Ιωάννης Βαρδουλάκης: Η ιστορία πίσω από τη φωτογραφία του Κρητικού «Μπραντ Πιτ» του 1941

Εδώ και χρόνια κυκλοφορεί στο διαδίκτυο μια ασπρόμαυρη φωτογραφία τριών Κρητικών αγωνιστών, οπλισμένων με γερμανικά όπλα και χειροβομβίδες, ενώ κρατούν και κιάλια. Το στιγμιότυπο καταγράφηκε στο Ανίδρι, κοντά στην Παλαιοχώρα Χανίων, και κεντρίζει το ενδιαφέρον τόσο για την ιστορία των ανδρών όσο και για μια απρόσμενη ομοιότητα. Ο Ιωάννης Βαρδουλάκης, στα αριστερά της εικόνας, συγκρίνεται από πολλούς χρήστες των social media με τον Μπραντ Πιτ. Δίπλα του, στο κέντρο, είναι ο Ιωάννης Κοντεκάκης, ενώ στα δεξιά βρίσκεται ο Μανώλης Βαρδουλάκης. Οι τρεις άνδρες συνδέονται με την αντίσταση των κατοίκων της Κρήτης απέναντι στους Γερμανούς το 1941.

Το πρόσωπο και το βλέμμα του άνδρα που βρίσκεται πρώτος στη φωτογραφία έχουν πυροδοτήσει πολλά σχόλια. Η ομοιότητά του με τον σταρ του Χόλιγουντ γίνεται συχνά αντικείμενο χιούμορ, με ορισμένους να μιλούν για ταξίδι στον χρόνο. Πίσω από τις αναρτήσεις, όμως, βρίσκεται ένας άνθρωπος με σύνδεση στη Μάχη της Κρήτης, ενώ η εικόνα διατηρεί ζωντανά πρόσωπα της τοπικής ιστορίας.

Ποιοι ήταν οι άνδρες που απεικονίζονται στη φωτογραφία

Από το Ανίδρι Σελίνου κατάγονταν τα αδέλφια Ιωάννης και Μανώλης Βαρδουλάκης, ενώ ο Ιωάννης Κοντεκάκης ήταν από τα Καμάρια Σελίνου. Η φωτογραφία προέρχεται από το αρχείο του Αντώνη Εργαζάκη και είχε συμπεριληφθεί σε αφιέρωμα για την παλιά Κρήτη, πριν γίνει ευρύτερα γνωστή. Οι ρίζες της οικογένειας Βαρδουλάκη βρίσκονται στα Σφακιά. Στην οικογενειακή της ιστορία ξεχωρίζει ο Αναγνώστης Βαρδή Βαρδουλάκης, ο επονομαζόμενος Δεληγιαννάκης, που υπήρξε καπετάνιος το 1821. Ο ίδιος και ο αδελφός του Νικόλαος συνδέονται με τη μετεγκατάσταση της οικογένειας στα Λιβανιανά Ανωπόλεως και αργότερα στο Σέλινο. Η ομοιότητα με τον διάσημο ηθοποιό έφερε τη φωτογραφία στο προσκήνιο, όμως η ιστορική της βαρύτητα αφορά τους ανθρώπους που οπλίστηκαν το 1941 και όσους συνέχισαν τον αγώνα μετά την κατάληψη της Κρήτης.

Η αντίσταση στην Κρήτη και οι πρώτες οργανώσεις

Στις 20 Μαΐου 1941 άρχισε η γερμανική εισβολή στην Κρήτη, με αεραποβατικές επιχειρήσεις. Γερμανοί αλεξιπτωτιστές και στρατιώτες που έφτασαν με ανεμόπτερα επιχείρησαν να καταλάβουν στρατηγικές θέσεις, ξεκινώντας από το Μάλεμε και τα Χανιά και επεκτείνοντας τις επιχειρήσεις στο Ρέθυμνο και το Ηράκλειο.

Την προέλαση αντιμετώπισαν ελληνικές και συμμαχικές δυνάμεις από τη Βρετανία, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, μαζί με Κρητικούς πολίτες. Οι κάτοικοι πολέμησαν με τα διαθέσιμα μέσα, προσδίδοντας ξεχωριστό χαρακτήρα στην άμυνα του νησιού. Στις αρχές Ιουνίου οι μάχες έληξαν, όταν μεγάλο τμήμα των συμμαχικών στρατευμάτων αποχώρησε προς την Αίγυπτο. Χιλιάδες στρατιώτες αιχμαλωτίστηκαν αφού έμειναν πίσω, ενώ άλλοι βρήκαν καταφύγιο στα βουνά. Με τη συνδρομή ντόπιων, κάποιοι διέφυγαν τη σύλληψη και αργότερα προσχώρησαν στην αντίσταση.

