Ελεύθεροι επαγγελματίες: Πότε συμφέρει η αίτηση σύνταξης και ποιες επιλογές υπάρχουν – Παραδείγματα

Οι ασφαλισμένοι του πρώην ΟΑΕΕ (ΤΕΒΕ, ΤΑΕ, ΤΣΑ), όπως έμποροι, βιοτέχνες και αυτοκινητιστές, έχουν σήμερα περισσότερες επιλογές συνταξιοδότησης από όσες ενδεχομένως γνωρίζουν. Μπορούν να αναγνωρίσουν πλασματικά έτη, να συνυπολογίσουν χρόνο ασφάλισης σε άλλα ταμεία και, κυρίως, να συνταξιοδοτηθούν χωρίς να διακόψουν την επιχείρησή τους. Από το 2024, όσοι συνταξιούχοι εξακολουθούν να εργάζονται παίρνουν ολόκληρη τη σύνταξη, με την καταβολή πρόσθετης εισφοράς.

Το βασικό συμπέρασμα στην πράξη είναι σαφές. Όσοι έχουν ήδη συμπληρώσει τις προϋποθέσεις έχουν συμφέρον να καταθέσουν αίτηση χωρίς καθυστέρηση, καθώς η ασφάλιση μετά τη συμπλήρωση 40 ετών προσφέρει πολύ μικρή προσαύξηση στη σύνταξη.

Σύνταξη στα 67 με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης

Για άνδρες και γυναίκες προβλέπεται ο ίδιος γενικός κανόνας: η σύνταξη χορηγείται στο 67ο έτος, εφόσον υπάρχουν τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης (4.500 ημέρες) (ν. 4336/2015, άρθρο 1). Το ποσό είναι αναλογικό και καθορίζεται από τα χρόνια ασφάλισης που έχουν πράγματι συμπληρωθεί.

Για όποιον έχει συμπληρώσει το 67ο έτος και διαθέτει 15 χρόνια ασφάλισης, είναι σκόπιμο να υποβάλει αμέσως αίτηση, ακόμη και αν προτίθεται να συνεχίσει να εργάζεται.

Παράδειγμα: Επαγγελματίας ασφαλισμένη στον ΟΑΕΕ από το 2005 συμπληρώνει τα 67 μέσα στο 2026 και μετρά 21 χρόνια ασφάλισης, γεγονός που της εξασφαλίζει και ολόκληρη την εθνική σύνταξη. Τη συμφέρει να καταθέσει αίτηση τώρα, είτε εξακολουθήσει τη δραστηριότητά της είτε όχι.

Παράδειγμα: Αυτοκινητιστής με ασφάλιση στο ΤΣΑ από το 1995 γίνεται 67 ετών μέσα στο 2026, έχοντας συμπληρώσει 31 χρόνια ασφάλισης. Και σε αυτή την περίπτωση ισχύει το ίδιο συμπέρασμα.

Πλήρης σύνταξη στα 62 με 40 χρόνια και πλασματικό χρόνο

Η δεύτερη δυνατότητα, που αφορά επίσης γυναίκες και άνδρες, είναι η λήψη πλήρους σύνταξης στα 62 με 40 έτη ασφάλισης. Αν δεν επαρκούν τα 40 πραγματικά χρόνια, μπορεί να συνυπολογιστεί ο συνολικός χρόνος από όλα τα ταμεία στα οποία υπήρξε ασφάλιση και να καλυφθεί το υπόλοιπο με πλασματικά έτη.

Πλασματικά έτη: τι περιλαμβάνουν

Πρόκειται για περιόδους κατά τις οποίες δεν καταβλήθηκαν εισφορές, τις οποίες η νομοθεσία δέχεται ως χρόνο ασφάλισης, συνήθως με εξαγορά. Στις περιόδους αυτές περιλαμβάνονται η στρατιωτική θητεία που δεν ασφαλίστηκε, τα έτη σπουδών, η ανατροφή παιδιών και τα κενά ασφάλισης. Η επιδοτούμενη ανεργία μπορεί να αναγνωριστεί χωρίς πληρωμή.

