Τυφώνας και κυκλώνας: αλλάζει μόνο το όνομα;

Τυφώνας και κυκλώνας: όταν στην ίδια είδηση συναντάμε και την αγγλική λέξη hurricane, είναι εύκολο να αναρωτηθούμε αν πρόκειται για διαφορετικές καταιγίδες ή για διαφορετικά ονόματα.

Σε γενικές γραμμές, οι όροι hurricane, typhoon και tropical cyclone περιγράφουν συγγενή τροπικά κυκλωνικά συστήματα και η ονομασία τους εξαρτάται από την περιοχή. Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια: ο «κυκλώνας» είναι ευρύτερος όρος και δεν είναι πάντοτε τροπικός.

Πού αλλάζει το όνομα της καταιγίδας;

Αν ξεκινήσουμε από τον Βόρειο Ατλαντικό και τον βορειοανατολικό Ειρηνικό, τα ισχυρά τροπικά συστήματα αποκαλούνται hurricanes. Στον βορειοδυτικό Ειρηνικό, ο αντίστοιχος όρος είναι typhoons.

Σε περιοχές του Ινδικού Ωκεανού και του νότιου Ειρηνικού χρησιμοποιείται συχνά ο γενικότερος όρος tropical cyclone, δηλαδή τροπικός κυκλώνας, ανεξάρτητα από την ένταση του συστήματος.

Ο τροπικός κυκλώνας είναι ο ευρύτερος όρος για οργανωμένα συστήματα που εμφανίζονται σε τροπικές και υποτροπικές θαλάσσιες περιοχές. Τα περιφερειακά ονόματα μάς βοηθούν επομένως να καταλάβουμε πού βρίσκεται μια καταιγίδα, όχι να τη χωρίσουμε αυτομάτως σε τρία άσχετα φαινόμενα.

Τυφώνας και κυκλώνας: αλλάζει μόνο η γεωγραφία;

Η γεωγραφία είναι η σύντομη απάντηση, αλλά οι μετεωρολογικές κατηγορίες δεν είναι απολύτως ίδιες παντού. Οι υπηρεσίες χρησιμοποιούν διαφορετικούς ορισμούς και τρόπους μέτρησης του ανέμου.

Στις ΗΠΑ, το National Hurricane Center ορίζει τον hurricane ως τροπικό κυκλώνα με μέγιστη διατηρούμενη ταχύτητα ανέμου τουλάχιστον 64 κόμβων, ή 119 χιλιομέτρων την ώρα. Η μέτρηση αυτή βασίζεται σε μέσο όρο ενός λεπτού.

Στην κλίμακα της Ιαπωνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, η βαθμίδα typhoon αρχίζει επίσης από τα 64 knots και συνυπάρχει με ξεχωριστές βαθμίδες, όπως tropical storm και severe tropical storm. Σε διαφορετική περιγραφή της, η ίδια υπηρεσία ορίζει τον typhoon ως τροπικό χαμηλό στον βορειοδυτικό Ειρηνικό ή στη Νότια Σινική Θάλασσα με μέγιστη ταχύτητα ανέμου περίπου 17 μέτρων το δευτερόλεπτο ή περισσότερο.

Πρόκειται για διαφορετικές διατυπώσεις και επιχειρησιακά πλαίσια της ιαπωνικής υπηρεσίας, όχι για όρια που εξηγούνται απλώς από τον διαφορετικό μέσο όρο μέτρησης. Η JMA χρησιμοποιεί μέσο όρο δέκα λεπτών, ενώ το αμερικανικό όριο βασίζεται σε ένα λεπτό. Γι’ αυτό, σε μια σύγκριση χρειάζεται να γνωρίζουμε τόσο την κατηγορία όσο και τον τρόπο μέτρησης· το όνομα μιας λεκάνης δεν είναι από μόνο του μέτρο επικινδυνότητας.

Και όταν ακούμε για κυκλώνα στη Μεσόγειο;

Η λέξη «κυκλώνας» στη μετεωρολογία μπορεί να περιγράφει γενικότερα ατμοσφαιρικές δίνες και βαρομετρικά χαμηλά. Έτσι, η παρουσία της σε ένα δελτίο για τη Μεσόγειο δεν σημαίνει ότι πρόκειται αυτομάτως για τροπικό κυκλώνα.

Οι συνήθεις μεσογειακοί κυκλώνες είναι εξωτροπικά συστήματα των μέσων γεωγραφικών πλατών. Συνδέονται με πολλές από τις ακραίες βροχοπτώσεις στην περιοχή, ενώ ένα σύστημα που σχηματίζεται μακριά από την Ελλάδα, όπως στην Αδριατική, μπορεί να επηρεάσει και τη χώρα μας.

Οι περισσότεροι έντονοι μεσογειακοί κυκλώνες αναπτύσσονται το φθινόπωρο και τον χειμώνα. Το καλοκαίρι εμφανίζονται από ελάχιστοι έως καθόλου. Η εποχή και η περιοχή μάς δίνουν χρήσιμο πλαίσιο, χωρίς να αρκούν από μόνες τους για να χαρακτηρίσουμε ένα συγκεκριμένο σύστημα.

Τότε τι είναι το medicane;

Το medicane είναι ιδιαίτερη περίπτωση μεσογειακού κυκλώνα με χαρακτηριστικά τροπικού τύπου. Δεν είναι συνώνυμο κάθε ισχυρού βαρομετρικού χαμηλού που εμφανίζεται στη Μεσόγειο.

Ερευνητική εργασία προτείνει έναν ορισμό που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, θερμό πυρήνα και σχεδόν συμμετρική κυκλοφορία ανέμων. Στην περιγραφή περιλαμβάνονται επίσης ένα χαρακτηριστικό που θυμίζει μάτι, σπειροειδείς νεφικές ζώνες και μέγιστες ταχύτητες ανέμου κοντά στο κέντρο.

Τα κριτήρια έχουν σημασία επειδή οι ερευνητές δεν χρησιμοποιούσαν πάντοτε τον όρο με τον ίδιο τρόπο. Η ίδια εργασία προτείνει κοινό ορισμό βασισμένο σε παρατηρήσεις, ώστε η αναγνώριση αυτών των συστημάτων να γίνεται με πιο συνεπή τρόπο.

Με άλλα λόγια, ένας μεσογειακός κυκλώνας μπορεί να φέρει έντονα φαινόμενα χωρίς να χαρακτηρίζεται medicane. Ο ειδικότερος όρος περιγράφει τα χαρακτηριστικά του συστήματος, όχι απλώς την ένταση της κακοκαιρίας.

Γιατί οι καταιγίδες παίρνουν και κύρια ονόματα;

Άλλο η περιφερειακή ονομασία, όπως hurricane ή typhoon, και άλλο το κύριο όνομα που δίνεται σε μια συγκεκριμένη καταιγίδα. Οι λίστες ονομάτων καταρτίζονται από περιφερειακά όργανα και οι διαδικασίες διαφέρουν ανά περιοχή.

Ο σκοπός είναι πρακτικός: ένα όνομα διευκολύνει την αναφορά σε ένα συγκεκριμένο σύστημα και την επικοινωνία των προειδοποιήσεων, ιδίως όταν υπάρχουν περισσότερα από ένα ενεργά συστήματα.