Η ένοπλη αντίσταση εξακολούθησε και υπό την κατοχή. Από το καλοκαίρι του 1941 άρχισαν να δημιουργούνται οργανώσεις και αντάρτικες ομάδες, που είχαν διαφορετικές πολιτικές καταβολές και στηρίζονταν σε τοπικά δίκτυα.

Κομβικό γεγονός αποτέλεσε η συνάντηση που έγινε στον Άγιο Σύλλα Ηρακλείου, στις 2 Ιουνίου 1941. Εκεί οι αγωνιστές συμφώνησαν να συνεχίσουν τον αγώνα κατά των κατακτητών. Στην περιοχή συγκροτήθηκε το Παγκρήτιο Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΠΑΜ), με επικεφαλής τον Μανώλη Μπαντουβά και τη συμμετοχή βενιζελικών και κομμουνιστών.

Στην Κρήτη έδρασαν πολλές αντιστασιακές οργανώσεις, όχι μία μόνο. Σε αυτές συγκαταλέγονταν η Ανωτάτη Επιτροπή Αγώνος Κρήτης (ΑΕΑΚ), πρόδρομος της Εθνικής Οργάνωσης Κρήτης (ΕΟΚ), αλλά και το ΠΑΜ, που συνδέθηκε με τη δημιουργία του ΕΑΜ στην Κρήτη.

Οι οργανώσεις ασχολούνταν με την εξυπηρέτηση του πληθυσμού, αλλά και με ενέργειες κατά των κατακτητών. Παρείχαν ενημέρωση, ενίσχυαν το ηθικό και φρόντιζαν για την εξεύρεση τροφίμων, ενώ παράλληλα συγκέντρωναν πληροφορίες και προετοίμαζαν δολιοφθορές. Οι επιτάξεις και οι στερήσεις επιβάρυναν την καθημερινή ζωή, καθιστώντας τη συμπαράσταση των κατοίκων απαραίτητη για τον αγώνα.

Στις βασικές μέριμνες της αντίστασης συγκαταλεγόταν η προστασία και η φυγάδευση Συμμάχων στρατιωτών που είχαν παγιδευτεί στην Κρήτη. Ταυτόχρονα, η βρετανική Ειδική Υπηρεσία Επιχειρήσεων (SOE) ανέπτυξε δράση στο νησί, συνεργαζόμενη με ντόπιες ομάδες και κατοίκους. Η αντίσταση διατηρήθηκε σε όλη την κατοχική περίοδο, έως τον Μάιο του 1945. Οι άμαχοι πλήρωσαν βαρύ τίμημα, καθώς οι κατοχικές δυνάμεις προχώρησαν σε εκτελέσεις και κατέστρεψαν χωριά.

Ο Πάτρικ Λι Φέρμορ και η επιχείρηση απαγωγής του Κράιπε

Σημαντική μορφή της κρητικής αντίστασης ήταν ο Βρετανός αξιωματικός και συγγραφέας Πάτρικ Λι Φέρμορ. Στις μαρτυρίες του για τη δράση στο νησί τόνιζε τόσο την αποφασιστικότητα των Κρητικών όσο και τον καθοριστικό ρόλο της βοήθειάς τους στις επιχειρήσεις που πραγματοποιούνταν πίσω από τις εχθρικές γραμμές.

Η πιο γνωστή από τις αποστολές στις οποίες συμμετείχε ήταν η απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Χάινριχ Κράιπε, που πραγματοποιήθηκε στις 26 Απριλίου 1944. Κατά τη διαδρομή από τις Αρχάνες προς τη Βίλα Αριάδνη, ο Φέρμορ και ο Βρετανός αξιωματικός Ουίλιαμ Στάνλεϊ Μος ακινητοποίησαν το αυτοκίνητο του στρατηγού, έχοντας μεταμφιεστεί σε Γερμανούς στρατονόμους.

Στην επιχείρηση έλαβαν μέρος έντεκα Κρητικοί και δύο Βρετανοί αξιωματικοί. Η ομάδα και ο αιχμάλωτος στρατηγός διέσχισαν επί πολλές ημέρες ορεινές περιοχές, πριν επιβιβαστούν σε σκάφος με προορισμό τη Μέση Ανατολή, στις 15 Μαΐου 1944. Το εγχείρημα έγινε αργότερα ευρύτερα γνωστό από το βιβλίο Ill Met by Moonlight και την κινηματογραφική του μεταφορά, που αφηγούνται την επιχείρηση