Turkish Minute: Η Ελλάδα και το Κυπριακό στα εμπόδια για την υποψηφιότητα Σινιρλίογλου στον ΟΗΕ

Η Ελλάδα διαθέτει ψήφο, αλλά όχι δικαίωμα βέτο, στην επιλογή του επόμενου γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, ενώ η Γαλλία ενδέχεται να διστάσει να στηρίξει τον Τούρκο υποψήφιο Φεριντούν Σινιρλίογλου, λαμβάνοντας υπόψη τις ελληνικές και κυπριακές ανησυχίες. Αυτό εκτιμά ο πολιτικός αναλυτής και πρώην Τούρκος διπλωμάτης Ομέρ Μουράτ σε άρθρο γνώμης στο Turkish Minute.

Ο Μουράτ επισημαίνει ότι ο Σινιρλίογλου ανέλαβε το 2024 τη γενική γραμματεία του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) με τη συναίνεση και των 57 συμμετεχόντων κρατών, έπειτα από τουρκοελληνική συνεργασία για τις υποψηφιότητες. Υποστηρίζει όμως ότι μια ανάλογη συμφωνία για τον ΟΗΕ μπορεί να είναι δυσκολότερη, ιδίως λόγω του Κυπριακού.

Η Τουρκία πρότεινε επισήμως τον Σινιρλίογλου στις 30 Οκτωβρίου για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες, η θητεία του οποίου λήγει στις 31 Δεκεμβρίου. Για τον διορισμό απαιτείται σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας προς τη Γενική Συνέλευση, με καθένα από τα πέντε μόνιμα μέλη να διαθέτει δικαίωμα βέτο.

Η σχέση Σινιρλίογλου με τον Ερντογάν

Στο κείμενο με το όραμά του ως υποψηφίου, ο Σινιρλίογλου δεσμεύτηκε να «τηρεί πιστά, να υπηρετεί και να προάγει τον Καταστατικό Χάρτη» του ΟΗΕ και περιέγραψε τον γενικό γραμματέα ως ανεξάρτητο θεματοφύλακά του και έντιμο διαμεσολαβητή μεταξύ των κρατών. Ο Μουράτ διερωτάται κατά πόσον η κυβερνητική του πορεία συνάδει με αυτές τις αρχές.

Ο Σινιρλίογλου είναι διπλωμάτης με περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες στην τουρκική διπλωματική υπηρεσία και, κατά τον συντάκτη, απολαμβάνει σημαντική εμπιστοσύνη από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Έγινε αναπληρωτής υφυπουργός Εξωτερικών το 2007 και υφυπουργός το 2009, παραμένοντας στην ανώτατη υπηρεσιακή θέση του υπουργείου έως το 2016, με εξαίρεση μια σύντομη θητεία ως υπηρεσιακός υπουργός Εξωτερικών το 2015. Στη συνέχεια ήταν μόνιμος αντιπρόσωπος της Τουρκίας στον ΟΗΕ έως το 2023, παραμένοντας με την άδεια του Ερντογάν πέρα από το κανονικό όριο συνταξιοδότησης.

Ο Μουράτ, ο οποίος αναφέρει ότι υπηρετούσε τότε στο υπουργείο, υποστηρίζει πως η θητεία του Σινιρλίογλου συνέπεσε με τη συγκέντρωση της εξωτερικής πολιτικής γύρω από τον Ερντογάν. Αν και δεν ξεκίνησε ο ίδιος αυτή τη διαδικασία, η θέση και η στενή τους σχέση τού έδωσαν σημαντική επιρροή στην εξέλιξή της, σημειώνει.

Η συριακή επέμβαση και ο Καταστατικός Χάρτης

Ο συντάκτης θεωρεί σημαντικότερη την περίπτωση της Συρίας. Όταν συζητήθηκε αρχικά στρατιωτική επέμβαση, ανώτεροι Τούρκοι διοικητές προειδοποίησαν για σοβαρές νομικές και διπλωματικές επιπλοκές χωρίς ρητή εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Κατά τον Μουράτ, ο Σινιρλίογλου στήριξε τη θέση του Ερντογάν και στο υπουργείο ήταν γνωστό ότι θεωρούσε πως δεν χρειαζόταν εξουσιοδότηση, επειδή η επιχείρηση θα αποτελούσε πράξη αυτοάμυνας.

