Κέρκυρα: Από τις αρχαίες πέτρες στα σύγχρονα γήπεδα, η μακρά ιστορία του πετάνκ

Το πετάνκ διεξάγεται σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους, συνήθως με επιφάνεια από χώμα ή χαλίκι

Το πετάνκ (pétanque), γνωστό και ως εδαφοσφαίριση, έχει περάσει από πολλές εποχές: από τα παιχνίδια των αρχαίων Ελλήνων και των Ρωμαίων έως τα σημερινά γήπεδα της Κέρκυρας. Αν και το άθλημα ταυτίστηκε ιδιαίτερα με τη Γαλλία, έχει τη δική του διαδρομή στο νησί των Φαιάκων, όπου άρχισε να αναπτύσσεται ενεργά από τον 19ο αιώνα.

Στα σύγχρονα γήπεδα της Κέρκυρας, σε ειδικά διαμορφωμένες λωρίδες εδάφους, συναντώνται καθημερινά για πετάνκ άνθρωποι κάθε ηλικίας. Η σωματική δύναμη και η υψηλή φυσική κατάσταση δεν είναι προϋποθέσεις· απαραίτητα είναι η συγκέντρωση, η ακρίβεια και η στρατηγική, μαζί με τη διάθεση για συνεργασία και κοινωνική συναναστροφή.

«Η μαγεία για μένα προσωπικά είναι ότι δεν έχει ηλικιακά όρια. Σε μία ομάδα μπορεί να δεις έναν παίκτη 15 χρόνων να παίζει με έναν έμπειρο αθλητή 75 χρόνων», δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Παυλίνα Νιάρχου, πρόεδρος του συλλόγου «Πετάνκ Κέρκυρα Σχερία».

Από τα αρχαία παιχνίδια με πέτρες στις μεταλλικές μπάλες

Η παράδοση των παιχνιδιών με μπάλες και στόχο ανάγεται πολύ παλιά. Ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ., οι αρχαίοι Έλληνες έριχναν πέτρες και πέτρινους σβόλους, επιδιώκοντας αρχικά να τους στείλουν όσο πιο μακριά μπορούσαν. Οι Ρωμαίοι εισήγαγαν στη συνέχεια έναν μικρότερο στόχο, μια μπάλα ή πέτρα, την οποία οι παίκτες προσπαθούσαν να προσεγγίσουν με τις δικές τους.

Από εκείνη την εκδοχή του παιχνιδιού προέκυψε στη Νότια Γαλλία το προβηγκιανό παιχνίδι (jeu provençal), που θεωρείται πρόδρομος του πετάνκ. Σε αυτό, οι παίκτες έπαιρναν φόρα προτού ρίξουν τη μεταλλική μπάλα. Στις αρχές του 20ού αιώνα, ένας παίκτης με ρευματισμούς θα έφερνε, ωστόσο, μια σημαντική αλλαγή στο άθλημα.

Η Παυλίνα Νιάρχου εξηγεί: «κάποια στιγμή ένας πρωταθλητής που έπασχε από ρευματισμούς και ήταν μεγάλος παίκτης δεν μπορούσε πλέον να τρέχει όπως απαιτούσε το παιχνίδι. Έτσι, άλλαξαν τους κανονισμούς και έφεραν τον κύκλο, μέσα από τον οποίο πρέπει να παίζουμε με σταθερά πόδια».

Για την κ. Νιάρχου, αυτή η ιστορία αποτυπώνει και τον χαρακτήρα του πετάνκ: «Δεν απαιτεί δύναμη. Απαιτεί αυτοσυγκέντρωση, ηρεμία και συνεργασία».

Από τους Μαλτέζους εργάτες στα καφενεία της Κέρκυρας

Παλιές καταγραφές και προφορικές μαρτυρίες τοποθετούν την παρουσία του παιχνιδιού στην Κέρκυρα στον 19ο αιώνα, περίπου από το 1805 έως το 1860. Η διάδοση παιχνιδιών με μπάλες φαίνεται να επηρεάστηκε από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις που άφησαν το αποτύπωμά τους στο νησί: τους Ενετούς, τους Γάλλους και τους Βρετανούς.

