορες αβαρίες προσγειωθήκαμε στο αεροδρόμιο και σε λίγο μας διέταξαν να φύγουμε και να πάμε σ’ ένα αεροδρόμιο το οποίο ήταν στο Δαδί κοντά.

Επήγαμε εκεί και βεβαίως ο Κέλλας σκοτωμένος. Δεν υπήρχε πιθανότης να ζήση ένας άνθρωπος τον οποίον κυνηγούσαν δύο ΜΕΣΕΡΣΜΙΘ ο οποίος έπεσε και τα εχθρικά συνέχισαν να τον πολυβολούν μέχρι που πήρε φωτιά το αεροπλάνο.

Το βράδυ λοιπόν παρά το γεγονός ότι τον ανασπούσαμε όλοι, ήταν ο Δ)τής Μοίρας μας κ απ’ τα λίγα παλληκάρια, τα οποία έχω δει στη ζωή μου στην Αεροπορία, το βράδυ λοιπόν τον βάλαμε παρασύνθημα Παρασύνθημα ΚΕΛΛΑΣ. Και βεβαίως είμαστε όλοι λυπημένοι γιατί χάσαμε ένα παλληκάρι κι έναν πολύ καλό φίλο.

Το βράδυ εκεί πούμασταν μαζεμένοι και κλαίγαμε τη Μοίρα μας —εν τω μεταξύ υποχωρούσαμε έτσι— βλέπουμε τον Κέλλα να καταφθάνει μ’ έναν επίδεσμο στο κεφάλι και καταλαβαίνετε βέβαια, ποια ήταν η χαρά μας, όταν είδαμε τον, Διοικητή τής Μοίρας μας, με τα από αυτή την καταστροφή, να ζει».

Παρότι είχαν τραυματιστεί σοβαρά, κατάφεραν να προσγειωθούν και δύο ακόμη πιλότοι: ο Επισμηνίας Λεωνίδας Κατσαρέλης, που πετούσε PZL, και ο Ανθυποσμηναγός Βασίλειος Κοντογεώργος, χειριστής ενός Gladiator.

Αναφορά αξίζει και στη θυσία του Αρχισμηνία Περικλή Κουτρούμπα, ο οποίος υπηρετούσε στην 23η Μοίρα Διώξεως. Την ίδια ημέρα, σε άλλη αποστολή στην περιοχή του Λιτόχωρου, σκοτώθηκε όταν το PZL που πετούσε δέχθηκε πυρά από γερμανικό Me-109E. Μία ημέρα νωρίτερα, στις 14 Απριλίου, είχε καταρρίψει γερμανικό αεροσκάφος Hs-126.

Η αερομαχία των Τρικάλων αποτελεί χαρακτηριστική απόδειξη πως οι Έλληνες πιλότοι συνέχιζαν να μάχονται, ακόμη κι όταν οι πιθανότητες ήταν εναντίον τους. Με δύο Stukas να καταρρίπτονται —μία επιβεβαιωμένη κατάρριψη και μία πιθανή—, η πανίσχυρη Luftwaffe δέχθηκε ένα «χαστούκι», ενώ η δική της πλευρά πέτυχε μόνο μία κατάρριψη, εκείνη του Μόκκα. Η ΕΒΑ συνέχισε τον αγώνα από τη Μέση Ανατολή και την Ιταλία και επέστρεψε τον Οκτώβριο του 1944 στην πλέον απελευθερωμένη πατρίδα. Η μάχη στα Τρίκαλα, όμως, σηματοδοτεί πως λίγοι Έλληνες αντιμετώπισαν πολλούς και έδωσαν εκεί τον τελευταίο τους αγώνα στο Έπος του ’40-’41.