Ο Καταστατικός Χάρτης επιτρέπει την αυτοάμυνα χωρίς προηγούμενη εξουσιοδότηση του Συμβουλίου, αλλά, όπως σημειώνει ο Μουράτ, το ερώτημα είναι αν η σχεδιαζόμενη επέμβαση πληρούσε τις σχετικές προϋποθέσεις. Η Άγκυρα επικαλέστηκε την αυτοάμυνα βάσει του άρθρου 51, ερμηνεία που αμφισβητούν πολλοί μελετητές, ενώ παρόμοιους ισχυρισμούς έχουν προβάλει και άλλα κράτη για τη Συρία.

Τον Μάρτιο του 2014 διέρρευσε ηχογράφηση κλειστής σύσκεψης του Σινιρλίογλου με τον τότε υπουργό Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου, τον τότε επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών Χακάν Φιντάν και τον τότε υπαρχηγό του Γενικού Επιτελείου στρατηγό Γιασάρ Γκιουλέρ. Η κυβέρνηση καταδίκασε τη διαρροή ως παραβίαση της εθνικής ασφάλειας, αναγνώρισε ότι η σύσκεψη είχε γίνει και τουρκικό δικαστήριο πιστοποίησε αργότερα τη γνησιότητα της ηχογράφησης.

Στην ηχογράφηση, ο Σινιρλίογλου συζητά τη νομική και διπλωματική βάση μιας πιθανής επιχείρησης και αναφέρεται σε προηγούμενη ανάπτυξη τουρκικών αρμάτων και ειδικών δυνάμεων στο βόρειο Ιράκ, η οποία, όπως λέει, έγινε με μία εντολή του Ερντογάν και όχι με επίσημη κυβερνητική απόφαση. Το πιο αμφιλεγόμενο απόσπασμα, για τη δημιουργία προσχήματος δράσης, ανήκει στον σημερινό υπουργό Εξωτερικών Φιντάν. Ο Μουράτ υποστηρίζει πάντως ότι η ηχογράφηση δείχνει την έντονη εμπλοκή του Σινιρλίογλου σε συζητήσεις ασφάλειας και επιχειρήσεων πέρα από τον συμβατικό ρόλο ενός ανώτερου διπλωμάτη.

Από το 2016 η Τουρκία εξαπέλυσε σειρά στρατιωτικών επιχειρήσεων στη βόρεια Συρία και διατήρησε στρατιωτική παρουσία σε τμήματα της χώρας. Κατά τον Μουράτ, ένας υποψήφιος που υπόσχεται «αυστηρή προσήλωση» στον Χάρτη πρέπει να αναμένει ερωτήσεις για την προηγούμενη θέση του.

Οι διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ

Ο Μουράτ αναγνωρίζει επίσης τη διπλωματική ικανότητα του Σινιρλίογλου σε ευαίσθητες διαπραγματεύσεις. Μετά την επιδρομή ισραηλινών δυνάμεων στον στολίσκο βοήθειας Mavi Marmara τον Μάιο του 2010, κατά την οποία σκοτώθηκαν εννέα άνθρωποι και ένας δέκατος πέθανε αργότερα από τα τραύματά του, οι σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ επιδεινώθηκαν απότομα. Ο Σινιρλίογλου, πρέσβης της Τουρκίας στο Τελ Αβίβ από το 2002 έως το 2007, ανέλαβε κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις αποκατάστασής τους.

Ηγήθηκε της τουρκικής αντιπροσωπείας στον τελικό γύρο στη Ρώμη, τον Ιούνιο του 2016, απέναντι στον Τζόζεφ Τσιεχάνοβερ, ειδικό απεσταλμένο του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Το Ισραήλ κατέβαλε στην Τουρκία 20 εκατ. δολάρια ως αποζημίωση χωρίς αναγνώριση ευθύνης για τις οικογένειες των θυμάτων. Η Τουρκία συμφώνησε να εγκαταλείψει τις δικαστικές διαδικασίες κατά ισραηλινού προσωπικού και θέσπισε νομοθεσία για την αποτροπή νέων αξιώσεων στα τουρκικά δικαστήρια.