«Οι βρετανικές αρχές είχαν στείλει χιλιάδες Μαλτέζους εργάτες στην Κέρκυρα για να χτίσουν το φρούριο και το Ανάκτορο. Μαζί τους έφεραν και το παιχνίδι με τους σβόλους», αναφέρει η κ. Νιάρχου.

Σταδιακά το παιχνίδι εντάχθηκε στην καθημερινότητα των κατοίκων. Στον Κοτσέλα, συνοικία κοντά στην πόλη της Κέρκυρας, έπαιζαν στα καφενεία με ξύλινες μπάλες. Όπως αναφέρουν οι μαρτυρίες, τις διατηρούσαν μέσα σε βαρέλια με νερό για να κρατούν το βάρος τους.

Σε μεταγενέστερη περίοδο, οι νέες επιρροές από τη Γαλλία έφεραν στην Κέρκυρα τις μεταλλικές μπάλες του παιχνιδιού, που παραμένουν σε χρήση μέχρι σήμερα.

Στα μέσα του 20ού αιώνα, το Club Méditerranée αποτέλεσε σημείο αναφοράς για μια νέα περίοδο ακμής του πετάνκ στο νησί.

«Εκεί ήταν όλοι οι Γάλλοι, ήταν πριβέ κλαμπ και έπαιζαν όλη μέρα», λέει η κ. Νιάρχου. Προσθέτει πως ένας από τους αθλητές του σημερινού συλλόγου ήρθε τότε σε επαφή με το άθλημα και στη συνέχεια προχώρησε αγωνιστικά.

Η επιστροφή του πετάνκ στην Κέρκυρα

Ανάμεσα στους νεότερους συλλόγους της Κέρκυρας είναι ο «Πετάνκ Κέρκυρα Σχερία». Η προσπάθεια ξεκίνησε ουσιαστικά το 2024, από μια παρέα, και το 2025 ο σύλλογος αναγνωρίστηκε ως αθλητικό σωματείο.

Παρότι έχει μικρή πορεία, ο σύλλογος έχει ήδη ξεχωρίσει σε αγωνιστικό επίπεδο: στην πρώτη του παρουσία σε πανελλήνια διοργάνωση σημείωσε διάκριση.

«Είμαστε πολύ καινούργιος σύλλογος. Ξεκινήσαμε το 2024 από μια παρέα και το 2025 γίναμε επίσημα σύλλογος. Πέρυσι πήραμε για πρώτη φορά μέρος στο πανελλήνιο πρωτάθλημα και φτάσαμε στο Final Four του Κυπέλλου Ελλάδας», σημειώνει η πρόεδρος.

Για τα μέλη του συλλόγου, το πετάνκ αποτελεί κάτι περισσότερο από ένα αγωνιστικό άθλημα.

«Διατηρούμε εδώ την παράδοση. Ερχόμαστε κάθε απόγευμα, είναι το καθημερινό μας ραντεβού και, εκτός αυτού, ο σύλλογός μας αγωνίζεται και σε πρωταθλήματα».

Στην Κέρκυρα, το πετάνκ συνεχίζεται όλο τον χρόνο, τον χειμώνα και το καλοκαίρι. Όταν οι καιρικές συνθήκες δυσκολεύουν το παιχνίδι, η παύση κρατά μόνο για λίγο.

«Όταν βρέχει σταματάμε, πάμε λίγο κάτω από την ομπρέλα και μετά βγαίνουμε πάλι έξω να παίξουμε. Τον χειμώνα παίζουμε με όλες τις συνθήκες. Κάθε μέρα είμαστε εδώ».

Ένα παιχνίδι ακρίβειας και στρατηγικής

Το πετάνκ διεξάγεται σε γήπεδα που έχουν διαμορφωθεί ειδικά για το άθλημα και συνήθως καλύπτονται από χώμα ή χαλίκι. Στην Κέρκυρα, τα σύγχρονα γήπεδα του συλλόγου είναι περίπου 14Χ4 μέτρα. Οι παίκτες επιδιώκουν να τοποθετήσουν τις μεταλλικές μπάλες τους όσο πιο κοντά γίνεται στο μικρό μπαλάκι-στόχο, που ονομάζεται κοσονέ (cochonnet).

