Euronews: Τα πολύχρωμα σπίτια, οι πέτρινες κατοικίες και οι νερόμυλοι της Κέας

Η Κέα, γνωστή και ως Τζια, ξεχωρίζει για την αρχιτεκτονική της κληρονομιά, τα πολύχρωμα κτίρια και τα πέτρινα αγροτόσπιτα, όπως παρουσιάζει το Euronews. Το νησί των δυτικών Κυκλάδων, που απέχει 16 ναυτικά μίλια —περίπου 30 χιλιόμετρα— από το λιμάνι του Λαυρίου, έχει περίπου 2.500 μόνιμους κατοίκους και έχει διατηρήσει τον παραδοσιακό χαρακτήρα του παρά την ανάπτυξη του τουρισμού.

Η Κέα αποκαλείται «πύλη των Κυκλάδων» λόγω της εγγύτητάς της στην Αθήνα. Τα τελευταία χρόνια, οι Κυκλάδες προσελκύουν επισκέπτες όχι μόνο για τον ήλιο και τη θάλασσα, αλλά και για πεζοπορία, αρχαιολογικούς χώρους και αρχιτεκτονική, ακόμη και την άνοιξη ή το φθινόπωρο.

Η Ιουλίδα και τα χρώματα της Τζιας

Η Ιουλίδα, πρωτεύουσα της Κέας και μία από τις τέσσερις ιστορικές πόλεις του νησιού, είναι η μόνη που βρίσκεται στην ενδοχώρα. Κάποτε αποτελούσε το εμπορικό κέντρο της Κέας. Είναι χτισμένη αμφιθεατρικά στις πλαγιές δύο λόφων, του Κάστρου και του Μύλου, και το 1978 αναγνωρίστηκε ως παραδοσιακός οικισμός.

Η αρχιτεκτονική της διαφέρει από το συνηθισμένο κυκλαδίτικο ύφος, καθώς περιλαμβάνει αστικά και νεοκλασικά στοιχεία. «Βλέπουμε τα στενά δρομάκια, τις καμάρες και τα πέτρινα κτίρια, αλλά και χρώμα στους τοίχους. Η Τζια ήταν πάντα ένας πολύχρωμος τόπος. Την περίοδο του καθεστώτος Μεταξά (1936-1940) επιβλήθηκαν το λευκό και το μπλε, με το λευκό να επιλέγεται κυρίως για λόγους υγιεινής», δήλωσε η δήμαρχος Κέας, Ρένα Βελισσαροπούλου, η οποία βρίσκεται στο αξίωμα από το 2019.

Η ίδια πρόσθεσε ότι στην Τζια υπάρχουν χρώματα και πως αυτά διακρίνονται συχνά στα παλιά κτίρια, όπου έχει διατηρηθεί ο σοβάς. Στην ιδιαίτερη ταυτότητα του νησιού συμβάλλει και ο μίλτος, ένα πέτρωμα που εξορυσσόταν σε σπηλαιώδη λατομεία στην περιοχή της Οτζιάς. «Έχει μια γκριζοκόκκινη απόχρωση, όπως βλέπουμε στην Κνωσό, και παλιότερα το πέτρωμα αυτό εξαγόταν στην Αθήνα», είπε η δήμαρχος.

Τα αγροτόσπιτα και η παράδοση της πέτρας

Στους λόφους της Κέας συναντά κανείς παραδοσιακά πέτρινα κτίσματα, πολλά από τα οποία είναι ακατοίκητα. Κάποια έχουν υποστεί μικρές αλλαγές, ενώ άλλα έχουν μετατραπεί σε τουριστικά καταλύματα. Η διατήρησή τους είναι σημαντική για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ιστορίας του νησιού.

Ο κτηνοτρόφος Ντίνος Βρεττός εξήγησε στο Euronews ότι τα αγροτόσπιτα ήταν η βάση των αγροτών και των κτηνοτρόφων στην ύπαιθρο, ενώ η κύρια κατοικία τους βρισκόταν στην Ιουλίδα. Συνήθως, το σπίτι στην πρωτεύουσα αποτελούσε την προίκα της γυναίκας, ενώ το αγροτόσπιτο ανήκε στον άνδρα.

Οι αγρότες απέφευγαν να χτίζουν στις κορυφές των λόφων, λόγω των ισχυρών βόρειων ανέμων, αλλά και χαμηλά στις χαράδρες, για να μην υποφέρουν από τη ζέστη του καλοκαιριού. Ο Βρεττός εργάστηκε για 25 χρόνια ως λιθοξόος και για πέντε χρόνια συμμετείχε στην ανασκαφική ομάδα του αρχαίου θεάτρου της Καρθαίας. Με τη βοήθειά του, το Euronews παρουσιάζει ένα παραδοσιακό σπίτι που, αν και δεν χρησιμοποιείται πλέον, διατηρεί τα χαρακτηριστικά της «τζιώτικης κατοικίας».

«Χρησιμοποιούσαν πέτρες από αρχαία κτίσματα για να χτίσουν τα σπίτια. Η τέχνη περνούσε από γενιά σε γενιά και έτσι την έμαθα κι εγώ. Δυστυχώς, το σπίτι αυτό έχει αλλάξει ιδιοκτήτη και έχει πουληθεί. Συνήθως τα σπίτια τα αγοράζουν ξένοι, όχι Έλληνες, αλλά προσπαθούν να τα διατηρήσουν όπως τα βρήκαν», ανέφερε ο Βρεττός.

Οι νερόμυλοι του Μυλοπόταμου

Στην περιοχή του Μυλοπόταμου, κατά μήκος του ρέματος και κοντά στην πηγή Φλέα, υπήρχαν κάποτε 11 νερόμυλοι. Ο ένας χρησιμοποιείται σήμερα ως κατοικία, ενώ ένας άλλος λειτουργεί αποκλειστικά για τους επισκέπτες του νησιού.

Οι νερόμυλοι πιθανότατα χρονολογούνται από την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας. Λειτουργούσαν έως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και εγκαταλείφθηκαν σταδιακά μέχρι τη δεκαετία του 1980. Ο συνταξιούχος εργαζόμενος στην αεροπορία Σάββας Μιχαήλ θεωρεί ότι έχει ευθύνη να κρατήσει ζωντανή την ιστορία της Κέας.

«Η τεχνολογία έχει προχωρήσει πάρα πολύ. Οι νέοι και τα παιδιά που γεννιούνται σήμερα δεν έχουν ιδέα πώς ήταν η ζωή παλιά. Προσπαθούμε να φέρουμε τους νέους πιο κοντά στην παράδοση, ώστε να γνωρίζουν τι κληρονομήσαμε. Ακόμη κι αν δεν τα χρησιμοποιούμε πια, είναι σημαντικό να κρατήσουμε τουλάχιστον έναν από αυτούς “ζωντανό”», είπε.

Στις περισσότερες Κυκλάδες κυριαρχούν το λευκό και το μπλε. Στην Ιουλίδα, αντίθετα, συναντά κανείς έντονα χρώματα, όπως το κίτρινο, αλλά και τον κόκκινο μίλτο της Κέας, μια ορυκτή χρωστική που εκτιμούνταν ιδιαίτερα στην αρχαιότητα. Το Euronews προτείνει στους επισκέπτες να αναζητήσουν τις «κατοικιές», τα παραδοσιακά πέτρινα σπίτια που έχουν αντέξει στον χρόνο.