Σύμφωνα με ισραηλικές αναφορές, η Άγκυρα συμφώνησε επίσης να εμποδίζει τη Χαμάς να χρησιμοποιεί τουρκικό έδαφος για σχεδιασμό ή συντονισμό στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά του Ισραήλ, επιτρέποντας παράλληλα την πολιτική παρουσία της. Ο συντάκτης εκτιμά ότι η συμφωνία ανέδειξε την ικανότητα του Σινιρλίογλου να διαπραγματεύεται ευαίσθητους συμβιβασμούς, παρά την αντιπαραθετική δημόσια ρητορική του Ερντογάν.

Οι θέσεις για την Ευρώπη και οι αντίπαλοι στον ΟΗΕ

Σε συνέντευξή του στη Habertürk τον Οκτώβριο του 2016, πριν αναλάβει στη Νέα Υόρκη, ο Σινιρλίογλου περιέγραψε αυτό που θεωρούσε ευρωπαϊκή στάση απέναντι στην Τουρκία: «Από πού ήρθαν αυτοί οι Τούρκοι; Είναι παντού — γιατί πρέπει να ασχολούμαστε μαζί τους;». Απέδωσε τη δυτική πίεση στην άρνηση της Τουρκίας να «ξέρει τη θέση της» και την παρουσίασε ως ένδειξη ότι η χώρα είχε γίνει πιο διεκδικητική.

Όταν ρωτήθηκε αν η Τουρκία είχε στηρίξει ριζοσπαστικές ομάδες της συριακής αντιπολίτευσης, είπε ότι δεν υπήρχαν «ομάδες που υποστηρίζονταν», παρά μόνο ένας συνασπισμός-ομπρέλα τον οποίο η Άγκυρα αναγνώριζε ως συνομιλητή. Ο Μουράτ θεωρεί ότι η περιγραφή αυτή δύσκολα συμβιβάζεται με την επιχείρηση «Ασπίδα του Ευφράτη», που είχε αρχίσει επτά εβδομάδες νωρίτερα, με την Τουρκία να στηρίζει ανοιχτά οργανώσεις του Ελεύθερου Συριακού Στρατού.

Ο Σινιρλίογλου ανταγωνίζεται άλλους επτά υποψηφίους, μεταξύ των οποίων η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα, η οποία έχει προηγηθεί στις άτυπες δοκιμαστικές ψηφοφορίες του Συμβουλίου Ασφαλείας. Πέντε από τους οκτώ υποψηφίους προέρχονται από τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Αν και ο Χάρτης δεν προβλέπει τυπική εναλλαγή, η άτυπη περιφερειακή ισορροπία έχει επηρεάσει προηγούμενες επιλογές, ενώ αυξάνεται η στήριξη για την εκλογή της πρώτης γυναίκας επικεφαλής του ΟΗΕ.

Σύμφωνα με τον Μουράτ, η Άγκυρα προσβλέπει στο ενδεχόμενο αδιεξόδου: έως τα μέσα Οκτωβρίου κανένας υποψήφιος δεν είχε τη στήριξη και των πέντε μόνιμων μελών και, σε ανάλογες περιπτώσεις, το Συμβούλιο έχει στραφεί σε συμβιβαστικά πρόσωπα. Η Τουρκία παρουσιάζει την υποψηφιότητά της ως προσπάθεια υπέρβασης του αδιεξόδου, ενώ ο συντάκτης εκτιμά ότι έχει και εσωτερική αξία για τον Ερντογάν.

Ο Μουράτ καταλήγει ότι το ερώτημα για το Συμβούλιο Ασφαλείας είναι αν η πορεία του Σινιρλίογλου στο επίκεντρο της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής αντικατοπτρίζει την ανεξαρτησία που απαιτεί το αξίωμα, ώστε ο γενικός γραμματέας να μπορεί να αμφισβητεί κυβερνήσεις όταν οι ενέργειές τους συγκρούονται με το διεθνές δίκαιο και τον Χάρτη.