Οι αόρατες κοινωνικές δυσκολίες των παιδιών με ΔΕΠΥ: «Θέλω να κάνω φίλους»

Η ειδική παιδαγωγός (M.Ed) Νάνσυ Παπαδάτου συμβουλεύει: Η φιλία αποτελεί βασική ανάγκη κάθε παιδιού. Μέσα από τις σχέσεις με τους συνομηλίκους του, το παιδί μαθαίνει να συνεργάζεται, να επικοινωνεί, να διαχειρίζεται συγκρούσεις και να αναπτύσσει την αυτοεκτίμησή του. Για τα παιδιά με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ), ωστόσο, η δημιουργία και η διατήρηση φιλικών σχέσεων δεν είναι πάντοτε εύκολη υπόθεση. Αν και η ΔΕΠΥ είναι γνωστή κυρίως για τις δυσκολίες που προκαλεί στη συγκέντρωση, στην οργάνωση και στον αυτοέλεγχο, οι επιπτώσεις της επεκτείνονται συχνά και στον κοινωνικό τομέα.

Πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ επιθυμούν να έχουν φίλους, όμως δυσκολεύονται να διαχειριστούν αποτελεσματικά τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Η παρορμητικότητα, οι δυσκολίες στην αναμονή της σειράς τους, οι συχνές διακοπές στη συζήτηση ή η δυσκολία κατανόησης κοινωνικών σημάτων μπορεί να δημιουργήσουν εντάσεις στις σχέσεις με τους συνομηλίκους. Ως αποτέλεσμα, ορισμένα παιδιά βιώνουν απόρριψη, συγκρούσεις ή δυσκολίες στη διατήρηση σταθερών φιλιών. Σύμφωνα με πρόσφατες ερευνητικές ανασκοπήσεις, τα παιδιά με ΔΕΠΥ εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά κοινωνικής απόρριψης και χαμηλότερα επίπεδα αποδοχής από τους συνομηλίκους τους σε σχέση με παιδιά τυπικής ανάπτυξης. Οι δυσκολίες αυτές δεν σχετίζονται με έλλειψη ενδιαφέροντος για κοινωνικές σχέσεις, αλλά με προκλήσεις στην κοινωνική αλληλεπίδραση και στην αυτορρύθμιση της συμπεριφοράς.

Παράλληλα, πρόσφατη διαχρονική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 ανέδειξε τη στενή αλληλεπίδραση μεταξύ συμπτωμάτων ΔΕΠΥ, δυσκολιών στις σχέσεις με συνομηλίκους και αυτοεκτίμησης κατά την εφηβεία. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι έφηβοι με περισσότερα προβλήματα στις σχέσεις με τους συνομηλίκους εμφάνιζαν χαμηλότερα επίπεδα αυτοεκτίμησης, υπογραμμίζοντας τη σημασία της κοινωνικής αποδοχής για την ψυχοσυναισθηματική τους ανάπτυξη.

Ως ειδική παιδαγωγός, συναντώ στην καθημερινότητά μου συχνά παιδιά που διαθέτουν έντονη διάθεση για επικοινωνία και συμμετοχή, αλλά απογοητεύονται όταν δυσκολεύονται να ενταχθούν σε μια ομάδα ή να διατηρήσουν μια φιλία. Πίσω από συμπεριφορές που συχνά χαρακτηρίζονται ως «ανώριμες» ή «ενοχλητικές» κρύβεται συνήθως μια πραγματική δυσκολία στην κατανόηση και διαχείριση κοινωνικών καταστάσεων. Η υποστήριξη των κοινωνικών δεξιοτήτων είναι εξίσου σημαντική με την ακαδημαϊκή υποστήριξη. Τα παιδιά με ΔΕΠΥ ωφελούνται όταν διδάσκονται με άμεσο και βιωματικό τρόπο δεξιότητες όπως η ενεργητική ακρόαση, η συνεργασία, η διαχείριση διαφωνιών και η κατανόηση των συναισθημάτων των άλλων.

Παράλληλα, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί μπορούν να συμβάλουν δημιουργώντας ευκαιρίες για θετικές κοινωνικές εμπειρίες, ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή σε ομαδικές δραστηριότητες και αναγνωρίζοντας τις κοινωνικές επιτυχίες του παιδιού, ακόμη και όταν αυτές φαίνονται μικρές. Η ανάπτυξη ουσιαστικών φιλικών σχέσεων δεν αποτελεί πολυτέλεια αλλά βασικό παράγοντα ψυχικής υγείας. Όταν τα παιδιά με ΔΕΠΥ αισθάνονται ότι γίνονται αποδεκτά και ότι ανήκουν σε μια ομάδα, ενισχύεται η αυτοπεποίθησή τους, βελτιώνεται η σχολική τους προσαρμογή και αποκτούν σημαντικά εφόδια για τη μετέπειτα ζωή τους.

Βιβλιογραφία:

• American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text revision; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
• Stephen P. Hinshaw & Katherine Ellison (2016). ADHD: What Everyone Needs to Know. Oxford University Press.
• Russell, A., Hoxha, D., & Murray, A. (2025). Developmental relations between ADHD and self-esteem: evaluating peer problems as a mediating mechanism. European Child & Adolescent Psychiatry.
• William E. Pelham Jr. & Gregory A. Fabiano (2020). Research on peer functioning and social impairment in children with ADHD.
• Cordier, R., Bundy, A., Hocking, C., & Einfeld, S. (2010). A model for play-based intervention to develop social competence in children with ADHD. Australian Occupational Therapy Journal, 57(5), 339–346.