ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ

Προστάτης των ναυτικών ο Άγιος Νικόλαος: Τι έγινε το 1901

Από μια αφήγηση για ναυτικούς σε τρικυμία έως την καθιέρωση της 6ης Δεκεμβρίου ως εορτής του Ναυτικού.

Ο προστάτης των ναυτικών, Άγιος Νικόλαος, συνδέεται με μια γνώριμη εικόνα για όσους ταξιδεύουν στη θάλασσα: ένα πλοίο που παλεύει με την τρικυμία. Στη θρησκευτική παράδοση, ναυτικοί τον επικαλούνται την ώρα του κινδύνου και σώζονται όταν η καταιγίδα κοπάζει.

Η σχέση αυτή είναι πολύ παλαιότερη από τη νεότερη κρατική αναγνώριση. Το 1901 η 6η Δεκεμβρίου καθιερώθηκε ως ιδιαίτερη εορτή του τότε Βασιλικού και του Εμπορικού Ναυτικού, ενώ σήμερα ο Άγιος τιμάται ως προστάτης και του Πολεμικού Ναυτικού και του Λιμενικού.

Πώς έγινε προστάτης των ναυτικών;

Μια συναξαριακή αφήγηση περιγράφει μια ξαφνική θαλασσοταραχή. Καθώς το πλοίο κινδυνεύει, οι ναυτικοί ζητούν τη βοήθεια του Αγίου Νικολάου.

Σύμφωνα με το συναξάρι, εκείνος εμφανίζεται ανάμεσά τους και τους βοηθά με τα σχοινιά και τον εξοπλισμό του πλοίου. Η τρικυμία σταματά και οι ναυτικοί σώζονται.

Πρόκειται για θρησκευτική παράδοση, όχι για ιστορικά επαληθευμένο περιστατικό. Η σημασία της βρίσκεται στο πώς η λατρεία συνέδεσε τον Άγιο με την αγωνία και την ελπίδα των ανθρώπων της θάλασσας.

Η αφήγηση απαντά στα παλαιότερα στρώματα της ελληνικής αγιολογικής παράδοσης. Μια λατινική εκδοχή της από τον Ιωάννη τον Διάκονο, τον 9ο αιώνα, συνέβαλε στη διάδοσή της και στη Δύση.

Ήταν ο ίδιος ναυτικός;

Η λαϊκή σύνδεση με τη θάλασσα δεν σημαίνει ότι ο Άγιος Νικόλαος ήταν ναυτικός. Η σχέση του με όσους ταξιδεύουν διαμορφώθηκε μέσα από τη λατρεία και τις παραδόσεις που αναπτύχθηκαν γύρω από το πρόσωπό του.

Η ιστορική έρευνα προσθέτει μια ακόμη επιφύλαξη: είναι δύσκολο να ανασυντεθεί με βεβαιότητα η ιστορική μορφή του Αγίου. Η ερευνήτρια Ελεωνόρα Κουντούρα-Γαλάκη επισημαίνει ότι η παράδοση φαίνεται να συνένωσε δύο αγίους με το ίδιο όνομα.

Η ίδια συνδέει την πρώιμη ναυτική λατρεία με τη Λυκία, περιοχή της Μικράς Ασίας με μακρά ναυτική παράδοση. Προτείνει επίσης ότι οι ναυτικοί της περιοχής συνέβαλαν στην εξάπλωση της λατρείας του Αγίου στο πλαίσιο της βυζαντινής ναυτικής παράδοσης.

Τι αποφασίστηκε για το Ναυτικό το 1901;

Στις 5 Δεκεμβρίου 1901, ο υπουργός Ναυτικών Γεώργιος Κόρπας υπέβαλε στον βασιλιά Γεώργιο Α΄ αίτημα να εξαιρεθεί η 6η Δεκεμβρίου από την εργασία στο Ναυτικό και να οριστεί ιδιαίτερη εορτή του Βασιλικού και του Εμπορικού Ναυτικού.

Στην εισήγηση, ο Άγιος Νικόλαος χαρακτηριζόταν «προστάτης και αντιλήπτορα των ναυτιλλομένων». Η βασιλική έγκριση δόθηκε την ίδια ημέρα και το σχετικό κείμενο δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 8 Δεκεμβρίου 1901.

Η πράξη του 1901 αφορούσε την εορτή του Βασιλικού και του Εμπορικού Ναυτικού, όχι τη μεταγενέστερη θεσμική χρήση του τίτλου για το Λιμενικό. Δημοσίευμα που αποδίδει την πληροφορία στον αντιναύαρχο Ε. Σακελλαρίου αναφέρει ότι με Προεδρικό Διάταγμα της 22ας Ιουλίου 1927 η εορτή ορίστηκε εκ νέου ως ημέρα αργίας για το Πολεμικό Ναυτικό. Η πληροφορία αφορά την αργία και δεν αναιρεί την καθιέρωση του 1901.

Και το Λιμενικό;

Το Πολεμικό Ναυτικό αναφέρεται σήμερα στον Άγιο Νικόλαο ως προστάτη του και διοργανώνει εκδηλώσεις προς τιμήν του.

Ο Άγιος αναφέρεται επίσης ως προστάτης του Λιμενικού Σώματος και του Εμπορικού Ναυτικού.

Πώς έφτασε η παράδοση στα καΐκια;

Η σχέση με τον Άγιο δεν έμεινε μόνο στις αφηγήσεις. Πριν από το ταξίδι, ναυτικοί συνήθιζαν να ανάβουν κερί ή να προσεύχονται και, μετά την ασφαλή επιστροφή, να εκφράζουν την ευγνωμοσύνη τους.

Στις εικόνες του τοποθετούνταν αφιερώματα σε σχήμα καραβιού, ενώ σε περιπτώσεις μεγάλου κινδύνου μπορούσε να δοθεί τάμα για ένα μικρό εκκλησάκι. Στη Σύρο και στην Ύδρα καταγράφεται η τοποθέτηση μικρής εικόνας του Αγίου στα πηδάλια των καϊκιών.

Στη λαϊκή φαντασία, ο Άγιος στεκόταν ως φύλακας στο πηδάλιο. Η εορτή του συνδέθηκε και με τα «Νικολοβάρβαρα», τις ημέρες από τις 4 έως τις 6 Δεκεμβρίου, τις οποίες η λαϊκή αντίληψη συνέδεε με τρικυμίες στο Αιγαίο.

Η εικόνα στο πηδάλιο συμπυκνώνει αυτή τη σχέση: την ελπίδα των ανθρώπων της θάλασσας για ασφαλές ταξίδι και επιστροφή.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο ΔΕΔΟΜΕΝΟ.

ΣΧΟΛΙΑ

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει αυτό το άρθρο.

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *.

ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ Προστάτης των ναυτικών ο Άγιος Νικόλαος: Τι έγινε το 1901