Πώς σχηματίστηκαν τα Μετέωρα; Από ιζήματα σε πέτρινους πύργους

Κοιτάζοντας τους πέτρινους πύργους, είναι δύσκολο να μη σκεφτούμε πώς σχηματίστηκαν τα Μετέωρα. Η απάντηση αρχίζει από κάτι πολύ λιγότερο επιβλητικό: άμμο και χαλίκια, που συσσωρεύτηκαν σε μια παλαιότερη ιζηματογενή λεκάνη και με τον χρόνο στερεοποιήθηκαν σε πέτρωμα.

Ύστερα, οι τεκτονικές κινήσεις αναδιαμόρφωσαν τα στρώματα και δημιούργησαν ρωγμές. Το νερό, με μικρότερη συμβολή του ανέμου, αξιοποίησε τις ασυνέχειες και τις διαφορές αντοχής των πετρωμάτων, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση των απομονωμένων βράχων.

Πώς σχηματίστηκαν τα Μετέωρα από άμμο και χαλίκια;

Πριν υπάρξουν οι σημερινοί πύργοι, υπήρχε η λεκάνη μέσα στην οποία συγκεντρωνόταν το υλικό τους. Τα ιζήματα αποτέθηκαν στη Μεσοελληνική αύλακα και ανήκουν στον γεωλογικό σχηματισμό Πενταλόφου.

Ποτάμια και δελταϊκά συστήματα μετέφεραν και απέθεταν υλικό. Τα χαλίκια έδωσαν τα κροκαλοπαγή πετρώματα, ενώ η άμμος τον ψαμμίτη. Αυτά είναι τα βασικά υλικά από τα οποία αποτελούνται οι βραχώδεις σχηματισμοί.

Η ιστορία της απόθεσης, πάντως, δεν χωρά ολόκληρη στην εικόνα ενός ποταμού που χύνεται σε μια λίμνη. Οι γεωλογικές περιγραφές περιλαμβάνουν θαλάσσια, δελταϊκά και ποτάμια περιβάλλοντα, σε διαφορετικά τμήματα ή φάσεις της ακολουθίας.

Οι αποθέσεις δεν σχημάτισαν εξαρχής ξεχωριστές στήλες. Το υλικό τους ήταν μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης συσσώρευσης στρωμάτων.

Τι χώρισε έναν μεγαλύτερο όγκο σε πύργους;

Η τεκτονική δραστηριότητα επηρέασε τόσο την απόθεση όσο και την κατανομή των ιζημάτων. Κατακόρυφες κινήσεις και τοπικά ρήγματα διαμόρφωναν την περιοχή ακόμη και όσο τα υλικά συγκεντρώνονταν.

Στη σημερινή μορφή των βράχων σημαντικό ρόλο έχουν οι ρωγμές. Λειτουργούν σαν δίοδοι μέσα από τις οποίες το νερό μπορεί να εισχωρήσει στο πέτρωμα και να κινηθεί στο εσωτερικό του.

Οι κατακόρυφες ρωγμές συμβάλλουν στην εμφάνιση ψηλών στηλών και χωριστών βραχωδών όγκων. Η διάβρωση που ακολούθησε ανέδειξε σταδιακά αυτές τις διαμορφώσεις.

Το νερό ή ο άνεμος έκανε τη μεγαλύτερη δουλειά;

Ο άνεμος συμμετέχει στη διαμόρφωση του τοπίου, αλλά δεν έχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η σημερινή μορφολογία συνδέεται κυρίως με την τεκτονική ρηγμάτωση και τη διάβρωση από τρεχούμενο νερό.

Σημασία έχει και το γεγονός ότι όλα τα στρώματα δεν αντιστέκονται με τον ίδιο τρόπο. Η απομάκρυνση πιο μαλακών στρωμάτων ψαμμίτη και μάργας συνέβαλε στη δημιουργία απότομων κρημνών, ενώ ανθεκτικότερα τμήματα παρέμειναν.

Αυτή η επιλεκτική διάβρωση δεν προχωρά παντού ομοιόμορφα. Διαμορφώνει διαφορετικά το πέτρωμα, ανάλογα με τις ρωγμές και την αντοχή των υλικών.

Πόσο παλιοί είναι τελικά οι βράχοι;

Η ηλικία των πετρωμάτων δεν είναι ίδια με τον χρόνο διαμόρφωσης των πύργων. Η Διεθνής Ένωση Γεωλογικών Επιστημών τοποθετεί τον σχηματισμό Πενταλόφου στο Ανώτερο Ολιγόκαινο–Κατώτερο Μειόκαινο. Η χρονολόγηση αφορά τα πετρώματα, όχι τη στιγμή κατά την οποία απέκτησαν τη σημερινή τους όψη. Οι πηγές διαφέρουν τόσο στη χρονολόγηση όσο και σε επιμέρους ερμηνείες της απόθεσης.

Μελέτη των Rassios και συνεργατών, που δημοσιεύτηκε το 2020, συνδέει με το Πλειστόκαινο τη διάβρωση που έκοψε ένα παλαιότερο, σχεδόν επίπεδο ανάγλυφο.

Τι αποκαλύπτουν οι μικρές κοιλότητες στους βράχους;

Στους κροκαλοπαγείς βράχους της Καλαμπάκας εμφανίζονται ταφόνι, κοιλότητες με κυψελοειδή όψη. Είναι μικρότερες μορφές διάβρωσης, που δείχνουν πώς μεταβάλλεται η επιφάνεια του πετρώματος.

Σχηματίζονται από την επιλεκτική δράση του νερού και του ανέμου. Μεγαλώνουν σταδιακά και μπορεί να συνενωθούν με γειτονικές, μικρότερες κοιλότητες.

Οι κοιλότητες τύπου ταφόνι αναπτύσσονται κυρίως σε πλαγιές με νότιο προσανατολισμό. Το Γεωπάρκο συνδέει αυτή την κατανομή με την εντονότερη επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας και των ατμοσφαιρικών συνθηκών.

Στους βράχους των Μετεώρων, η μεγάλη κλίμακα των πύργων και οι μικρές κυψελοειδείς κοιλότητες αποτυπώνουν διαφορετικές όψεις μιας μακρόχρονης γεωλογικής διαμόρφωσης.