Το κόστος αναγνώρισης πλασματικών ετών

Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, η εξαγορά κάθε μήνα υπολογίζεται με βάση τη μηνιαία εισφορά κύριας σύνταξης της ασφαλιστικής κατηγορίας τους. Το 2026 η εισφορά της 1ης κατηγορίας ανέρχεται σε 185,09 €. Η πληρωμή μπορεί να γίνει με έναν από τους ακόλουθους τρεις τρόπους:

• εφάπαξ καταβολή, με έκπτωση 2% για κάθε πλήρες έτος που εξαγοράζεται

• αποπληρωμή σε έως και 60 μηνιαίες δόσεις

• παρακράτηση ποσού ίσου με το 25% της σύνταξης.

Όταν είναι εφικτή η συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης, δεν υπάρχει λόγος αναβολής της αίτησης συνταξιοδότησης. Η συνέχιση της ασφάλισης προσθέτει ελάχιστα στο ποσό, ενώ είναι δυνατό να λάβει κανείς σύνταξη και ταυτόχρονα να εργάζεται.

Παράδειγμα: Επαγγελματίας ασφαλισμένη στο ΤΕΒΕ από το 1988 έχει ήδη γίνει 62 ετών και συμπληρώνει 38 χρόνια ασφάλισης μέσα στο 2026. Αναγνωρίζει δύο πλασματικά έτη, με κόστος 24 × 185,09 € = 4.442,16 €, ή 4.264,47 € σε εφάπαξ εξόφληση, μετά την έκπτωση 4%, και υποβάλλει αμέσως αίτηση.

Παράδειγμα: Έμπορος ασφαλισμένος στο ΤΕΒΕ από το 1989 έχει συμπληρώσει τα 62 και διαθέτει 37 έτη ασφάλισης. Με εξαγορά τριών ετών, έναντι 6.663,24 € ή 6.263,45 € με εφάπαξ πληρωμή και έκπτωση 6%, μπορεί να λάβει πλήρη σύνταξη.

Νέοι ασφαλισμένοι: μειωμένη σύνταξη από τα 62

Μια ακόμη επιλογή έχουν όσοι ασφαλίστηκαν πρώτη φορά από την 1.1.1993 και έπειτα («νέοι ασφαλισμένοι»): μπορούν να λάβουν μειωμένη σύνταξη στα 62, εφόσον έχουν τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης, χωρίς να απαιτείται 40ετία. Από αυτά, 2,5 χρόνια, δηλαδή 750 ημέρες, πρέπει να έχουν πραγματοποιηθεί μέσα στην τελευταία πενταετία πριν από την αίτηση.

Το ύψος της μείωσης στη σύνταξη

Η περικοπή εφαρμόζεται αποκλειστικά στην εθνική σύνταξη και ανέρχεται σε 1/200 για κάθε μήνα που υπολείπεται μέχρι τη συμπλήρωση των 67. Όποιος συνταξιοδοτηθεί ακριβώς στα 62 έχει 60 μήνες διαφορά, οπότε η μείωση φτάνει το 30% ή έως 134,06 € τον μήνα, με βάση τα ποσά του 2026. Αντίθετα, η ανταποδοτική σύνταξη, που υπολογίζεται από τις εισφορές, καταβάλλεται στο σύνολό της. Η μείωση παραμένει μόνιμη και το ποσό δεν μετατρέπεται σε πλήρη σύνταξη όταν ο δικαιούχος γίνει 67 ετών.

Σύνταξη και εργασία για τους ελεύθερους επαγγελματίες

Από την 1.1.2024, οι συνταξιούχοι που εξακολουθούν να εργάζονται ως ελεύθεροι επαγγελματίες λαμβάνουν ολόκληρη την κύρια και την επικουρική σύνταξή τους. Η προηγούμενη μείωση κατά 30% έχει καταργηθεί.

