Γυάλινη αρμόνικα: Το όργανο που απαγορεύτηκε λόγω φόβων ότι προκαλούσε τρέλα (Vid)

Μια ανάρτηση φέρνει ξανά στο προσκήνιο μια παράξενη ιστορία από τον 18ο αιώνα, όπου η κλασική μουσική συναντά τους αστικούς θρύλους. Στο επίκεντρο βρίσκεται μία από τις πιο ευφυείς εφευρέσεις, που αποδίδεται στον Βενιαμίν Φραγκλίνο (Benjamin Franklin), αλλά συνδέθηκε με μια απρόσμενη μοίρα.

Η γυάλινη αρμόνικα (glass armonica) δημιουργήθηκε το 1761 και ξεχώριζε για τον αλλόκοτο, αιθέριο και υπνωτιστικό ήχο της, που ενθουσίασε αρχικά το ευρωπαϊκό κοινό. Κατά τις αναφορές, η μουσική της ενέπνευσε ακόμη και τον Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ (Wolfgang Amadeus Mozart), ο οποίος το 1791 έγραψε το γνωστό Adagio in C, K. 356 (K. 617a).

Η λατρεία για το όργανο μετατράπηκε σύντομα σε φόβο, καθώς διαδόθηκαν σκοτεινές δεισιδαιμονίες. Ορισμένες πόλεις στη Γερμανία έφτασαν να το απαγορεύσουν επίσημα, με την ανησυχία ότι οι συχνότητές του προκαλούσαν σοβαρές ασθένειες, νευρικές διαταραχές ή ακόμη και πλήρη παράνοια σε όσους το άκουγαν ή το έπαιζαν.

Η γυάλινη αρμόνικα αποτελείται από κρυστάλλινα μπολ διαφορετικού μεγέθους, τοποθετημένα οριζόντια σε σιδερένιο άξονα που περιστρέφεται με τη βοήθεια πεντάλ. Για να παίξει, ο μουσικός βρέχει τα δάχτυλά του και τα ακουμπά απαλά στο γυαλί που κινείται. Έτσι παράγονται μακρόσυρτοι, κρυστάλλινοι ήχοι, με χαρακτηριστική χροιά καμπάνας και σχεδόν απόκοσμη αίσθηση.

Οι ιστορικές μαρτυρίες δείχνουν ότι οι αντιλήψεις της εποχής συνέδεσαν σύντομα τον μαγευτικό ήχο με ψυχικές ασθένειες. Η υποψία αυτή ενισχύθηκε από τη συχνή χρήση του οργάνου στις πρωτοποριακές συνεδρίες υπνωτισμού του διάσημου γιατρού Φραντς Μέσμερ (Franz Mesmer), με αποτέλεσμα να κυριαρχήσει η πεποίθηση πως το γυαλί μπορούσε να προκαλέσει επικίνδυνη διέγερση των νεύρων.

Σήμερα, η επιστήμη απορρίπτει ως αβάσιμες από ιατρική άποψη τις φήμες περί «κατάρας» της γυάλινης αρμόνικας. Οι απαγορεύσεις που επιβλήθηκαν σε γερμανικές πόλεις ήταν τοπικού χαρακτήρα, περιορισμένες και στηρίζονταν σε ελάχιστα στοιχεία.

Μια πιθανή, πιο πρακτική αιτία για τις αδιαθεσίες που παρουσίασαν ορισμένοι μουσικοί ήταν η έκθεση σε μόλυβδο. Τα κρύσταλλα της περιόδου περιείχαν υψηλή συγκέντρωση αυτού του βαρέος μετάλλου, το οποίο ενδέχεται να περνούσε στο σώμα από το δέρμα, όταν οι μουσικοί εξασκούνταν επί ώρες με βρεγμένα χέρια.
Αντίθετα με τους φόβους που κυκλοφορούσαν, ο Βενιαμίν Φραγκλίνος φέρεται να τους αγνοούσε εντελώς και να έπαιζε το όργανο σε όλη του τη ζωή, έως τα βαθιά γεράματα, χωρίς να εμφανίσει ποτέ πρόβλημα υγείας.

Η ιστορία της εφεύρεσης δείχνει πώς η ανθρώπινη ψυχολογία μπορεί να μετατρέψει σε μύθο ό,τι μοιάζει άγνωστο και υπερβολικά όμορφο.

Δείτε το βίντεο ΕΔΩ