Στους επίσημους αγώνες οι μπάλες είναι μεταλλικές και ακολουθούν συγκεκριμένες προδιαγραφές· το βάρος τους βρίσκεται περίπου μεταξύ 680 και 720 γραμμαρίων.

Το πετάνκ περιλαμβάνει αναμετρήσεις ένας εναντίον ενός, αλλά και παιχνίδι με ομάδες δύο ή τριών ατόμων. Τη νίκη παίρνει η ομάδα που φτάνει πρώτη στους 13 πόντους. Ανάλογα με την πορεία του, ένας αγώνας μπορεί να κρατήσει έως και δύο ώρες.

Παρά τους απλούς κανόνες του, το πετάνκ χρειάζεται τόσο τεχνική κατάρτιση όσο και στρατηγική.

«Το παιχνίδι βασίζεται στη γεωμετρία. Είναι σαν το σκάκι στη σκέψη. Θέλει στρατηγική, γιατί εξαρτάται από το πού θα πέσει η μπάλα, από το χέρι του καθενός. Ο παίκτης πρέπει να “διαβάζει” το γήπεδο, γιατί κάθε γήπεδο έχει διαφορετικές συνθήκες», εξηγεί η κ. Νιάρχου.

Ένα άθλημα χωρίς ηλικιακά όρια

Το ότι φέρνει σε επαφή διαφορετικές γενιές αποτελεί, κατά την πρόεδρο του «Σχέρια Πετάνκ Κέρκυρα», ίσως το σπουδαιότερο γνώρισμα του αθλήματος.

«Δεν υπάρχει ηλικιακό όριο σε αυτό το άθλημα. Το μόνο που δεν απαιτεί είναι η δύναμη. Απαιτεί αυτοσυγκέντρωση, ηρεμία και συνεργασία, ομαδικό πνεύμα. Από εκεί και πέρα είναι θέμα πρακτικής».

Με παρουσιάσεις σε σχολεία ο σύλλογος επιδιώκει να συστήσει το πετάνκ και στους νεότερους. Στην Κέρκυρα, η συμμετοχή των αθλητών φτάνει στο υψηλότερο επίπεδό της αφού ολοκληρωθεί η τουριστική περίοδος.

Η Κέρκυρα στον πανελλήνιο χάρτη

Η παρουσία του συλλόγου ξεπερνά τα όρια της Κέρκυρας: το νησί λαμβάνει μέρος στο πανελλήνιο αγωνιστικό πρόγραμμα και φιλοξενεί αγώνες, στους οποίους συμμετέχουν ομάδες από την Αττική, την Κρήτη, τη Θεσσαλονίκη και τη Δυτική Ελλάδα.

«Φιλοξενούμε και άλλες ομάδες από τη Δυτική Ελλάδα, που είναι η περιφέρειά μας. Στην Κέρκυρα, κάθε χρόνο, γίνονται πανελλήνιοι αγώνες», αναφέρει η πρόεδρος.

Δύο σύλλογοι πετάνκ ξεχωρίζουν με την πορεία τους στην Κέρκυρα, διαθέτοντας από τέσσερα γήπεδα ο καθένας.

Στο Άλσος της Γαρίτσας έχει διαμορφωθεί και γήπεδο μεγαλύτερων διαστάσεων για ένα συγγενικό παιχνίδι του πετάνκ, τις «μπότσες» Boccia (ή Μπότσια). Παίζεται με μπάλες μεγαλύτερες από εκείνες του πετάνκ, οι οποίες δεν είναι σιδερένιες, καθώς και με μεγαλύτερο κοσονέ (cochonnet), σε αποστάσεις 20, 25 και 30 μέτρων. Στην Κέρκυρα, οι αθλητές του παιχνιδιού είναι κυρίως ηλικιωμένοι, ακόμη και 80 ή 85 ετών.

Το πετάνκ έχει βαθιές ρίζες στην Κέρκυρα, αλλά παραμένει ζωντανό και σήμερα, με προοπτική για το μέλλον. Για τους ανθρώπους του αποτελεί καθημερινή αφορμή συνάντησης και κοινωνικοποίησης, καθώς και έναν ενεργό δεσμό με μια παράδοση που, όπως λένε, ξεπερνά τα όρια του αθλητισμού.

(ΑΠΕ -ΜΠΕ / Άννυ Ταπάσκου / photo: eurokinissi)