Εξέγερση του Πολυτεχνείου: Από την κατάληψη στην εισβολή του τανκ

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973 ξεκίνησε με αποχή από τα μαθήματα στις 14 Νοεμβρίου και έφτασε, τρεις ημέρες αργότερα, στην εισβολή του τανκ. Στο ενδιάμεσο, η κατάληψη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου στην Πατησίων εξελίχθηκε σε μαζική αντιδικτατορική κινητοποίηση.

Ο ραδιοσταθμός των φοιτητών καλούσε σε συμπαράσταση, ενώ πολίτες συγκεντρώνονταν έξω από το ίδρυμα. Το βράδυ της 16ης Νοεμβρίου και τα ξημερώματα της 17ης, αστυνομία και στρατός κατέστειλαν βίαια τις κινητοποιήσεις.

14 Νοεμβρίου: Πώς άρχισε η εξέγερση του Πολυτεχνείου;

Το φοιτητικό κίνημα είχε ήδη συγκρουστεί με τη δικτατορία για τις ακαδημαϊκές ελευθερίες, το πανεπιστημιακό άσυλο και τις παρεμβάσεις του καθεστώτος στον φοιτητικό συνδικαλισμό.

Στις 14 Νοεμβρίου, φοιτητές του Πολυτεχνείου αποφάσισαν αποχή από τα μαθήματα και ξεκίνησαν διαδηλώσεις κατά του στρατιωτικού καθεστώτος. Το βράδυ αποφασίστηκε η κατάληψη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου στην οδό Πατησίων.

Η κινητοποίηση δεν έμεινε υπόθεση μόνο των φοιτητών. Πολίτες, εργάτες και αγρότες ενίσχυσαν σύντομα την κατάληψη, ενώ τα συνθήματα και τα καλέσματα απέκτησαν όλο και πιο ανοιχτά αντιδικτατορικό χαρακτήρα.

15 Νοεμβρίου: Ξεκινά ο ραδιοσταθμός του Πολυτεχνείου

Το βράδυ της 15ης Νοεμβρίου άρχισε να λειτουργεί ο ραδιοφωνικός σταθμός του Πολυτεχνείου. Ο πομπός είχε κατασκευαστεί στα εργαστήρια της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών: από εκεί, οι φοιτητές μπορούσαν να απευθύνονται στην κοινωνία πέρα από τον περίβολο του ιδρύματος.

Ανάμεσα στους εκφωνητές ήταν η Τώνια Μοροπούλου, η Μαρία Δαμανάκη, ο Δημήτρης Παπαχρήστος και ο Μίλτος Χαραλαμπίδης. Οι εκπομπές καλούσαν σε συμπαράσταση στον αγώνα των φοιτητών.

Ο σταθμός και η ίδια η κατάληψη κινητοποιούσαν πολίτες, οι οποίοι συγκεντρώνονταν έξω από το Πολυτεχνείο. Η φοιτητική διαμαρτυρία εξελισσόταν σε ευρύτερη λαϊκή κινητοποίηση εναντίον της δικτατορίας.

16 Νοεμβρίου: Πότε άρχισε η βίαιη καταστολή;

Από το απόγευμα της 16ης Νοεμβρίου, αστυνομικές δυνάμεις συγκρούονταν με διαδηλωτές σε διάφορα σημεία του κέντρου της Αθήνας. Υπήρχαν ήδη δεκάδες τραυματίες.

Η καταστολή περιλάμβανε δακρυγόνα και ξυλοδαρμούς και επεκτάθηκε από τον χώρο του Πολυτεχνείου στους γύρω δρόμους και σε άλλα σημεία του κέντρου.

Το βράδυ αποφασίστηκε η επέμβαση του στρατού, ο οποίος είχε παραταχθεί έξω από το κτίριο στην Πατησίων. Η κινητοποίηση βρισκόταν πλέον αντιμέτωπη όχι μόνο με την αστυνομική καταστολή, αλλά και με τη στρατιωτική επέμβαση.

17 Νοεμβρίου: Τι έγινε όταν έπεσε η πύλη;

Τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου, τανκ έριξε την πύλη του Πολυτεχνείου και μπήκε στον χώρο του ιδρύματος. Ακολούθησε η είσοδος στρατιωτικών δυνάμεων και αστυνομικών.

Η Πέπη Ρηγοπούλου, που βρισκόταν κοντά στην είσοδο, τραυματίστηκε σοβαρά όταν το άρμα έριξε την πύλη. Η εκκένωση συνοδεύτηκε από επιθέσεις σε φοιτητές που έβγαιναν από το ίδρυμα, συλλήψεις και μεταγωγές στη Γενική Ασφάλεια και στην ΕΣΑ.

Ο ραδιοσταθμός δεν σίγησε αμέσως. Συνέχισε να εκπέμπει για περίπου 40 λεπτά μετά την είσοδο του στρατού και της αστυνομίας, μέχρι τη σύλληψη των εκφωνητών.

Ούτε η βία σταμάτησε με την εκκένωση. Η καταστολή και οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν σε περιοχές της Αθήνας, με νεκρούς, τραυματίες, συλλήψεις και κήρυξη στρατιωτικού νόμου.

Υπήρξαν νεκροί; Η διάκριση που δεν πρέπει να χάνεται

Δεν έχουν καταγραφεί τεκμηριωμένοι θάνατοι μέσα στον χώρο του Πολυτεχνείου. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξαν νεκροί από την καταστολή. Οι τεκμηριωμένοι θάνατοι συνδέονται με τα γεγονότα στους δρόμους της Αθήνας.

Η ιστορική έρευνα του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών καταγράφει 24 θανάτους που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την καταστολή.

Στις καταγραφές συναντάμε και διαφορετικούς αριθμούς, οι οποίοι αφορούν διαφορετικές κατηγορίες και στάδια τεκμηρίωσης. Το πόρισμα Τσεβά, που κατατέθηκε στις 14 Οκτωβρίου 1974, περιλάμβανε 34 περιπτώσεις, 18 επώνυμες και 16 ανώνυμες, ενώ στη δίκη τεκμηριώθηκαν 24 θάνατοι.

Έπεσε η δικτατορία εκείνο το ξημέρωμα;

Η εισβολή της 17ης Νοεμβρίου δεν σήμανε την άμεση πτώση της δικτατορίας. Στις 25 Νοεμβρίου 1973, ο Δημήτριος Ιωαννίδης ηγήθηκε πραξικοπήματος μέσα στο ίδιο το στρατιωτικό καθεστώς.

Η φοιτητική κινητοποίηση απέκτησε ευρύτερη κοινωνική απήχηση και εξελίχθηκε σε μαζική αντιδικτατορική σύγκρουση.

Από την αποχή της 14ης Νοεμβρίου ως τις συγκρούσεις στους δρόμους, το Πολυτεχνείο έγινε η στιγμή που η φοιτητική αντίσταση απέκτησε μαζικό, κοινωνικό πρόσωπο.