Η πρόσθετη εισφορά για τους εργαζόμενους συνταξιούχους

Εκτός από τις τακτικές εισφορές της ασφαλιστικής κατηγορίας που έχει επιλέξει, ο συνταξιούχος καταβάλλει και έναν επιπλέον «πόρο υπέρ e-ΕΦΚΑ». Η εισφορά αυτή δεν οδηγεί σε αύξηση της σύνταξης.

• Για τους ελεύθερους επαγγελματίες που δεν υπάγονται υποχρεωτικά σε επικουρική ασφάλιση, ο πόρος ανέρχεται στο 50% της εισφοράς κύριας σύνταξης. Στην 1η κατηγορία, το 2026, η πρόσθετη μηνιαία επιβάρυνση είναι 92,55 €.

• Για όσους ασφαλίζονται υποχρεωτικά και στην επικουρική, η επιπλέον εισφορά αντιστοιχεί στο 40% της εισφοράς κύριας σύνταξης και στο 40% της επικουρικής.

Ποιοι απαλλάσσονται από την καταβολή του πόρου:

• Οι συνταξιούχοι που λαμβάνουν σύνταξη λόγω αναπηρίας·

• Τα άτομα με ψυχική αναπηρία·

• Όσοι λαμβάνουν εξωιδρυματικό επίδομα·

• Οι πολύτεκνοι, όταν τουλάχιστον ένα παιδί τους είναι ανήλικο ή φοιτά σε εκπαιδευτικό ίδρυμα.

Φορολογία σύνταξης και εισοδήματος από εργασία

Η σύνταξη υπόκειται σε φόρο. Κατατάσσεται στα εισοδήματα από μισθωτή εργασία και συντάξεις και φορολογείται βάσει της προοδευτικής κλίμακας του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος. Από το φορολογικό έτος 2026, για φορολογούμενους χωρίς εξαρτώμενα τέκνα, τα κλιμάκια είναι:

• 9% για εισόδημα έως 10.000 €·

• 20% για το τμήμα εισοδήματος από 10.000 έως 20.000 €·

• 26% για εισόδημα από 20.000 έως 30.000 €.

Η παρακράτηση φόρου γίνεται κάθε μήνα από τη σύνταξη, ενώ η τελική εκκαθάριση πραγματοποιείται με την υποβολή της φορολογικής δήλωσης. Παράλληλα, φορολογούνται και τα κέρδη της επιχείρησης ως εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα. Στους ελεύθερους επαγγελματίες εφαρμόζεται επίσης το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα που προβλέπουν τα άρθρα 28Α–28Δ ΚΦΕ, το οποίο κρίθηκε συνταγματικό από την Ολομέλεια του ΣτΕ. Επομένως, ο συνταξιούχος που εξακολουθεί να εργάζεται δεν απαλλάσσεται από τη φορολογία, αποκτά όμως ένα σταθερό μηνιαίο έσοδο που προηγουμένως δεν είχε.

Παράδειγμα: Έμπορος ασφαλισμένος στο πρώην ΤΕΒΕ, ηλικίας 62 ετών και με 40 χρόνια ασφάλισης, λαμβάνει σύνταξη 1.054 €. Αν εξακολουθήσει να εργάζεται και παραμείνει στην 1η ασφαλιστική κατηγορία, θα καταβάλλει επιπλέον 92,55 € κάθε μήνα. Η σύνταξή του φορολογείται κανονικά βάσει της κλίμακας.

Παράδειγμα: Αυτοκινητιστής του πρώην ΤΣΑ, 62 ετών, με 30 χρόνια ασφάλισης και άλλα 3 στο ΙΚΑ, λαμβάνει πρόωρη μειωμένη σύνταξη 608,36 €. Καταβάλλοντας 92,55 € επιπλέον τον μήνα, εξασφαλίζει σταθερό εισόδημα και συνεχίζει να διατηρεί ανοιχτή την επιχείρησή του.

Γράφει ο Διονύσης Ρίζος, δικηγόρος